Giới chuyên gia pháp luật và công chúng đều rất quan tâm việc TAND tối cao lần đầu ban hành sáu bản án lệ, đánh dấu bước đột phá trong quá trình cải cách tư pháp cũng như thực hiện chức năng thực hiện quyền tư pháp theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 đã quy định. Đây cũng là kết quả của quá trình nghiên cứu, tổng kết thực tiễn nhiều năm của cơ quan xét xử cao nhất, nhằm đáp ứng yêu cầu của chiến lược cải cách tư pháp, xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN. Việc công bố và áp dụng án lệ ở nước ta được đánh giá đúng xu hướng phát triển, giúp khắc phục được tình trạng pháp luật chưa đầy đủ, chưa rõ ràng, góp phần vào việc xét xử vụ án kịp thời, tăng cường vị trí, vai trò, sự độc lập của Thẩm phán trong quá trình xét xử.

Các chuyên gia pháp lý nhận định, án lệ ra đời từ chính sự đa dạng, phức tạp và biến đổi không ngừng của các quan hệ xã hội, có thể được xây dựng trên cơ sở đặt ra một quy tắc xử sự hoàn toàn mới, chưa từng có trong luật thành văn. Hoặc xuất phát từ một quy định có nhiều cách giải thích và vận dụng không giống nhau. Tòa án cấp trên buộc phải giải thích thống nhất bằng một vụ án cụ thể. Từ đó, Tòa án cấp dưới lấy đó làm cơ sở, chuẩn mực để áp dụng trong vụ việc tương tự. Thẩm phán có thể giải quyết bất cứ một vụ việc nào mà không chờ văn bản quy phạm pháp luật, hơn nữa Thẩm phán không nại ra lý do không có luật để từ chối xét xử, có thể áp dụng nguyên tắc của luật, án lệ, lẽ phải, lẽ công bằng.

Thời gian tới, từ cơ sở án lệ sẽ tạo ra sự thống nhất trong công tác xét xử giữa các cấp Tòa án; đồng thời góp phần nâng cao trình độ của các Thẩm phán, luật sư. Việc xây dựng án lệ ngoài việc đòi hỏi trình độ của đội ngũ Thẩm phán, sự tham gia của đội ngũ luật sư, kiểm sát viên. Bản án của Tòa án là kết quả hoạt động của nhiều chủ thể. Điều này phù hợp nguyên tắc của tố tụng là bản án phải trên cơ sở kết quả tranh tụng tại phiên tòa.

Rõ ràng, từ những định hướng về cải cách tư pháp trong các Nghị quyết của Đảng, những quy định của Hiến pháp và pháp luật, TAND tối cao đã và đang tích cực xây dựng các đề án, triển khai thực hiện một cách khẩn trương, quyết liệt, cho ra đời những “sản phẩm” phục vụ cải cách tư pháp, nhằm để Tòa án thực hiện tốt hơn nhiệm vụ bảo vệ công lý, hướng tới xây dựng Tòa án thân thiện, gần dân, là chỗ dựa tin cậy của nhân dân và xã hội trong giai đoạn mới. Từ 1-6 năm nay, sẽ chính thức áp dụng án lệ vào xét xử. Đây được coi là một bước tiến lớn trong hoạt động xét xử theo tinh thần Nghị quyết số 49/NQ-TW về Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 của Bộ Chính trị.

Lãnh đạo TAND tối cao cho rằng, áp dụng án lệ chính là phương thức hiệu quả để khắc phục các khiếm khuyết của pháp luật, bảo đảm việc áp dụng pháp luật thống nhất trong xét xử, tạo lập tính ổn định, minh bạch và tiên liệu được trong các phán quyết của Tòa án. Qua đó hướng dẫn các hành vi ứng xử không chỉ đối với các bên trong vụ án, mà còn đối với cả cộng đồng xã hội.

Trên tinh thần và chủ trương lớn về cải cách tư pháp, Hội thi tuyển danh hiệu Thẩm phán giỏi đầu tiên của hệ thống Tòa án nhân dân năm 2016 đã và đang được tổ chức sẽ có ý nghĩa quan trọng, tạo động lực cho các Thẩm phán tiếp tục rèn luyện, phấn đấu hoàn thành tốt chức trách nhiệm vụ được giao, nêu cao tinh thần trách nhiệm, phong cách gương mẫu, nói đi đôi với làm, gắn với thực hiện khẩu hiệu thi đua xuyên suốt của hệ thống Tòa án: “Phụng công, thủ pháp, chí công, vô tư”. Qua đó, giúp cho lãnh đạo Tòa án các cấp trong việc quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng trình độ chuyên môn, nghiệp vụ của đội ngũ Thẩm phán, nhằm đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu cải cách tư pháp hiện nay.