Bằng mặt, không bằng lòng

Thứ Hai, 08/07/2019, 02:16:44

Mặc dù các nhà lãnh đạo Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ đã xúc tiến các nỗ lực ngoại giao nhằm giảm căng thẳng trong quan hệ giữa hai đồng minh, song thực tế hai bên vẫn có các động thái nhằm bảo vệ lợi ích của mình, bất chấp hành động đó làm tổn thương lẫn nhau. Việc Mỹ từ chối bàn giao máy bay chiến đấu F-35 cho Thổ Nhĩ Kỳ bởi Ankara tiếp tục xúc tiến hợp đồng mua hệ thống phòng không S-400 của Nga đã gây tổn hại sâu sắc quan hệ Mỹ - Thổ.

Trong bài xã luận đăng trên Nhật báo Hurriyet của Thổ Nhĩ Kỳ mới đây, Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Erdogan đã chỉ trích gay gắt Mỹ sau khi Washington từ chối bàn giao máy bay chiến đấu F-35 cho Ankara. Ông Erdogan còn gọi đây là hành động “đánh cắp”. Nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, nếu một người khách chủ động thanh toán các khoản chi phí cho một món hàng, mà sau đó người bán không giao món hàng đó cho khách, thì đó là hành vi “đánh cắp”. Theo Tổng thống T.Erdogan, Thổ Nhĩ Kỳ đã thanh toán 1,4 tỷ USD cho Mỹ trong hợp đồng mua máy bay chiến đấu F-35.

Chỉ trích nặng lời của Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Erdogan đưa ra bởi sự bất bình của Ankara trước động thái có vẻ đường đột của Washington bất chấp những nỗ lực ngoại giao từ phía ông T.Erdogan. Sau cuộc gặp Tổng thống Mỹ D.Trump bên lề Hội nghị cấp cao Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) tại Osaka, Nhật Bản vừa qua, Tổng thống T.Erdogan đã khẳng định, Mỹ sẽ không áp đặt trừng phạt đối với Ankara. Bởi, tại cuộc gặp này, Tổng thống Mỹ D.Trump đã đổ lỗi cho chính quyền tiền nhiệm của cựu Tổng thống B.Obama về việc không thể hoàn tất thương vụ bán hệ thống tên lửa Patriot của Mỹ cho Thổ Nhĩ Kỳ, khiến Ankara quay sang phương án mua hệ thống phòng thủ S-400 của Nga. Ông tiết lộ rằng, Mỹ đang phải đối mặt một tình thế phức tạp trong phản ứng về việc này, đồng thời cho biết các lệnh trừng phạt đang được thảo luận. Tuy nhiên, Tổng thống D.Trump cũng thừa nhận rằng, đây sẽ là “con dao hai lưỡi” và hai bên đang xem xét các giải pháp khác.

Mặc dù khẳng định thương vụ S-400 của Thổ Nhĩ Kỳ “rõ ràng là có vấn đề” và “không tốt”, song Tổng thống Mỹ D.Trump nhấn mạnh, ông muốn việc này được giải quyết mà không ảnh hưởng quan hệ giữa Mỹ với Thổ Nhĩ Kỳ. Người đứng đầu Nhà trắng nói thêm rằng, Thổ Nhĩ Kỳ từng là một người bạn tốt của Mỹ và hai nước là đối tác thương mại lớn của nhau, đồng thời bày tỏ hy vọng sẽ tiếp tục là những đối tác lớn hơn nữa. Với những lời nói đầy tính ngoại giao của Tổng thống Mỹ D.Trump, Thổ Nhĩ Kỳ hy vọng chính quyền Washington tìm ra cách tiếp cận khác cho vấn đề này, hướng tới giảm căng thẳng giữa hai nước. Thương vụ S-400 hiện là một vấn đề gây tranh cãi lớn giữa Mỹ và Thổ Nhĩ Kỳ, hai đồng minh trong NATO. Washington nhiều lần cảnh báo việc Ankara tích hợp công nghệ tên lửa của Nga cùng các máy bay chiến đấu của Mỹ sẽ gây ra mối đe dọa cho F-35 và gây nguy hiểm cho nền quốc phòng phương Tây. Tuy nhiên, Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định hệ thống S-400 sẽ tách biệt với cơ sở hạ tầng của NATO tại nước này và không có liên hệ với F-35, đồng thời thể hiện quyết tâm theo đuổi hợp đồng với Nga. Tổng thống T.Erdogan tuyên bố, Thổ Nhĩ Kỳ sẽ tiếp nhận hệ thống phòng thủ tên lửa S-400 của Nga trong tháng 7-2019.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ kiên quyết theo đuổi hợp đồng quốc phòng với Nga khiến ông T.Erdogan khó có thể xoa dịu sự tức giận từ phía Mỹ. Đại sứ Mỹ tại NATO K.B.Hutchison cũng khẳng định, Mỹ không thể cho phép Thổ Nhĩ Kỳ mua hoặc hỗ trợ sản xuất máy bay F-35 nếu Ankara mua hệ thống phòng không của Nga. Trong một bức thư gửi chính quyền Ankara hồi tháng 5, quyền Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ lúc đó là P.Sa-na-han đã cảnh báo rằng, Ankara có thời gian đến ngày 31-7 để từ bỏ thương vụ mua hệ thống tên lửa phòng không S-400 của Nga. Nếu không, Ankara sẽ không được mua khoảng 100 máy bay chiến đấu F-35 cũng như các phi công Thổ Nhĩ Kỳ sẽ bị đình chỉ tham gia chương trình huấn luyện đối với loại máy bay hiện đại nhất này của Mỹ. Washington cũng cảnh báo sẽ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Ankara nếu Thổ Nhĩ Kỳ vẫn mua hệ thống vũ khí của Nga.

Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Erdogan cam kết sử dụng quan hệ tốt của mình với người đồng cấp Mỹ D.Trump để giảm căng thẳng giữa hai bên liên quan hợp đồng mua S-400 của Nga. Mặc dù nhận được sự “bằng mặt” từ phía Tổng thống Mỹ D.Trump khi ông đề cập các nỗ lực xoa dịu bất đồng liên quan thương vụ S-400, song đây thực chất là vấn đề lớn gây rạn nứt quan hệ giữa hai đồng minh. Tổng thống D.Trump cũng chịu sức ép từ Quốc hội Mỹ khi cơ quan lập pháp lưỡng viện đã thông qua nghị quyết kêu gọi chính quyền Mỹ áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Thổ Nhĩ Kỳ nếu Ankara tiếp nhận các hệ thống phòng không S-400 của Nga. Rõ ràng, những động thái được phía Mỹ đưa ra mới đây là câu trả lời rõ ràng về sự “không bằng lòng” của Washington trước việc Ankara quyết tâm theo đuổi một hợp đồng quốc phòng được cho là có nguy cơ gây tổn hại lợi ích của các đồng minh NATO.

HỒNG VÂN