Khơi thông nguồn vốn đầu tư mạo hiểm cho khởi nghiệp

Thứ Bảy, 22/06/2019, 05:09:25

Làn sóng khởi nghiệp sáng tạo (KNST) ở Việt Nam đã có những bước phát triển trong những năm gần đây, với số lượng doanh nghiệp KNST liên tục tăng. Tuy vậy, KNST của Việt Nam vẫn chưa phát triển đúng với tiềm năng, mà một trong những nguyên nhân là do việc khơi thông nguồn vốn đầu tư mạo hiểm vẫn chưa được chú trọng để có sự tăng trưởng cao và bài bản.

Thống kê của Bộ Khoa học và Công nghệ (KH và CN) cho thấy, năm 2012, Việt Nam có khoảng 400 doanh nghiệp khởi nghiệp (DNKN) thì đến năm 2015 đã tăng hơn bốn lần với 1.800 DNKN. Ðến năm 2018, làn sóng KNST ở Việt Nam phát triển mạnh mẽ với khoảng 3.000 DNKN, hơn 40 quỹ đầu tư mạo hiểm, hàng chục tổ chức thúc đẩy kinh doanh, khu làm việc chung và có sự tham gia của nhiều tập đoàn lớn. Không chỉ gia tăng về số lượng, mà chất lượng của các DNKN cũng ngày càng nâng cao, thể hiện qua số lượng các thương vụ đầu tư. Năm 2017, Việt Nam tiếp nhận 92 thương vụ đầu tư với tổng số vốn hơn 290 triệu USD, thì đến năm 2018 các khoản đầu tư cho DNKN đã đạt gần 890 triệu USD.

Các chuyên gia cho rằng, Việt Nam đang xuất hiện nhiều nhà đầu tư thiên thần, các quỹ đầu tư của doanh nghiệp lớn với các hoạt động bắt đầu có tính hệ thống thông qua việc hình thành một số câu lạc bộ, mạng lưới đầu tư khởi nghiệp. Ðiều này chứng tỏ, Việt Nam đang có sức hút đối với hoạt động KNST của các nhà đầu tư bởi sự ổn định, cơ sở hạ tầng phát triển. Nhưng quá trình thúc đẩy KNST trong nước vẫn còn nhiều bất cập cần tháo gỡ. Trong đó, môi trường để các DNKN phát triển còn nhiều khó khăn, nhất là các chính sách về đầu tư, các vấn đề liên quan đến thoái vốn, cho vay, vốn đầu tư mạo hiểm... đang tạo thành rào cản khiến các nhà đầu tư e ngại và khiến các DNKN mất đi cơ hội. Chuyên gia Huy Phạm (Vietnam Silicon Valley - VSV) cho rằng, cùng với việc thoái vốn và thu được lợi nhuận thì vấn đề các nhà đầu tư nước ngoài cũng rất quan tâm là cơ chế ưu đãi cho các nhà đầu tư thiên thần, quỹ mạo hiểm tại Việt Nam. Ðây là những vấn đề chưa rõ ràng và thiếu các khung pháp lý. Ðáng chú ý là việc quản lý ngoại hối chặt chẽ đã gây ra khó khăn trong tiếp nhận vốn đầu tư và thoái vốn. Bên cạnh đó, các DNKN Việt Nam thường gặp khó khăn khi giao tiếp tiếng Anh, cho nên cũng không dễ dàng khi tiếp cận với các nhà đầu tư nước ngoài. Ðây cũng là nguyên nhân nhiều quỹ đầu tư mạo hiểm, nhà đầu tư sau khi tiếp cận DNKN đều đặt vấn đề đưa doanh nghiệp sang nước ngoài để phát triển.

