Bước chuyển chiến lược

Chủ Nhật, 16/02/2020, 02:51:37

Chuyến công du của Bộ trưởng Ngoại giao Mỹ M.Pom-peo tới vùng hạ Xa-ha-ra, từ ngày 15-2, được xem là nỗ lực khẳng định Mỹ là đối tác hàng đầu của châu Phi. Hoạt động ngoại giao cấp cao này đánh dấu bước chuyển chiến lược của Oa-sinh-tơn, trong bối cảnh các đối thủ của Mỹ đang có nhiều bước đi nhanh và mạnh tại lục địa nhiều tiềm năng phát triển này.

Đây là chuyến công du đầu tiên của Bộ trưởng Ngoại giao trong chính quyền Tổng thống Ð.Trăm tới các nước phía nam sa mạc Xa-ha-ra của châu Phi, với mục tiêu mà Nhà trắng tuyên bố là nhằm xác lập “tầm nhìn tích cực” cho hợp tác giữa Mỹ và “lục địa đen”. Ðiều này thể hiện rõ qua việc lựa chọn ba chặng thăm của ông Pom-peo, đó là Xê-nê-gan, Ăng-gô-la và Ê-ti-ô-pi-a. Theo Bộ Ngoại giao Mỹ, cả ba quốc gia này đều đang trong các giai đoạn khác nhau của “tiến trình chuyển đổi dân chủ và ổn định” và đều có những đóng góp lớn cho sự phát triển của khu vực.

Bạo lực và đói nghèo là thách thức lớn và thường trực ở “lục địa đen”, song tiềm năng về tài nguyên, nguồn lao động và các cơ hội về thương mại, đầu tư, cùng những thành công bước đầu trong nỗ lực giảm xung đột và bạo lực đã đưa châu Phi vào tâm điểm chú ý của nhiều cường quốc, trong đó có Mỹ. Chuyến thăm của Bộ trưởng Pom-peo không ngoài mục tiêu đón đầu và tận dụng các cơ hội vàng ở châu lục, vốn được dự báo có số dân tăng gấp đôi vào năm 2050. Theo Nhà trắng, chủ đề thảo luận chính nhằm xác lập “tầm nhìn” cho hợp tác Mỹ - châu Phi, đó là thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở châu lục và gia tăng thương mại, đầu tư của Mỹ.

Trước chuyến thăm, Bộ trưởng Pom-peo cho biết, nội dung các cuộc làm việc với lãnh đạo ba nước và Liên minh châu Phi (AU) xoay quanh các chủ đề về khuyến khích cải cách kinh tế, mở rộng thị trường và quan hệ đối tác, chống tham nhũng và thúc đẩy nền pháp trị ở châu Phi, qua đó mang lại nhiều cơ hội thương mại và đầu tư hơn cho Mỹ. Thông điệp nêu trên của chính quyền Tổng thống Ð.Trăm được cho là trùng hợp với những chính sách kinh tế mới tại các nước ông Pom-peo tới thăm:

Ở Ê-ti-ô-pi-a, Thủ tướng A.A-mét thúc đẩy tự do hóa nền kinh tế qua việc khuyến khích khu vực tư nhân. Ở Ăng-gô-la, Tổng thống H.Lu-ren-cô muốn giảm sự phụ thuộc của nền kinh tế vào ngành dầu mỏ, đẩy mạnh chống tham nhũng... Với những chính sách cải cách như vậy, Mỹ có đủ năng lực và sẵn sàng cung cấp hỗ trợ về mặt kỹ thuật.

Ðiểm thuận nữa với tham vọng của Oa-sinh-tơn, đó là thực tế phát triển tại châu Phi. Theo giới chuyên gia, nhu cầu vốn đầu tư tại “lục địa đen” là rất lớn, nhất là trong lĩnh vực cơ sở hạ tầng. Trong khi đó, nguồn tín dụng từ các tổ chức ngân hàng và tài chính quốc tế cấp cho châu Phi lại hạn chế. Cơ hội của Mỹ càng lớn hơn, khi các nước châu Phi đang tìm kiếm những giải pháp và nguồn đầu tư thay thế, do những nghi ngại về “bẫy nợ” và cảnh báo rủi ro cao từ một số nguồn vốn nước ngoài hiện nay.

Thuận lợi là vậy, song thách thức với Bộ trưởng Pom-peo trong chuyến công du lần đầu tới khu vực này cũng không ít, xuất phát từ chính chiến lược của Nhà trắng, bị cho là thiếu liên kết với châu Phi, thậm chí lơ là các lợi ích ở đây. Thực tế, chiến lược châu Phi đầu tiên của chính quyền Tổng thống Ð.Trăm được đưa ra cách đây 14 tháng, song vẫn chưa có tiến triển thực tế, trong khi các đối thủ của Mỹ không ngừng đổ đầu tư, mở rộng ảnh hưởng tại châu lục. Chuyến thăm châu Phi gần nhất của quan chức cấp cao Nhà trắng cũng cách đây 19 tháng, đó là Bộ trưởng Thương mại U.Rốt thăm Ê-ti-ô-pi-a, Kê-ni-a, Cốt Ði-voa và Ga-na. Bản thân Bộ trưởng Ngoại giao M.Pom-peo nhậm chức tới gần hai năm cũng mới lần đầu thăm châu Phi.

Trong khi đó, những thông điệp chính sách của Oa-sinh-tơn cũng mâu thuẫn. Ðiều này có thể thấy rõ trong những bước đi mới nhất của Nhà trắng, như cắt giảm ngân sách cho các chương trình hỗ trợ châu Phi, được xem là “cơn gió ngược”. Gây nghi ngại nhiều nhất là điều chỉnh chiến lược quân sự, theo hướng cắt giảm sự hiện diện của lực lượng Mỹ ở châu Phi. Kế hoạch của Lầu năm góc có thể làm suy yếu các cam kết của Mỹ đối với an ninh của “lục địa đen”, trong bối cảnh xung đột vẫn diễn ra ở nhiều nơi trong khu vực.

Các cơ hội lớn tại châu Phi đã thúc đẩy Oa-sinh-tơn điều chỉnh chiến lược, không để “chậm chân” so các đối tác, đối thủ. Song, phác thảo một “tầm nhìn chiến lược” mới giữa hai bên là thách thức lớn trong chuyến công du của người đứng đầu ngành ngoại giao Mỹ.

NINH SƠN