Đánh thức miền tây Thanh - Nghệ - Tĩnh

Thứ Tư, 19/02/2020, 03:42:57

Bài 2: Hình thành “xa lộ nông nghiệp công nghệ cao”

Đánh thức miền tây Thanh - Nghệ - Tĩnh

Công nhân Công ty Lasuco (Thanh Hóa) thu hoạch cà chua trồng trong nhà kính. Ảnh: TRƯƠNG BÁ VINH

Ngay sau khi đưa vào khai thác, đường Hồ Chí Minh đoạn qua các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh được ví như “xa lộ nông nghiệp công nghệ cao”. Hàng loạt dự án sản xuất nông - lâm nghiệp gắn với chế biến sâu, đã được hình thành ở miền thượng du Thanh Hóa, vùng đất đỏ ba-dan Phủ Quỳ (Nghệ An)… tạo nên một bức tranh với nhiều gam mầu, đánh dấu sự đổi thay trong tư duy sản xuất nông nghiệp tại các địa phương này.

Khơi dòng sữa mát…

Đường Hồ Chí Minh chạy qua địa bàn năm huyện, thị xã của Nghệ An gồm: Nghĩa Đàn, Thái Hòa, Tân Kỳ, Anh Sơn và Thanh Chương, với chiều dài 132 km. Theo chia sẻ của đồng chí Lê Doãn Hợp, nguyên: Ủy viên T.Ư Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Nghệ An, ngay khi đường Hồ Chí Minh đang được đầu tư, tỉnh Nghệ An đã quy hoạch, huy động các nguồn lực phát triển các tuyến đường kết nối với hệ thống đường Hồ Chí Minh đi qua; đồng thời, kêu gọi các tập đoàn, doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông, lâm nghiệp công nghệ cao (CNC) ở vùng Phủ Quỳ, nhằm đánh thức tiềm năng lợi thế về đất đai ở miền tây Nghệ An. Đặc biệt, năm 2013, Bộ Chính trị đã có Nghị quyết số 26-NQ/TW về phương hướng, nhiệm vụ phát triển Nghệ An đến năm 2020, trong đó nhấn mạnh: Xây dựng Khu nông nghiệp CNC với trung tâm là Nghĩa Đàn nhằm khai thác tiềm năng nông nghiệp khu vực miền tây, tạo ra sản phẩm có chất lượng, năng suất, hiệu quả và làm điển hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng CNC của vùng Bắc Trung Bộ.

Miền tây Nghệ An dần thay da, đổi thịt khi các tập đoàn, tổng công ty trong nước và quốc tế đến đầu tư vào ngành công nghiệp thực phẩm (chế biến sữa, đường, nước hoa quả) gắn với nuôi bò sữa; vùng nguyên liệu mía, hoa quả; chế biến lâm sản (gỗ MDF) và vùng nguyên liệu gỗ… Tập đoàn TH là đơn vị tiên phong đầu tư gần 1,2 tỷ USD, gồm nhà máy chế biến sữa tươi có công suất 200 nghìn tấn sữa/năm (giai đoạn 1) gắn với trang trại nuôi bò CNC lớn nhất Đông - Nam Á với 45 nghìn con tại huyện Nghĩa Đàn. Để có một ly sữa sạch TH true MILK đạt tiêu chuẩn quốc tế, Tập đoàn TH đã áp dụng CNC, công nghệ 4.0 trong chăn nuôi bò sữa tập trung với quy trình sản xuất khép kín “từ đồng cỏ xanh đến ly sữa sạch”. Tại trang trại bò sữa TH, hầu hết hoạt động quản lý đàn bò được tự động hóa, trong đó có sử dụng chíp afitag gắn vào chân từng con bò, có thể kiểm soát bệnh viêm vú trước bốn ngày để cách ly bò bệnh, bảo đảm nguồn sữa nguyên liệu luôn tươi sạch… Các sản phẩm sữa TH true MILK không chỉ đáp ứng thị trường trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài. Bên cạnh đó, TH đang triển khai dự án chăn nuôi bò sữa và chế biến sữa tại xã Yên Mỹ, huyện Nông Cống (Thanh Hóa). Phó Giám đốc TH Green Tech Nguyễn Văn Danh cho biết: Sau thành công từ dự án bò sữa, Tập đoàn TH đã xây dựng chuỗi sản xuất thực phẩm, rau, củ, quả, đồ uống sạch và dược liệu… Trong đó có mô hình 130 ha trồng rau, củ, quả hữu cơ sạch trong nhà lưới, theo quy trình VietGAP cùng 250 ha thảo dược quý. Đầu năm 2019, TH đã đưa vào hoạt động nhà máy sản xuất nước tinh khiết, thảo dược và hoa quả Núi Tiên hiện đại nhất miền trung, có công suất 76 nghìn chai/giờ với các dòng sản phẩm như nước tinh khiết, nước uống thảo dược TH true HERBAL, sữa hạt cao cấp TH true NUT, thức uống lên men từ mầm lúa mạch TH true MALT…