Trong khi đó, kinh nghiệm của thế giới cho thấy, DNKN thành công đều có sự đứng sau của các quỹ đầu tư mạo hiểm. Do đó, cơ chế, chính sách nhằm tạo thuận lợi hơn cho hoạt động đầu tư khởi nghiệp là yêu cầu cấp bách, để từ đó thúc đẩy hoạt động khởi nghiệp ở Việt Nam. Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Vũ Tiến Lộc cho rằng, trong 60 nền kinh tế được khảo sát thì Việt Nam nằm trong nhóm 20 nền kinh tế có tinh thần khởi nghiệp dẫn đầu, nhưng khả năng hiện thực hóa tinh thần ấy lại không cao. Vì vậy, cần sớm xây dựng hệ sinh thái cho khởi nghiệp, trong đó hệ sinh thái tạo ra nguồn vốn cho khởi nghiệp là vô cùng quan trọng. Cần có những nghiên cứu về các quỹ đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm và tạo cơ chế khuyến khích nhằm giúp khởi nghiệp luôn có nguồn vốn sẵn sàng.

Ðể các dòng vốn đầu tư mạo hiểm có thể tìm đến DNKN một cách hiệu quả và thuận lợi nhất, bên cạnh việc nỗ lực thực hiện các chính sách khuyến khích, cải cách thể chế về đầu tư mạo hiểm từ các cơ quan quản lý nhà nước, thì ở khía cạnh khác, còn đòi hỏi sự nhạy bén và nỗ lực đến từ chính cộng đồng các DNKN. Các chuyên gia đều cho rằng, hầu hết các quỹ đầu tư mạo hiểm có nguồn vốn lớn, có kinh nghiệm đều ở nước ngoài, do đó, các DNKN ngoài khát khao khởi nghiệp cần có những định hướng đúng đắn hướng tới những sáng tạo mà cả thế giới có thể ứng dụng. Trong đó, ngôn ngữ tiếng Anh cần trở thành ngôn ngữ cơ bản đối với các hoạt động trong doanh nghiệp để có thể tiếp cận và hội nhập với quốc tế. Ðiều này sẽ giúp DNKN có thêm cơ hội tiếp cận được với nguồn vốn hơn 400 triệu USD được 18 quỹ đầu tư lớn trong nước và quốc tế cam kết rót vốn cho cộng đồng khởi nghiệp tại Việt Nam trong thời gian tới. Mặt khác, để DNKN Việt Nam vươn ra thị trường thế giới, đưa làn sóng khởi nghiệp phát triển thì cần giải quyết được nguồn vốn cho hoạt động khởi nghiệp, giúp đưa những ý tưởng thành thực tế. Nhiều năm nay, Bộ KH và CN đã mong muốn xây dựng được một quỹ đầu tư mạo hiểm, tuy nhiên việc thành lập quỹ này đến nay vẫn chưa thành công vì còn vướng nhiều cơ sở pháp lý chồng chéo của hệ thống pháp luật. Theo lãnh đạo Bộ KH và CN, việc xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm cho hoạt động khởi nghiệp vẫn đang được Bộ quan tâm và tìm hướng giải quyết. Ngoài ra, Bộ KH và CN đang xây dựng một cổng thông tin nhằm kết nối thông tin trong nước và ngoài nước về khởi nghiệp, giúp DNKN, nhà đầu tư thông qua đó có thể kết nối với nhau. Ðây cũng là một kênh thông tin giúp DNKN có thể tiếp cận được với các nguồn vốn.

Việt Nam hiện có khoảng 3.000 DNKN và còn rất nhiều ý tưởng sáng tạo vẫn chưa tìm được cơ hội để khởi nghiệp do thiếu nguồn vốn và kinh nghiệm. Ðể khơi thông được nguồn vốn, Nhà nước cần sớm tạo lập hành lang pháp lý ổn định, thông thoáng cho hoạt động KNST, có những cơ chế hỗ trợ không chỉ cho DNKN mà cho những nhà đầu tư thiên thần, quỹ đầu tư mạo hiểm. Chỉ khi đó thì hoạt động khởi nghiệp mới phát triển chứ không chỉ dừng lại ở mức "tiềm năng", giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho quốc gia.

NHẬT MINH