Thực phẩm sạch loay hoay ở vạch xuất phát

Thứ Bảy, 01-11-2014, 17:00
Bao giờ thực phẩm sạch bước từ triển lãm ra với đời thường?

Mặc dù đã có nhiều đề án với không ít nỗ lực xây dựng hệ thống nuôi trồng, cung ứng... nhưng đến giờ thực phẩm sạch vẫn hụt hơi trong cuộc đọ sức với thực phẩm bẩn. Nỗi lo bệnh tật ám ảnh, nhưng người tiêu dùng không có sự lựa chọn một khi sản phẩm sạch vẫn ngoài tầm tay với.

Mở ra hào hứng, co lại ngậm ngùi

Ðược biểu dương và tham dự nhiều hội nghị về thực phẩm sạch như một điển hình, nhưng ông Trần Trung Chính, Giám đốc công ty TNHH Dịch vụ thương mại Quốc tế Victory Asian với thương hiệu Mr Sạch chuyên về thực phẩm sạch đã không khỏi ngậm ngùi khi trao đổi với Nhân Dân cuối tuần: Công ty của ông Chính đã "phát triển" từ 10 cửa hàng giờ còn một cửa hàng và kênh phân phối chính của các sản phẩm rau sạch, thịt sạch của công ty giờ là bán theo các hợp đồng vào trường học, công sở thay vì phân phối theo hệ thống cửa hàng và bán vào các siêu thị như trước đây.

Lý do được ông Chính đưa ra là đầu tư các cửa hàng quá đắt đỏ trong khi doanh nghiệp thiếu vốn trầm trọng. "Mỗi cửa hàng phải đầu tư hệ thống bảo quản rau khoảng hai trăm triệu, bảo quản thịt khoảng năm trăm triệu và bảo quản hoa quả tươi khoảng ba trăm triệu, tổng cộng khoảng một tỷ đồng. Chưa kể các khoản chi phí cố định khác, chi phí đầu tư cho hệ thống cửa hàng quá lớn", ông Chính than thở.

Trong khi đó, việc bán rau vào các siêu thị quả là hành trình có trải qua mới thấu hiểu. Ở thời đỉnh cao, sản phẩm Mr Sạch đã từng được liên kết tiêu thụ theo chuỗi tại hệ thống các siêu thị như Fivimart, Oceanmart hay BigC, Metro... Ấy thế nhưng, niềm vui ngắn chẳng tày gang. Sau nhiều lần đội ngũ giám sát chất lượng của công ty phát hiện thấy có sự trà trộn giữa thực phẩm không rõ nguồn gốc với thực phẩm sạch của doanh nghiệp, ông Chính rút cục phải kéo quân khỏi hệ thống phân phối trong hệ thống siêu thị.

Công ty Victory Asian chỉ là một trong 18 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ thực phẩm sạch trên địa bàn thành phố Hà Nội. "Mang tiếng" là nhu cầu của người dân về thực phẩm sạch rất lớn nhưng những doanh nghiệp như Victory Asian vẫn chật vật tìm cách để đến được với người tiêu dùng. Ðiều lạ là những khó khăn chất chồng không phải chuyện lạ, doanh nghiệp "nhảy" vào kinh doanh rồi rút khỏi thị trường không phải hiếm, vậy nhưng, các cơ quan chức năng vẫn ở bước tính toán tìm giải pháp để thực phẩm sạch đến được với người dân!? Trong khi đó, sức khỏe và thậm chí tính mạng của người tiêu dùng bị thử thách mỗi ngày khi họ không có cơ hội sử dụng thực phẩm sạch. Họ đơn độc và không được bảo vệ.

Nhìn từ góc độ của doanh nghiệp thì cả một thị trường đầy cơ hội khai thác nhưng vẫn chỉ ở mức tiềm năng. Chỉ tính riêng tại Hà Nội, nhu cầu sử dụng thịt gia súc, gia cầm năm 2013 khoảng 745 tấn/ngày nhưng quản lý giết mổ, quản lý vận chuyển, kinh doanh buôn bán động vật, sản phẩm động vật không thực hiện được. Phần lớn động vật đưa vào giết mổ chưa kiểm soát được tận gốc. Về rau, nhu cầu tiêu dùng của người dân Hà Nội khoảng hai nghìn đến ba nghìn tấn rau mỗi ngày nhưng đến hết năm 2013 sản lượng rau an toàn mới đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu. Xem ra những nghịch lý vẫn tồn tại quanh câu chuyện sản phẩm sạch mà chưa có dấu hiệu có thể được giải quyết triệt để. Thượng đế rút cục vẫn bị vây trong vòng xoáy của thực phẩm bẩn. Còn những doanh nghiệp có tâm huyết và có năng lực thì ngày một rơi rụng trong hành trình tìm kiếm chỗ đứng cho thực phẩm sạch trong cộng đồng.

Chuỗi kẹt đầu ra

Ðược dùng thực phẩm sạch là nhu cầu chính đáng và bức thiết của người dân nhưng thực tế đang có nhiều rào cản khiến người dân khó tiếp cận. Thiếu hệ thống phân phối, thiếu hỗ trợ về vốn, mặt bằng, thiếu hỗ trợ về truyền thông, kiểm định và công bố chất lượng... đã khiến cho thực phẩm sạch trở thành một "cuộc chơi" của các doanh nghiệp thay vì một chương trình lớn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp với các địa phương.

