Thỏa thuận hạt nhân giữa Iran và P5+1:

Con đường chông gai còn ở phía trước

Thứ Tư, 27/11/2013, 19:06:35

NDĐT - Ngày 24-11, Iran và nhóm các cường quốc P5+1 đã đạt được thỏa thuận lịch sử về chương trình hạt nhân của Iran. Tuy nhiên, để có thể tiến tới một hiệp định toàn diện nhằm giải quyết triệt để những tranh cãi, các bên còn sẽ phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức ở phía trước.

Con đường chông gai còn ở phía trước

Đại diện Iran và nhóm P5+1.

Sau bốn ngày đàm phán căng thẳng, các đoàn đàm phán của Iran và nhóm các cường quốc P5+1 (bao gồm Mỹ, Trung Quốc, Nga, Pháp, Anh và Đức) đã hân hoan ra tuyên bố về thỏa thuận mà họ vừa đạt được. Thỏa thuận này được đánh giá là mang tính lịch sử bởi nó giúp chấm dứt những căng thẳng kéo dài hàng thập kỷ giữa Iran và phương Tây.

Theo bản thỏa thuận, Iran cam kết không làm giàu uranium ở mức trên 5% trong vòng sáu tháng, cắt giảm kho uranium đã làm giàu ở mức 20%, ngừng việc xây dựng lò phản ứng nước nặng ở Arak và cho phép các thanh sát viên của LHQ tiếp cận thường xuyên hơn các cơ sở hạt nhân của nước này.

Để đổi lại, các cường quốc sẽ không áp đặt các biện pháp trừng phạt mới có liên quan tới vấn đề hạt nhân trong vòng sáu tháng. Các cường quốc sẽ nới lỏng các biện pháp trừng phạt và từ đó sẽ mang lại cho Iran một nguồn thu trị giá khoảng 7 tỷ USD từ nhiều lĩnh vực như buôn bán kim loại quý, hóa dầu và nguồn tài chính của Iran đang bị đóng băng ở nước ngoài.

Bản thỏa thuận này được đánh giá là đã làm hài lòng tất cả các bên khi Iran vẫn giữ được quyền làm giàu uranium, “ranh giới đỏ” trong việc đàm phán mà Đại Giáo chủ Iran Khamenei đã đặt ra cho đoàn đàm phán. Nó đồng thời cũng giải quyết được những lo ngại của các nước phương Tây khi đã giúp hạn chế đáng kể khả năng hạt nhân của Iran, khiến nước này không còn năng lực chế tạo vũ khí hạt nhân nữa.

Tuy nhiên, ngay từ khi được công bố, người ta đã thấy xuất hiện những dấu hiệu cho thấy rằng để đưa thỏa thuận sơ bộ này trở thành một bản giải pháp toàn diện và lâu dài, các nhà đàm phán sẽ còn phải vượt qua một con đường đầy chông gai.

Một trong những dấu hiệu rõ nét nhất chính là sự bất đồng của Ngoại trưởng Mỹ John Kerry và người đồng cấp Iran Javad Zarif về một điểm quan trọng trong bản thỏa thuận, đó chính là việc liệu Iran có hay không quyền làm giàu uranium.

Hãng tin Reuters cho biết theo nội dung trong bản thỏa thuận, Iran và các cường quốc sẽ tìm cách đạt được một thỏa thuận chính thức theo đó “bao gồm một chương trình làm giàu được xác định bởi cả hai bên cùng với các thông số được cả hai bên chấp nhận phủ hợp với các nhu cầu thực tế, với các hạn chế được đồng thuận về quy mô và mức độ của các hoạt động làm giàu”.

Phát biểu trên kênh truyền hình Press TV của Iran, ông Zarif khẳng định: “Tới giai đoạn cuối, tiến trình làm giàu uranium sẽ được chấp nhận cùng lúc với việc toàn bộ các lệnh cấm vận sẽ được dỡ bỏ”.

