Mẹ con "nhà" ca trù

Thứ Năm, 27/03/2014, 13:47:15
 Font Size:     |        Print
 

Hai mẹ con đào nương Phạm Thị Huệ và Nguyễn Huệ Phương.

Tuy đang học trung học cơ sở, nhưng ít ai biết rằng, cô bé Nguyễn Huệ Phương là một trong những người Việt Nam hiếm hoi từng giới thiệu ca trù với bạn bè quốc tế. Huệ Phương được hưởng "gien" ca trù từ mẹ, đồng thời cũng là người thầy - đào nương nổi tiếng Phạm Thị Huệ, Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Thăng Long. Có những buổi biểu diễn của Giáo phường, cả hai mẹ con đều xuất hiện. Ðiều đặc biệt ở hai thầy trò - mẹ con "nhà" ca trù này là cô học trò bắt đầu tập hát từ khi... năm tuổi, cái duyên ca trù của cô con gái làm người mẹ thêm động lực gắn bó với ca trù.

Ca nương Phạm Thị Huệ được biết đến như một trong những giọng ca cao sang, đài các bậc nhất ở Hà thành. Chị Huệ đến với Học viện Âm nhạc quốc gia Việt Nam năm tám tuổi. 15 năm tại học viện, chị gắn bó với cây đàn tỳ bà rồi trở thành giảng viên. Nhưng rồi cuộc đời lại "rẽ ngang" sang nẻo ca trù. Mê đắm ca trù, vì chị thấy ca trù luôn ẩn chứa điều gì kỳ bí. Hẳn phải là những bậc tài danh, hẳn phải được tích lũy lâu lắm, trên nền một cái nôi văn hóa giàu có lắm mới tạo ra những câu hát thẳm sâu đến thế. Nhưng còn một lý do khác khiến chị dấn thân vào thế giới ca trù. Chị thường mủm mỉm cười bảo: "Lúc đấy mình học một phần vì cô bé nhà mình". Chị Huệ mê ca trù từ sớm, nhưng tìm thầy tìm thợ mãi toàn người từ chối. Các cụ sợ chị không theo được ca trù. Nhưng chị vẫn tập hát. Chẳng ngờ những câu hát ngấm vào cô bé Huệ Phương. Khi bốn, năm tuổi, cô bé đã ê a hát theo. Chị Huệ đưa con gái đến xin học nghệ nhân Nguyễn Thị Chúc. Nhận thấy tố chất đặc biệt ở cô bé, cụ Chúc đã nhận lời dạy Huệ Phương. Thế rồi hằng tuần, chị đưa cô con gái bé xíu đến cụ Chúc, để cụ dạy gõ phách, đánh đàn và hát ca trù. Trước đây, cụ Chúc từng từ chối nhận chị Huệ làm học trò, nhưng cô con gái đã làm chiếc "cầu nối" để chị được theo học cụ. Việc cô con gái ham học và bộc lộ năng khiếu sớm khiến chị có thêm quyết tâm gắn mình với nghiệp ca trù.

Lòng say mê, cộng với sự kiên trì khiến Phạm Thị Huệ tiếp cận được với nhiều nghệ nhân tài danh. Chị Huệ từng đi "mòn ngõ" nhà nghệ nhân Phó Thị Kim Ðức - một giọng ca nổi tiếng trước kia. Khi nghe tiếng cụ Nguyễn Phú Ðẹ là người giỏi chơi đàn đáy, chị lại tìm đến Hải Dương học đàn cụ Ðẹ. Ðược đào tạo bài bản về âm nhạc dân tộc, cộng với niềm say mê, cho nên dù đến với ca trù khá muộn, chị nắm bắt và thể hiện nhuần nhuyễn những kỹ thuật nhả chữ buông câu rất khó, mà người bình thường phải tốn nhiều thời gian mới học được. Không những thế, chị dành thời gian nghiên cứu về ca trù. Song song với mục đích khôi phục, bảo tồn, chị còn dự định đến khi các cụ già cả, chị sẽ thay các cụ truyền lại cho cô con gái vốn liếng ca trù của mình. Với suy nghĩ và cách làm như thế của mẹ Huệ, cô bé Huệ Phương có bệ đỡ vững chắc để học hỏi và phát triển tài năng.