Cùng tham gia vào ngành chế biến sữa, phải kể đến các chuỗi trang trại bò sữa của Vinamilk nằm trên tuyến đường Hồ Chí Minh ở ba tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh. Giám đốc điều hành Công ty TNHH một thành viên bò sữa Thống Nhất Nguyễn Vũ Cư cho biết, sau khi tiếp quản Nông trường Thống Nhất ở huyện Yên Định (Thanh Hóa) Vinamilk đã đầu tư tổ hợp trang trại bò sữa CNC, với gần 6.500 con bò sữa đạt tiêu chuẩn quốc tế. Vùng nguyên liệu rộng gần 2.000 ha với hơn 400 công nhân và các nông hộ trong vùng trồng cỏ, trồng ngô cung ứng thức ăn cho bò sữa. Mỗi năm công ty thu mua 50 nghìn tấn ngô của nông dân các tỉnh Thanh Hóa, Nghệ An làm thức ăn tinh cho bò cho nên nông dân gắn kết với ngành chăn nuôi bò lấy sữa được hưởng lợi khoảng hơn 100 tỷ đồng/năm. Ngoài nhận chuyển nhượng lại trang trại nuôi bò sữa ở Lam Sơn, nhà máy chế biến sữa của Lasuco, xây dựng tổ hợp trang trại chăn nuôi bò sữa CNC Thống Nhất có quy mô thiết kế nuôi 16 nghìn con bò sữa, Vinamilk còn đầu tư xây dựng trang trại nuôi bò sữa ở ba huyện Như Thanh (Thanh Hóa), Nghĩa Đàn (Nghệ An) và Hương Sơn (Hà Tĩnh).

Tư duy sản xuất mới

Đường Hồ Chí Minh chạy qua các huyện trung du và miền núi phía tây của ba tỉnh đã góp phần đắc lực trong việc khai thác, sử dụng có hiệu quả tiềm năng đất đai, nhân lực khu vực này. Thanh Hóa không chỉ có 22.500 ha chuyên canh mía cung ứng nguyên liệu cho bốn nhà máy sản xuất đường, dọc đường Hồ Chí Minh khu vực thị trấn Lam Sơn - Sao Vàng đang dần định hình vùng sản xuất nông nghiệp CNC. Theo đại diện lãnh đạo Công ty cổ phần Mía đường Lam Sơn (Lasuco), để chủ động “làm mới cây mía, hạt đường Lam Sơn”, Lasuco đã thành lập trung tâm nghiên cứu thành công sáu giống mía từ LS1 đến LS6, sản xuất, cung ứng ba triệu giống mía cấy mô/năm; thực hiện cơ giới hóa từ khâu làm đất, trồng mía đến thu hoạch, ứng dụng công nghệ tưới nhỏ giọt trong thâm canh mía nguyên liệu; nâng năng suất mía trung bình từ hơn 50 tấn/ha lên 75 tấn/ha. Lasuco còn ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong quy trình trồng, chăm sóc, điều chỉnh mía chín rải vụ, điều hành hài hòa khâu thu hoạch với vận chuyển, chế biến cho nên không để tái diễn tình trạng mía đốn hạ để ngoài đồng dài ngày, xe chở mía ùn ứ trước cổng nhà máy. Các phụ phẩm từ cây mía được tận dụng sản xuất điện, phân, sử dụng mật rỉ nuôi ong lấy mật; liên kết với nông dân, HTX trong vùng sản xuất gạo hữu cơ. Đặc biệt, từ năm 2013, Lasuco mạnh dạn đầu tư hàng trăm tỷ đồng xây dựng 20 ha nhà kính; thuê chuyên gia nước ngoài hướng dẫn, chuyển giao công nghệ, kỹ thuật, tổ chức sản xuất nông nghiệp CNC trên quy mô hơn 100 ha.

