Nhận diện những áp lực mới trong quản lý kinh tế

Thứ Sáu, 24/05/2019, 13:24:32

NDĐT - Những áp lực mới trong quản lý kinh tế năm 2019 đã dần hiện diện cần được cơ quan chức năng chủ động có giải pháp ứng phó hiệu quả để nền kinh tế tiếp tục phát triển ổn định và lành mạnh hơn.

Nhận diện những áp lực mới trong quản lý kinh tế

Chiếc đồng hồ giá sáu tỷ đồng được bé 9 tuổi có quốc tịch Australia và Việt Nam mua.

Vĩ mô còn tiềm ẩn nhiều rủi ro và thách thức

Không chỉ do độ mở của nền kinh tế lớn, khả năng chống chịu của nền kinh tế trong nước chưa thật sự vững chắc, mà còn do sự cộng hưởng các xung lực tăng giá mới từ việc tăng sốc giá điện 8,36%; xu hướng tăng giá xăng dầu, giá viện phí và tăng lương, cùng giá cả một số mặt hàng nhập khẩu khác; đặc biệt, còn do xu hướng phá giá các đồng tiền thế giới gắn với căng thẳng thương mại Mỹ - Trung Quốc...

Việc tăng giá điện vừa qua đang và sẽ có thể có ảnh hưởng mạnh tới việc tăng giá hàng hóa và dịch vụ trong thời gian tới. Dư luận quan ngại về mức tăng giá đầu vào cả than, khí và dầu đều thấp hơn nhiều mức tăng 8,36% của giá điện và càng thấp hơn mức tăng tổng giá thanh toán của hóa đơn điện hằng tháng sau tăng của người dân.

Đặc biệt, tại sao với mức tăng tổng cầu tiêu thụ điện hơn 10%/năm-một cơ hội hấp dẫn để thu hút đầu tư xã hội vào lĩnh vực phát điện, mà ngành điện than phiền khó cổ phần hóa và chậm xã hội hóa sản xuất điện năng?!

* Chung quanh vấn đề tăng giá điện

Thu hút FDI dường như có động thái không bình thường

Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) bốn tháng đầu năm 2019 so cùng kỳ năm 2018 đạt mức kỷ lục về cả số dự án và vốn đăng ký cấp mới, cao nhất trong vòng bốn năm trở lại đây, với 1.082 dự án cấp phép mới, tổng vốn đăng ký đạt 5.345 triệu USD, tăng 22,5% về số dự án và tăng 50,4% về vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2018. Tổng số vốn đăng ký cấp mới và vốn tăng thêm đạt 7.455,6 triệu USD, tăng 28,6% so với cùng kỳ năm 2018.

Vốn FDI thực hiện ước đạt 5,7 tỷ USD, tăng 7,5% so cùng kỳ năm 2018. Ngoài ra, tổng giá trị góp vốn là 7,14 tỷ USD, gấp 3,2 lần so cùng kỳ năm 2018. Tây Ninh là tỉnh có số vốn đăng ký lớn nhất với 520,3 triệu USD, chiếm 9,7% tổng vốn đăng ký cấp mới. Trung Quốc là nhà đầu tư lớn nhất với 1.314,7 triệu USD, chiếm 24,6% tổng vốn đăng ký cấp mới; nếu tính cả Đặc khu hành chính Hồng Công (Trung Quốc) chiếm 13% và Đài Loan (Trung Quốc) chiếm 5% thì tổng cộng ba nguồn vốn này chiếm tới 42,6% tổng FDI đăng ký mới vào nước ta trong bốn tháng qua.

Điều này cho thấy xu hướng dịch chuyển vốn đầu tư khu vực để “né” cuộc chiến thương mại Mỹ - Trung Quốc và khai thác cơ hội Việt Nam tham gia CPTPP và EVFTA đang đậm nét dần.

* Thu hút FDI quý I đạt mức cao nhất ba năm trở lại đây

Tình trạng tội phạm núp bóng doanh nghiệp

Minh chứng rõ và nóng nhất cho những nguy cơ này là cơ quan chức năng trong thời gian gần đây đã triệt phá nhiều vụ buôn lậu với hàng tấn ma túy và hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng cho vay nặng lãi kiểu tín dụng “đen”.

Riêng trên địa bàn thành phố Hà Nội, tính đến ngày 15-2-2019, có 1.997 cơ sở cầm đồ, kinh doanh tài chính, tiềm ẩn nhiều phức tạp về hoạt động “tín dụng đen”. Lực lượng cảnh sát hình sự toàn thành phố đã tổng kiểm tra phát hiện 80 cơ sở có vi phạm, hiện đang xác minh tám cơ sở kinh doanh tài chính có dấu hiệu cho vay nặng lãi. Trong đợt cao điểm tấn công trấn áp tội phạm, toàn thành phố đã triệt phá 201 ổ nhóm tội phạm hình sự, trong đó có tám ổ nhóm tội phạm có tổ chức, với năm ổ nhóm liên quan đến hoạt động tín dụng đen.

