Nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành mía đường

Thứ Bảy, 22/02/2020, 01:24:38

Ngày 1-1-2020, Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN (ATIGA) có hiệu lực. Khi tham gia “sân chơi” này, các doanh nghiệp mía đường nước ta sẽ gặp không ít khó khăn, thách thức để tồn tại và phát triển, nhưng đây cũng là cơ hội lớn để vươn ra thị trường thế giới. Để biến thách thức thành cơ hội, các doanh nghiệp cần nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới công nghệ, hạ giá thành sản phẩm…

Nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành mía đường

Mô hình trồng mía liên kết với doanh nghiệp mang lại hiệu quả cao tại huyện Sơn Hòa, tỉnh Phú Yên.

Khó khăn khi bước vào “sân chơi” mới

Theo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, ngành mía đường đang gặp khó khăn do giá đường xuống thấp, ảnh hưởng của thời tiết làm năng suất, trữ đường giảm… khiến nhiều doanh nghiệp thua lỗ. Đặc biệt, trong niên vụ 2018-2019, diện tích, sản lượng mía tại phần lớn các địa phương đều giảm; trên địa bàn cả nước có 17 trong tổng số 38 doanh nghiệp có khả năng mất vốn chủ sở hữu. Giá thu mua mía nguyên liệu từ 700 đến 800 nghìn đồng/tấn, giảm từ 100 đến 200 nghìn đồng/tấn. Trên thực tế, trong niên vụ vừa qua, do giá đường xuống thấp, nhiều nhà máy hoạt động cầm chừng hoặc không bán được sản phẩm dẫn đến nợ tiền mua mía nguyên liệu, lương công nhân ảnh hưởng đến đời sống của hàng nghìn hộ dân.

Mặc dù đã bước vào sân chơi ATIGA, nhưng hành trang của các doanh nghiệp mía đường Việt Nam còn nhiều hạn chế cần loại bỏ. Bởi, hiện nay trên địa bàn cả nước có bảy nhà máy đường đã dừng hoạt động và cũng chỉ có khoảng bốn đến năm nhà máy hoạt động hiệu quả nhờ sớm có sự chuẩn bị với việc xóa bỏ hạn ngạch thuế quan theo cam kết thực hiện ATIGA bằng việc tái cơ cấu, đầu tư khoa học công nghệ, sản phẩm có tính cạnh tranh cao. Xét về mặt tổng quan, hiện nay sản xuất mía nguyên liệu chưa đáp ứng yêu cầu, do công tác quy hoạch và tổ chức triển khai thực hiện quy hoạch vùng nguyên liệu còn chưa tốt. Hơn nữa, nghiên cứu khoa học công nghệ, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật chưa phát huy hiệu quả. Địa hình đồi dốc của nhiều vùng trồng mía gây khó khăn cho việc phát triển cánh đồng lớn, cơ giới hóa. Biến đổi khí hậu phức tạp làm ảnh hưởng đến năng suất, chất lượng nhiều vùng trồng mía. Quy mô, trình độ chế biến, khả năng tổ chức sản xuất và năng lực quản trị của các nhà máy đường còn hạn chế; cơ cấu sản phẩm chưa hợp lý. Ngoài ra, chuỗi giá trị từ sản xuất, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm chưa hoàn thiện, việc tổ chức đa dạng hóa các sản phẩm cạnh đường, tận dụng phế phụ phẩm và khâu phân phối sản phẩm chưa hiệu quả. Bên cạnh đó, tình trạng gian lận thương mại, thể chế chưa hợp lý đối với nhập khẩu đường thô, đường lỏng.

Biến thách thức thành cơ hội

Tại cuộc họp Thường trực Chính phủ về tháo gỡ vướng mắc, khó khăn cho ngành mía đường diễn ra ngày 18-2, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khẳng định, Nhà nước quyết tâm, có giải pháp ủng hộ ngành mía đường cơ cấu, tổ chức lại sản xuất. Nhưng Nhà nước không bao cấp mà yêu cầu ngành mía đường phải cạnh tranh sòng phẳng trong bối cảnh hội nhập quốc tế, chấp nhận đào thải các doanh nghiệp yếu kém, không đủ sức cạnh tranh. Để giúp ngành mía đường phát triển bền vững, các bộ, ngành và địa phương cần nghiên cứu các mô hình trồng mía mới để áp dụng vào Việt Nam cho phù hợp. Đối với những vùng trồng mía không hiệu quả nhưng có thể sản xuất các loại cây trồng khác cho năng suất, chất lượng và thu nhập tốt hơn thì có thể chuyển đổi cây trồng. Thủ tướng đồng ý giao Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tăng cường đầu tư hằng năm, có nguồn kinh phí nghiên cứu giống mía mới, cơ giới hóa, thủy lợi hóa các vùng mía tập trung. Ngân hàng Nhà nước xem xét tổng thể những vùng hạn hán, thiên tai, khó khăn để khoanh, giãn nợ cho nông dân, xem xét cho vay ưu đãi đối với những nhà máy, khu vực có hiệu quả. Thủ tướng giao các cơ quan chức năng có các biện pháp về phòng vệ thương mại không trái quy định quốc tế, chống bán phá giá đối với đường lỏng và một số mặt hàng khác, tăng cường chống buôn lậu đường, chống gian lận thương mại...

Hằng năm, diện tích trồng mía của nước ta được duy trì hơn 270.000 ha, sản lượng đường trung bình đạt 1,3 đến 1,5 triệu tấn, giải quyết sinh kế cho hơn 350.000 hộ nông dân. Hiện, giá thành sản xuất đường trong nước cao hơn của nhiều nước. Do đó, các bộ, ngành liên quan cần tính toán lại giữa sản xuất trong nước và nhập khẩu để phát triển ngành mía đường một cách phù hợp với điều kiện hội nhập. Khi thực hiện ATIGA sẽ có những tác động không nhỏ tới hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp mía đường trong nước. Đây vừa là thách thức nhưng cũng là cơ hội để các doanh nghiệp mía đường nâng cao khả năng cạnh tranh, mở rộng thị trường, tận dụng tiềm năng, lợi thế để phát triển nếu biết sắp xếp lại và hoạt động hiệu quả hơn. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp cũng cần đẩy nhanh việc tổ chức lại sản xuất; chú trọng việc sản xuất phải gắn với thị trường. Đặc biệt năm 2020, nhu cầu đường ở thị trường thế giới tăng lên, giá đường có thể tăng theo. Không những vậy, cơ hội phát triển ngành đường vẫn còn nằm ở các sản phẩm sau đường như sản xuất điện, phân vi sinh, ethanol, bánh kẹo, nước giải khát… Để làm được điều này, các nhà máy đường cần tổ chức, sắp xếp lại, loại bỏ những nhà máy năng suất thấp, công nghệ lạc hậu, chỉ làm mỗi sản phẩm đường mà không có sản phẩm sau đường; áp dụng khoa học công nghệ để tăng năng suất mía. Mặt khác, cơ cấu lại hệ thống bán hàng, giảm bớt khâu trung gian từ đó giảm giá thành sản phẩm.

Theo Hiệp hội Mía đường Việt Nam, dự kiến diện tích mía đường cả nước trong niên vụ 2019-2020 đạt hơn 157.800 ha giảm 18% so niên vụ 2018-2019; sản lượng đường giảm 17,5% xuống khoảng 968.000 tấn.

Bài và ảnh: Nguyên Phúc