Bước leo thang căng thẳng

Thứ Tư, 19/06/2019, 01:58:17

Mỹ vừa quyết định tăng cường thêm 1.000 binh sĩ tới Trung Đông với tuyên bố nhằm “phòng thủ” trước những mối đe dọa trên biển, trên không và trên bộ ở khu vực này.

Trong khi đó, Tổ chức Năng lượng nguyên tử Iran (AEOI) tuyên bố, Iran sẽ bỏ qua những hạn chế về dự trữ u-ra-ni, đồng thời giảm bớt cam kết trong thỏa thuận hạt nhân mà Tehran đã ký với các cường quốc nhóm P5+1. Đây được cho là những động thái “ăn miếng trả miếng” giữa Mỹ và Iran trong cuộc đối đầu nguy hiểm.

Tranh cãi giữa Mỹ và Iran chưa có dấu hiệu hạ nhiệt sau khi Mỹ cáo buộc Iran tiến công hai tàu chở dầu trên Vịnh Ô-man mới đây. Gần như bỏ qua những lời kêu gọi đối thoại của cộng đồng quốc tế, cả Mỹ và Iran đang đưa ra những chính sách “mạnh ai nấy làm” nhằm phô diễn sức mạnh quân sự cũng như sự cứng rắn trong ứng xử. Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ P.Shanahan tuyên bố, Lầu năm góc triển khai quân bổ sung tới Trung Đông nhằm đối phó các động thái của Iran đang đe dọa lợi ích và các lực lượng Mỹ trong khu vực. Đáp lại, Iran tuyên bố sẽ tiếp tục “thu hẹp” việc thực hiện các cam kết trong thỏa thuận hạt nhân mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA).

Từ nhà máy hạt nhân Arak ở tây-nam Iran, lãnh đạo AEOI cho biết, sẽ tăng mức độ làm giàu u-ra-ni. Giai đoạn chuẩn bị để vượt qua giới hạn dự trữ 300 kg u-ra-ni được làm giàu của Iran đã bắt đầu và trong thời gian 10 ngày sẽ vượt qua giới hạn này. Tehran còn nhấn mạnh, có thể tăng làm giàu u-ra-ni lên mức 20% để sử dụng cho các lò phản ứng trong nước. Mỹ khẳng định sẽ không nhượng bộ trước các tuyên bố hạt nhân của Iran.

Với những động thái mới trên, thỏa thuận hạt nhân Iran dường như đang bị cả Mỹ và Iran làm đổ vỡ và “hồ sơ hạt nhân” của Iran có thể bị đưa trở lại “vạch xuất phát”. Tuy nhiên, Tehran cho rằng, vẫn còn thời gian để các nước châu Âu có những hành động cụ thể nhằm “cứu” JCPOA, dù là những nỗ lực mong manh. Iran kêu gọi các cường quốc châu Âu tham gia thỏa thuận thực hiện cam kết bảo vệ nước Cộng hòa Hồi giáo trước những lệnh trừng phạt của Mỹ. Tehran yêu cầu những nỗ lực cần được thể hiện bằng hành động chứ không chỉ bằng lời nói. Trong khi đó, đáp lại quyết định điều động quân của Mỹ, một quan chức an ninh cấp cao Iran nói rằng, Tehran chịu trách nhiệm đối với an ninh vùng Vịnh và kêu gọi các lực lượng Mỹ rời khỏi khu vực này. Việc Iran khẳng định sẽ bảo đảm an ninh ở vùng Vịnh và Eo biển Hoóc-mút cũng là cách để quốc gia Hồi giáo gửi thông điệp khẳng định vị thế của mình ở khu vực vốn được coi là tuyến đường biển chiến lược và đầy nhạy cảm.

Trước những diễn biến gây leo thang căng thẳng ở vùng Vịnh, Tổng Thư ký Liên hợp quốc A.Guterres kêu gọi Iran tiếp tục tuân thủ JCPOA, đồng thời hối thúc tất cả các bên ký thỏa thuận tuân thủ triệt để cam kết tương ứng. Người đứng đầu tổ chức đa phương lớn nhất hành tinh kêu gọi các nước hỗ trợ thực thi JCPOA, yêu cầu tất cả các bên tránh có bước đi dẫn đến leo thang căng thẳng tại khu vực.

JCPOA vốn được cộng đồng quốc tế coi là thành tựu lớn về ngoại giao và chống phổ biến hạt nhân, đóng góp vào hòa bình, an ninh của thế giới và khu vực. Tuy nhiên, thỏa thuận này đang ở thế “nghìn cân treo sợi tóc”. Đức và Anh cũng khuyến cáo Tehran không nên vượt qua giới hạn về lượng dự trữ u-ra-ni được quy định trong JCPOA. Berlin khẳng định, sẽ không chấp nhận việc đơn phương ngừng tuân thủ một số cam kết trong JCPOA. Trong khi đó, đại diện cấp cao của EU phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại Ph.Mogherini cho biết, EU sẽ không hành động dựa trên những tuyên bố của Iran và sẽ đợi các báo cáo của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA).

Nhiều nước kêu gọi Mỹ không nên sử dụng biện pháp gây sức ép để giải quyết vấn đề Iran, đồng thời kêu gọi các bên cần triển khai ngay những hành động giảm căng thẳng, tránh nguy cơ dẫn tới đối đầu quân sự. Việc tuân thủ các nghĩa vụ trong khuôn khổ JCPOA, thực thi đầy đủ và hiệu quả thỏa thuận lịch sử này được cho là giải pháp duy nhất đúng đắn vào lúc này mà các bên tham gia JCPOA cần làm để có thể hạ nhiệt bầu không khí đang trở nên quá nóng, tránh dẫn tới những động thái kích động nguy hiểm ở Trung Đông hiện nay.

BẢO TRÂN