Chuyên gia kinh tế - thành viên Ngân hàng thế giới Martin Rama:

Giữ bằng được viên ngọc đẹp Hà Nội

Thứ Sáu, 09/02/2018, 01:27:35
 Font Size:     |        Print
 

Là thành viên của Ngân hàng thế giới (WB), từng giữ trọng trách chuyên gia kinh tế trưởng của WB tại Việt Nam, Giám đốc khu vực Nam Á WB, Martin Rama (ảnh bên) đã quay trở lại đất nước mà ông từng rất gắn bó với cương vị mới: Giám đốc dự án của Trung tâm phát triển đô thị bền vững (Trực thuộc Viện hàn lâm khoa học Việt Nam)...

Hiểu Việt Nam, đặc biệt yêu Hà Nội tới từng hơi thở, tình yêu ấy đã được hóa giải vào tập sách ảnh Hà Nội một thoáng rong chơi giành giải thưởng Bùi Xuân Phái năm 2014, Martin Rama chắc chắn có một Thương hiệu Việt Nam của riêng mình:

Tình yêu, sự quan tâm hay những dự định còn dang dở đã đưa ông quay trở lại Việt Nam trong cương vị mới: Giám đốc dự án của Trung tâm phát triển đô thị bền vững?

Tôi đoán câu trả lời cho câu hỏi trắc nghiệm này là: “Tất cả những điều trên”. Tôi thật sự yêu Hà Nội, và tôi tin tưởng rằng đó là thành phố với một tính cách độc đáo. Tôi sẽ rất vui nếu có thể giúp đỡ, thậm chí khiêm tốn, để bảo vệ những gì làm cho Hà Nội trở nên đặc biệt. Vì vậy, tình yêu đến trước tiên. Nhưng tôi cũng am hiểu về sự phát triển mà tôi thấy trong thực tế. Những tiến bộ về kinh tế của Việt Nam là phi thường, thần tốc và toàn diện hơn nhiều so với một số nước đang phát triển khác. Tuy nhiên tôi lo ngại rằng những di sản văn hóa của các bạn có thể bị ảnh hưởng bởi tốc độ tăng trưởng kinh tế nhanh chóng. Và tất nhiên, cả các kế hoạch chưa hoàn thành nữa! Khi tôi rời khỏi Việt Nam năm 2010, tôi đã tin tưởng rằng tôi đạt được một chu kỳ ý nghĩa như một chuyên gia kinh tế chuyên nghiệp, hỗ trợ Chính phủ Việt Nam trong chương trình cải cách của mình. Tôi cũng biết rằng sự tham gia của tôi chủ yếu là trong lĩnh vực kinh tế, trong các vấn đề như gia nhập WTO hoặc cải cách ngân hàng chứ không phải phát triển đô thị. Và khi tôi gắn bó với Hà Nội, tôi đã cảm thấy đây như một công việc đang chờ giải quyết.

Giám đốc dự án của Trung tâm phát triển đô thị bền vững, nói một cách ngắn gọn nhất, công việc đó của ông là gì?

Các đồng nghiệp và bạn bè của tôi tại Viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam rất hào phóng trong việc cho phép tôi quyết định công việc là gì. Cách đây vài năm, tôi giới thiệu với họ ý tưởng rằng một thành phố như Hà Nội cần có cách tiếp cận phát triển đô thị khác biệt, phải giữ gìn được bản sắc riêng của mình chứ không chỉ hiện đại hóa. Họ đã rất đồng cảm. Đây là những đối tác tôi từng làm việc qua nhiều năm về những cải cách kinh tế cụ thể, như cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. Tất cả chúng ta đều chia sẻ quan điểm cho rằng thay đổi tư duy là bước quan trọng nhất hướng tới việc thay đổi chính sách. Và chúng ta cũng biết thay đổi suy nghĩ đòi hỏi phải chứng minh xác đáng tồn tại một cách tiếp cận khác có thể hoạt động và mang lại kết quả tốt hơn. Trong bối cảnh Đổi mới, việc thí điểm các sáng kiến ​​cải cách ở quy mô nhỏ là chìa khóa. Chúng tôi đồng tình rằng, một cái gì đó tương tự có thể được thực hiện liên quan đến phát triển đô thị.

Ông có nhiều góp ý, đề xuất cho một Hà Nội hài hòa giữa phát triển và bảo tồn, như nên đề cao giá trị văn hóa của các khu tập thể cũ, không nên phá bỏ và xây mới toàn bộ các khu tập thể cũ, hay biến các khu biệt thự Pháp cổ thành không gian bảo tàng sống để thu hút du khách, tránh nguy cơ Hà Nội trở nên xơ cứng, khô khan và mất đi bản sắc riêng... Nhưng những ý tưởng, đề xuất này liệu có mâu thuẫn với tâm lý thực dụng của các nhà đầu tư, vốn chỉ muốn trưng dụng các khu đất vàng, xây trung tâm thương mại, chung cư cao cấp rồi bán...

Hồ Gươm.