Trái lại, ông Kerry khi phát biểu trên kênh truyền hình ABC News lại nhấn mạnh rằng quyền làm giàu này của Iran sẽ rất hạn chế và sẽ chỉ có được sau những vòng đàm phán trong tương lai. Ông nói rằng theo quy định trong thỏa thuận, “sẽ có một cuộc đàm phán về việc liệu Iran có được phép triển khai một chương trình bị ràng buộc chặt chặt chẽ, cực kỳ hạn chế và có thể xác minh dễ dàng, được dùng cho việc nghiên cứu y tế hay những thứ khác, nhưng họ sẽ không có quyền vốn có làm giàu uranium...”

Ngoài ra, trong những khó khăn khác xuất phát từ Israel và Ả-rập Xê-út, những đồng minh thân cận của Mỹ ở Trung Đông. Tổng thống Mỹ Barack Obama đã phải tìm cách trấn an Israel rằng thỏa thuận này sẽ giúp Israel và đồng minh của Mỹ an toàn hơn trước “mối đe dọa” từ Iran.

Tuy nhiên, Israel đã tuyên bố sẽ không chấp nhận bản thỏa thuận mà Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lên án là “tồi tệ” và là một “sai lầm lịch sử” này. Thêm vào đó, thông qua những nhóm vận động hành lang, có thể Israel sẽ tìm cách thuyết phục các nghị sĩ Mỹ áp đặt thêm các lệnh trừng phạt chống Iran.

Ngoài Israel, một đồng minh khác của Mỹ ở Trung Đông là Ả-rập Xê-út cũng bày tỏ sự phản đối bản thỏa thuận. Ngày 25-11, Cố vấn cấp cao Hoàng gia Ả-rập Xê-út Nawaf Obaid đã buộc tội các đồng minh phương Tây lừa dối khi chấp nhận thỏa thuận hạt nhân với Iran, đồng thời tuyên bố rằng Riyadh sẽ theo đuổi chính sách đối ngoại độc lập.

Khi cả hai đồng minh thân cận tại Trung Đông đều có chung quan điểm bất đồng với Mỹ thì đây quả là một thách thức nghiêm trọng. Sẽ là một khó khăn rất lớn để Mỹ thuyết phục được hai nước đồng minh này chấp nhận bản thỏa thuận hạt nhân với Iran.

Còn ở trong nước, ông Obama và chính phủ của ông đang hết sức vất vả trong việc thuyết phục các nghị sĩ không áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới với Iran và đặt bản thỏa thuận trước nguy cơ đổ vỡ. Hàng loạt các nghị sĩ, trong đó có cả các nghị sĩ thuộc đảng Dân chủ của ông Obama, đang mạnh mẽ chỉ trích bản thỏa thuận. Họ cho rằng bản thỏa thuận này đã giúp Iran giữ được năng lực chế tạo bom hạt nhân, trong khi lại vẫn được nới lỏng các biện pháp trừng phạt. Và một số nghị sĩ đảng Cộng hòa đang đe dọa sẽ bỏ phiếu về việc sẽ thắt chặt cấm vận đối với Iran.

Thỏa thuận về vấn đề hạt nhân với Iran không cần phải nhận được sự phê chuẩn của Quốc hội và ông Obama đang sử dụng quyền hành pháp của ông để tạm thời dừng một số lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Iran.

Với những thách thức và khó khăn như vậy, có thể thấy rằng quá trình đàm phán để đưa thỏa thuận sơ bộ vừa đạt được tiến tới một hiệp định toàn diện, lâu dài cho vấn đề hạt nhân của Iran sẽ còn phải vượt qua rất nhiều khó khăn và rào cản. Tuy nhiên, với thiện chí và nỗ lực mà các bên đã từng thể hiện trong những vòng đàm phán đã qua, chúng ta cũng có thể hy vọng vào một kết quả tốt đẹp trong những vòng đàm phán thực chất sắp tới.

MINH NGUYÊN