Kể từ năm 2011, thành phố Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh đã xây dựng các chuỗi cung ứng thực phẩm sạch theo mô hình "sạch từ trang trại đến chợ". Theo đó, các doanh nghiệp liên kết với người nông dân để áp dụng các quy trình trồng, nuôi được kiểm soát nghiêm ngặt và tự tìm đầu ra cho sản phẩm. Tại Hà Nội, mặc dù đã bước đầu hình thành một số chuỗi liên kết tiêu thụ thịt gia súc, gia cầm và rau nhưng theo ông Chu Phú Mỹ, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Hà Nội, các chuỗi này chưa bền vững, chưa xây dựng được thương hiệu sản phẩm, sự tồn tại của các chuỗi này khá mong manh. Câu chuyện giảm từ mười xuống còn một cửa hàng Mr Sạch là một thí dụ. Bên cạnh đó, chính sách hỗ trợ thiếu sự đồng bộ, không kịp thời nên chưa thu hút được doanh nghiệp đầu tư xây dựng chuỗi sản xuất rau, thịt an toàn.

Theo ông Trần Trung Chính, tới thời điểm này hầu như những doanh nghiệp như công ty Victory Asian chưa nhận được bất cứ sự hỗ trợ nào từ nhà nước. Doanh nghiệp phải tự loay hoay với việc tìm mặt bằng kinh doanh và trả phí đắt đỏ, "xoay" vốn để kinh doanh, thậm chí là chi tiền để được kiểm định, công bố là thực phẩm sạch và tự làm truyền thông để người dân nhận biết. Ông Chính cho rằng điều quan trọng nhất để phát triển thực phẩm sạch là các giải pháp hỗ trợ phát triển thị trường. "Người dân tin mua, thị trường sẽ phát triển, doanh nghiệp có dòng tiền mới có thể mở rộng và tái đầu tư", ông Chính khẳng định. Do vậy, giải pháp thiết thực nhất hỗ trợ doanh nghiệp và người dân là đưa ra được nhận diện rõ ràng thực phẩm sạch, công bố và truyền thông về các địa chỉ bán.

Như vậy, điều quan trọng nhất khi triển khai mô hình chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn là tạo ra cơ chế thuận lợi để nhiều doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân cùng đầu tư, tham gia thị trường thì đến nay cơ chế này vẫn chưa thật sự khuyến khích doanh nghiệp. Ông Chu Phú Mỹ cho biết, tới thời điểm này các chính sách về thuê đất, hỗ trợ lãi suất ngân hàng chưa tạo điều kiện cho doanh nghiệp. Việc tiếp cận với nguồn vốn đầu tư của doanh nghiệp cũng không dễ dàng. "Nhiều khó khăn như vậy nên doanh nghiệp vẫn ngại tham gia thị trường", ông Mỹ nhận xét. Chính bởi điều đó, thực phẩm sạch vẫn xa tầm với của nhiều người dân.

Tới thời điểm, này việc phát triển thực phẩm sạch đã không còn là chuyện riêng của hai thành phố lớn mà Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã cùng vào cuộc để thúc đẩy. Các đề án đang được xây dựng để đưa thực phẩm sạch đến với người dân. Tuy nhiên, nếu việc phát triển thực phẩm sạch vẫn thiếu quyết liệt, doanh nghiệp vẫn tự "bơi" và cơ quan chức năng vẫn chỉ "tính tới tính lui" như thời gian qua thì khó có thể xây dựng được các chuỗi cung ứng lớn. Thực tế cho thấy những chuỗi cung ứng này đang phát triển rất chậm chạp do thiếu cơ chế khuyến khích tham gia thật sự. Do vậy, câu hỏi: "Ðến bao giờ thì người dân được ăn thực phẩm sạch?" vẫn chưa có được câu trả lời.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Cao Ðức Phát:

"Hiện tại, có 30 triệu cư dân đô thị thì hai thành phố lớn là Hà Nội, có 8 triệu dân và thành phố Hồ Chí Minh có 10 triệu dân, chiếm hơn môt nửa số dân đô thị. Vì thế, nếu tập trung giải quyết được thực phẩm sạch ở hai thành phố này thì chúng ta đã giải quyết được nửa vấn đề".

* Trong chương trình giám sát quốc gia đối với thịt gia súc gia cầm do Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn mới thực hiện đã lấy 40 mẫu thịt gà và 80 mẫu thịt lợn tại các tỉnh miền bắc và miền trung để phân tích, đã có 7 mẫu thịt lợn nhiễm hóa chất kháng sinh vượt ngưỡng cho phép.

Vào đầu tháng 8-2014, khi lấy ngẫu nhiên 60 mẫu thịt (30 mẫu thịt lợn, 30 mẫu thịt gia cầm) từ thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh đem về giết mổ tại hai cơ sở giết mổ lớn trên địa bàn thành phố, cơ quan chức năng đã phát hiện 13/30 mẫu thịt lợn (chiếm tỷ lệ 43,33%) có nguồn gốc từ Bình Dương, Bến Tre, Bình Thuận, Ðồng Nai, Bà Rịa - Vũng Tàu có hàm lượng kháng sinh sulfadimidin vượt giới hạn cho phép. Các loại kháng sinh như sulfadimidin đều có chống chỉ định với người suy gan, suy thận và có tác động xấu đến sức khỏe người tiêu dùng.

LÊ PHƯỢNG