Hiện, Trung tâm Nông nghiệp CNC Lam Sơn cung ứng ra thị trường hàng trăm tấn sản phẩm rau quả/năm. Các sản phẩm gạo hữu cơ chất lượng cao, dưa kim hoàng hậu, cà chua cherry, cam vàng, lan hồ điệp..., sản xuất theo tiêu chuẩn Global GAP được khách hàng ưa chuộng. Giám đốc Công ty TNHH Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển nông nghiệp công nghệ cao Lam Sơn Lê Huy Khiêm trao đổi: Nhu cầu tiêu thụ trong nước lớn nên Lasuco chưa thực hiện mục tiêu xuất khẩu rau quả ra nước ngoài. Công ty hiện đầu tư ứng trước, hỗ trợ khoa học, kỹ thuật, liên kết với 25 hợp tác xã tổ chức sản xuất nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp CNC, tạo sự lan tỏa, thắt chặt liên kết “bốn nhà” trong phát triển nông nghiệp CNC.

Năm 2013, sau khi tiếp quản liên doanh đường NAT&L (giữa tỉnh Nghệ An với tập đoàn sản xuất mía đường nổi tiếng thế giới của Anh quốc Tate&Lyle), NASU của tập đoàn TH đã cơ cấu lại chiến lược sản xuất, kinh doanh. Sau hơn 20 năm đi vào hoạt động, NAT&L nay là NASU đã tiến hành cán ép 15,6 triệu tấn mía, sản xuất được 1,53 triệu tấn đường. Riêng niên vụ 2019 - 2020, NASU có khoảng 680 nghìn tấn mía nguyên liệu, sản xuất 69 nghìn tấn đường. Nhà máy đi vào hoạt động đã tạo công ăn, việc làm, thu nhập cho khoảng từ 18 - 20.000 hộ nông dân tham gia trồng khoảng từ 18 - 22.000 ha mía nguyên liệu, trong đó 50% đồng bào dân tộc thiểu số ở các huyện Nghĩa Đàn, Quỳ Hợp. Sau khi có nhà máy đường đi vào hoạt động, tỉnh Nghệ An đã đầu tư làm hàng trăm ki-lô-mét đường vận chuyển nguyên liệu kết nối với đường Hồ Chí Minh phục vụ cho việc chuyên chở mía cũng như đi lại của nhân dân, góp phần tạo bước đột phá cho việc xóa đói, giảm nghèo của người dân vùng miền tây Nghệ An. Đường nguyên liệu được đầu tư đến đâu, mầu xanh của mía trải dài theo đến đó, cái đói, cái nghèo cũng được xua đi. Trước đây, xe máy, tủ lạnh, máy giặt, nhà mái ngói, nhà cao tầng là điều người dân ở đây không dám mơ đến thì nay đã thành hiện thực với hầu hết các hộ dân.