Từ một người đi xin học luôn bị thầy từ chối, giờ ca nương Phạm Thị Huệ đã là Chủ nhiệm Giáo phường Ca trù Thăng Long. Chị cũng là đào nương đầu tiên của thời hiện đại được các bậc thầy cho ra nghề một cách bài bản, bằng một lễ "mở xiêm áo" năm 2006. Chị cũng là người đầu tiên đưa ca trù trở lại với khán giả định kỳ bằng cách phối hợp với Ban Quản lý Phố cổ tổ chức biểu diễn tại các điểm di tích trong khu phố cổ. Ban đầu, Giáo phường chỉ biểu diễn mỗi tuần một buổi, vậy mà không có người xem. Còn hiện nay, Giáo phường Ca trù Thăng Long biểu diễn định kỳ vào các tối thứ ba, thứ năm, thứ bảy hằng tuần tại Ngôi nhà Di sản số 87 phố Mã Mây. Thời gian đầu, chủ yếu là khách quốc tế đến xem, nhưng giờ đã có nhiều người Việt Nam đến thưởng thức hơn. Giáo phường Ca trù Thăng Long đặc biệt ưu tiên các bạn trẻ, nếu là sinh viên, học sinh thì có thể đến xem không thu phí. Nói như chị Huệ, đó là để nuôi dưỡng khán giả trẻ. Một quãng đường dài đã đi qua, nhưng vẫn còn chặng đường dài phía trước, đó là làm sao để ca trù sống được trong đời sống đương đại, làm sao để mọi người hiểu thêm về những giá trị đặc sắc của ca trù... Thách thức còn nhiều, nhưng chị thấy vững tâm khi cô bé Huệ Phương dần trưởng thành. Ở tuổi 15, Huệ Phương đã có gần 10 năm học, biểu diễn ca trù. Cô bé biểu diễn thuần thục hơn 10 bài, trong đó có những bài đòi hỏi kỹ thuật cao như "Tỳ bà hành". Ðã có những lúc Huệ Phương không khỏi băn khoăn, lo lắng trước những lời chọc ghẹo của các bạn cùng lớp là hát bài hát của... bà già. Nhưng sau này, thầy Văn Như Cương, người sáng lập Trường Lương Thế Vinh đã khéo léo giới thiệu về nghệ thuật ca trù với thầy cô và các bạn học sinh. Huệ Phương đã yên tâm học hỏi và biểu diễn mà không sợ những lời đùa cợt nữa. Ngoài nhiều giải thưởng giành được qua các liên hoan, hội diễn, Huệ Phương còn có những lần xuất ngoại giới thiệu nghệ thuật ca trù với bạn bè quốc tế. Lần đầu Huệ Phương đem ca trù đến với thế giới là tại Festival di sản văn hóa phi vật thể khu vực châu Á-Thái Bình Dương tại Hàn Quốc năm 2011. Năm 2013 vừa qua, trong dịp nghỉ hè, Huệ Phương theo mẹ biểu diễn, giao lưu và giới thiệu về ca trù với các bạn học sinh tại bang Ô-hai-ô (Mỹ).

Chị Huệ nói rằng chị hoàn toàn tôn trọng mong muốn của cô con gái khi chọn nghề nghiệp sau này. Cùng với Nguyễn Huệ Phương, những đào nương trẻ tuổi khác như: Nguyễn Thị Thu Thủy, Vũ Thị Thùy Linh... khiến Giáo phường Ca trù Thăng Long có một lớp kế cận tài năng, để có những bước phát triển vững chắc tiếp theo. Nhưng mẹ con "nhà" ca trù Phạm Thị Huệ - Huệ Phương luôn hy vọng rằng, các cơ quan chức năng cần có những chính sách cụ thể, thiết thực hơn để các nghệ nhân ca trù nói chung có điều kiện thể hiện, khẳng định khả năng của mình.

GIANG NAM