Đồng thời, lợi dụng việc chính phủ Trung Quốc cấm nhập khẩu phế liệu, một số cá nhân người Trung Quốc đã chuyển hướng đưa loại hàng hóa này vào Việt Nam thông qua các cảng biển. Họ sang tìm cách kết nối, thuê người Việt Nam đi xin giấy phép thành lập các nhà máy xử lý phế liệu. Nhiều nhà máy hoạt động trá hình chủ yếu để nhập khẩu phế liệu vào Việt Nam để tiêu thụ. Xuất hiện hiện tượng nhiều doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp người Trung Quốc thu gom nguồn phế liệu từ các nước châu Âu, sau đó tìm cách nhập khẩu vào Việt Nam. Họ khai báo là phế liệu đủ tiêu chuẩn nhập khẩu, nhưng thực chất qua kiểm tra đều không đủ và hiện có khoảng 1.000 container hàng hóa thuộc loại này. Cơ quan Hải quan đã phối hợp với công an ngăn chặn một vụ việc nhập khẩu nhôm tại Bà Rịa - Vũng Tàu lên tới hàng trăm nghìn tấn, trị giá 2 tỷ USD.

Sản phẩm nhôm khi nhập vào thị trường Mỹ, nếu của Việt Nam sản xuất chỉ chịu mức thuế 15% nhưng nếu là sản phẩm của Trung Quốc phải chịu thuế nhập khẩu tới 374%. Tổng cục Hải quan đánh giá đây là một dạng tội phạm, nhưng chế tài xử lý chưa có, trong khi nó đang ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích quốc gia, nhất là làm giảm thị phần hàng Việt Nam trong cơ cấu hàng xuất khẩu; làm tổn hại uy tín thương hiệu hàng Việt và đặc biệt là có thể biến Việt Nam trở thành nạn nhân của các căng thẳng thương mại quốc tế …

Từ 1-1-2019, Trung Quốc tiếp tục bổ sung thêm tám chủng loại phế liệu vào danh sách cấm nhập khẩu (tăng từ 24 chủng loại năm 2018 lên 32 chủng loại). Malaysia từ năm 2019 nước này cũng gần như cắt giảm hầu hết danh mục phế liệu được phép nhập khẩu. Theo Cục Giám sát quản lý về Hải quan, năm 2019 phế liệu sẽ tiếp tục dịch chuyển mạnh vào Việt Nam, có khả năng xuất hiện thủ đoạn buôn lậu qua đường bộ. Thống kê mới đây của Bộ Công thương cũng cho thấy, hai tháng đầu năm, cả nước nhập khẩu khoảng 525.000 tấn phế liệu sắt thép, trị giá khoảng 149 triệu USD.

Thời điểm cuối quý 1-2019, tại các cảng lớn của Việt Nam như Hải Phòng, Cát Lái, Thị Vải, Cái Mép vẫn còn tồn đọng khoảng 10.000 container hàng nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất. Trong đó, riêng tại Cục Hải quan TP Hồ Chí Minh còn khoảng 3.000 container, Chi cục Hải quan cửa khẩu Cảng Cái Mép (Bà Rịa - Vũng Tàu) còn khoảng 1.400 container.

* Nguy cơ phế liệu tràn vào thị trường trong nước

Hoàn thế GTGT còn kẽ hở dễ bị lạm dụng

Việc xin hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) còn một số lúng túng, kẽ hở dễ bị lạm dụng, như sự việc Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay Quốc tế Nội Bài xuất hiện trường hợp cháu bé 9 tuổi có quốc tịch Australia và Việt Nam đứng tên trên tờ khai đề nghị hoàn thuế giá trị gia tăng với tư cách người mua hàng là một chiếc đồng hồ trị giá sáu tỷ đồng.

Quy định hiện tại nêu rõ, về đối tượng áp dụng hoàn thuế giá trị gia tăng là "người nước ngoài mang hộ chiếu hoặc giấy tờ nhập xuất cảnh do nước ngoài cấp còn giá trị và sử dụng giấy tờ đó để nhập xuất cảnh Việt Nam, mua hàng hóa tại Việt Nam và mang theo hàng hóa ra nước ngoài qua các cửa khẩu hoàn thuế." Với trường hợp cậu bé trên, khi xuất cảnh đã xuất trình hộ chiếu Việt Nam.

Do vậy, Chi cục Hải quan Cửa khẩu Sân bay Quốc tế Nội Bài - Cục Hải quan thành phố Hà Nội từ chối hoàn thuế giá trị gia tăng đối với trường hợp này do không thuộc đối tượng hoàn thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, nếu cậu bé trình hộ chiếu quốc tịch Australia có lẽ sự việc đã khác. Bởi hiện nay chưa quy định cụ thể về độ tuổi của người đề nghị hoàn thuế.

Câu chuyện này cho thấy, cần khẩn trương nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các văn bản chính sách phù hợp với thực tế và thông lệ quốc tế về hoàn thuế GTGT nêu trên.

* Vướng mắc liên quan đến hoàn thuế GTGT đối với hàng hóa mang theo khi xuất cảnh

MINH TRÍ - MINH PHONG