Trên trục đường Hồ Chí Minh còn nổi lên các nhà máy chế biến gỗ MDF và các sản phẩm gỗ cao cấp khác. Tập đoàn TH đầu tư nhà máy chế biến gỗ MDF với các thiết bị hiện đại của châu Âu ở xã Nghĩa Sơn (Nghĩa Đàn) với số vốn đầu tư 300 triệu USD. Hằng năm nhà máy sản xuất khoảng 40 nghìn m3 gỗ ghép thanh và 400 nghìn m3 ván MDF được khách hàng tin dùng. Tại Hà Tĩnh, Nhà máy sản xuất gỗ MDF, HDF hiện đại, công suất 156 nghìn m3/năm tại xã Sơn Thọ, huyện Vũ Quang có tổng mức đầu tư gần 1.500 tỷ đồng đã được Công ty Thanh Thành Đạt đưa vào hoạt động. Bên cạnh nhà máy gỗ ở Vũ Quang, doanh nghiệp này còn đầu tư nhà máy MDF thứ hai tại huyện Anh Sơn (Nghệ An) với công suất 250 nghìn m3 sản phẩm/năm. Đây được xem là các nhà máy chế biến gỗ vào loại lớn và hiện đại của khu vực Bắc Trung Bộ. Hai tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh cũng quy hoạch hàng chục nghìn héc-ta đất ở miền tây để phục vụ trồng nguyên liệu cho các nhà máy MDF, giúp nâng cao giá trị gỗ rừng trồng. Theo Tổng Giám đốc Công ty Thanh Thành Đạt Trần Quang Luận, việc xây dựng nhà máy sản xuất gỗ MDF, HDF sẽ chấm dứt được tình trạng sơ chế, xuất thô gỗ nguyên liệu như trước đây để chuyển sang chế biến sâu, chế biến thành phẩm, đồng thời còn khuyến khích người dân trồng, bảo vệ và phát triển rừng, nâng cao thu nhập.

Xu hướng đưa giống keo có sản lượng cao, trồng rừng gỗ lớn gắn với chế biến đồ gỗ xuất khẩu cho hiệu quả kinh tế cao cũng đang được các doanh nghiệp ở miền tây Nghệ An triển khai. Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Lâm, nông nghiệp Sông Hiếu Nguyễn Ngọc Hoàng cho biết: Doanh nghiệp đã triển khai việc ứng dụng công nghệ sản xuất giống cao sản, đưa vào trồng hơn 3.500 ha rừng keo gỗ lớn cho sản lượng từ 180 - 250 m3 gỗ/ha (cao gấp ba lần giống keo bình thường) để cung cấp nguyên liệu cho nhà máy MDF. Đơn vị còn hoàn tất các thủ tục, hồ sơ chứng chỉ FSC cho 2.000 ha rừng trồng; chuẩn bị triển khai trồng cây gỗ tếch có giá trị kinh tế cao…

Tuy nhiên, để trục đường Hồ Chí Minh trở thành xa lộ nông nghiệp CNC nên có quy hoạch tổng thể có tính chất liên vùng cùng các chính sách hỗ trợ nông dân, doanh nghiệp của trung ương, của các tỉnh trong phát triển nông - lâm nghiệp CNC; chính sách thu hút các thành phần kinh tế đầu tư thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, lao động vào khu vực này. Tiếp tục phát triển giao thông kết nối, đầu tư hạ tầng thiết yếu các khu nông - công nghiệp, đô thị bên đường Hồ Chí Minh theo quy hoạch; lựa chọn doanh nghiệp có tiềm lực đầu tư đồng bộ, gắn từ khâu làm giống chất lượng cao đến sản xuất với chế biến các sản phẩm nông, lâm nghiệp CNC và tiêu thụ sản phẩm. PGS,TS Đỗ Đăng Vịnh, nguyên Phó Viện trưởng Viện di truyền nông nghiệp Việt Nam nhấn mạnh: Đường Hồ Chí Minh chạy qua vùng đất rất giàu tiềm năng, lợi thế phát triển nông nghiệp tinh hoa. Tuy nhiên, hiện chúng ta vẫn thiếu công nghệ, thiết bị, tri thức nông nghiệp, tổ chức hệ thống… Ngoài phát huy nội lực phát triển sản xuất nông nghiệp CNC theo chuỗi giá trị, cần tiếp tục quan tâm kinh tế đối ngoại, chủ động đón bắt dòng chảy tri thức, công nghệ, tiền tệ nhằm tạo ra nhiều sản phẩm nông, lâm nghiệp hàng hóa tham gia chuỗi phân phối toàn cầu.

(Còn nữa)

---------------------------

(*) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 18-2-2020.

NGÔ TUẤN, THÀNH CHÂU và MAI LUẬN