Công việc của tôi là đưa ra đề xuất đáng tin cậy để thí điểm một cách tiếp cận khác nhau đối với phát triển đô thị theo quy mô của một khối (khu vực giữa bốn đường phố). Một khối cung cấp quy mô tối thiểu cần thiết để tận dụng các tác động lan tỏa đô thị hoặc “ngoại lực” trong tiếng lóng của các nhà kinh tế. Ví dụ, nếu bạn quyết định giữ một biệt thự đẹp của Pháp, bạn có thể bị mất tiền, so với lựa chọn phá hủy nó và thay thế bằng một tòa nhà hiện đại. Nhưng đất trong một khu nhà với một biệt thự Pháp được cải tạo đẹp và một khu vực dành cho người đi bộ chung quanh có thể có giá trị hơn đất trong một khối với một tòa nhà hiện đại nhạt nhẽo. Dự án tôi làm là một đề xuất toàn diện để nâng cấp một khu trung tâm tại Hà Nội. Nó sẽ rất hiện đại, nhưng cũng bảo tồn kiến ​​trúc nguyên thủy và vai trò xã hội của nó. Đề xuất cần phải kết hợp các nghiên cứu về các tòa nhà trong khối, đặc điểm của dân cư, các thỏa thuận pháp lý để chuyển đổi cư dân thành các bên liên quan của dự án, đặc điểm không gian công cộng cần phải có để tạo nên “thương hiệu” khối... Nhiệm vụ trước mắt đối với tôi là tăng kinh phí để tiến hành nghiên cứu, nhưng dĩ nhiên phần thú vị nhất vẫn là tiến hành nghiên cứu thực địa. Trong một vài năm, đề xuất hiện đại hóa một khu vực cụ thể ở trung tâm Hà Nội xây dựng theo cách tiếp cận khác nhau có thể được trình lên chính quyền Hà Nội để xem xét. Nếu đề xuất được tiếp nhận, khi đó có thể thực hiện thi công.

Là một chuyên gia kinh tế, nhưng am hiểu văn hóa, quan tâm đến các vấn đề xã hội, ông đặc biệt đề cao tới việc phát triển kinh tế song song với bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa đặc sắc của Việt Nam, để Hà Nội, các đô thị Việt Nam nói riêng và cả đất nước nói chung vừa ổn định kinh tế, vừa có bản sắc riêng, không giống bất cứ quốc gia đang phát triển nào? Để thực hiện được điều này, Việt Nam cần làm gì?

Cơ chế thị trường tạo động cơ để tối đa hóa lợi nhuận và thu nhập... Mọi người được khuyến khích học tập, làm việc và tìm kiếm cơ hội đầu tư để có được cuộc sống tốt đẹp hơn cho bản thân và gia đình của họ. Các công ty đầu tư luôn phải đổi mới để giành thị phần, trở nên thành công hơn. Nhưng cơ chế thị trường không khuyến khích bảo tồn di sản, dù là kiến ​​trúc hay văn hóa. Đây không phải là mối quan ngại của các quốc gia phát triển, bởi các nền kinh tế tiên tiến hiện nay đã làm trong thế kỷ 19 và 20. Việc thiếu nguồn lực đã phá hủy và cả tái thiết, làm mới hàng loạt là không thể chấp nhận được. Xã hội đã có đủ thời gian để thích ứng với thay đổi kinh tế. Những nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng của Đông Á đã phải gánh chịu hậu quả. Các thành phố lớn trong khu vực đã phát triển rất hiện đại, tạo ra và cung cấp nhiều cơ hội việc làm mới. Nhưng nhiều thành phố cũng có xu hướng nhạt nhẽo và nhàm chán với các tòa nhà chung chung, các đường cao tốc vô tận, các cộng đồng rải rác... So với phần lớn các thành phố trong khu vực, Hà Nội vẫn là một viên ngọc kiến ​​trúc đẹp với cuộc sống xã hội sôi động. Có một vấn đề nữa, và đó là vấn đề không thể đảo ngược. Trong các khía cạnh khác của phát triển kinh tế, người ta có thể mắc sai lầm và sửa chúng sau đó. Thí dụ, với sự phát triển nhanh chóng có thể gây ra quá nhiều ô nhiễm, nhưng nó vẫn được làm sạch sau này. Tuy nhiên, việc hoàn thiện hình thức đô thị là khó khăn hơn nhiều. Một khi các tòa nhà làm nên bản sắc của một thành phố đã bị phá hủy, và một khi các cộng đồng dân cư đã bị phân tán, thì rất khó để xây dựng trở lại. Tất cả điều này cần đặc biệt lưu ý khi triển khai đô thị, nhất là khi đối diện với một thành phố độc đáo như Hà Nội. Cho rằng các động lực thị trường sẽ dẫn đến con đường phát triển đô thị tối ưu là ngây thơ. Sau một vài thời điểm, tổn thất có thể trở nên không thể đảo ngược, sửa chữa được. Đó là lý do tại sao chúng ta phải hành động ngay bây giờ, bởi không sẽ là quá muộn.

Trân trọng cảm ơn ông!

MI SOL (Thực hiện)