Nút bấm hy vọng

Thứ Sáu, 02-04-2021, 16:01
Báo cáo nghiên cứu tại 10/63 tỉnh, thành phố của nước ta do UNICEF thực hiện, cho thấy: ba triệu trẻ em có nhu cầu về các dịch vụ chăm sóc sức khỏe tinh thần.

230 triệu là số kết quả khi tra cụm từ “tư vấn tâm lý” trên Google, cho thấy mức độ quan tâm của xã hội đến vấn đề này. Theo nghiên cứu gần nhất do UNICEF Việt Nam thực hiện, có khoảng 8% đến 29% số trẻ em và trẻ vị thành niên tại Việt Nam mắc các vấn đề về sức khỏe tâm thần nói chung, cần được hỗ trợ tư vấn. Trong khi, các địa chỉ cung cấp giải pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần được đánh giá là nhiều về số lượng nhưng thiếu kiểm soát về chất lượng.
 

Chật vật tìm nơi chia sẻ
 
 Bên cạnh các cuộc gọi tố cáo xâm hại, bạo lực trẻ em, Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 cũng thường xuyên tiếp nhận các cuộc gọi tìm nơi tâm sự. Gần đây nhất là trường hợp của một bạn nam 16 tuổi, quê ở Hải Dương nhưng hiện tại sống một mình và học tập tại Hà Nội, bố mẹ và chị vẫn sống ở quê. Em thường xuyên cảm thấy buồn và cô đơn, nhiều lúc bế tắc và lạc lõng.
 
 Đó là chỉ là một trong số rất nhiều ca rối nhiễu tâm lý mà Tổng đài 111 đã tiếp nhận. Thống kê của Tổng đài 111 cho thấy, trong tổng số các ca tư vấn chuyên sâu có 8,2% số ca liên quan vấn đề tâm lý. Trong các ca tư vấn, có các trường hợp muốn làm hại bản thân do áp lực thi cử, cũng có em muốn tự tử khi bố mẹ li dị,… Với các trường hợp đó, ngoài tham vấn tâm lý ban đầu, nếu nhận thấy các em cần được hỗ trợ trực tiếp tổng đài viên có thể giới thiệu các địa chỉ thăm khám tâm lý có uy tín. Tất nhiên, chi phí cho mỗi buổi tham vấn là không hề thấp.
 
 Đại dịch Covid-19 cũng khiến các vấn đề liên quan đến sức khỏe tinh thần của người dân trở nên trầm trọng hơn, bởi áp lực của những biện pháp giãn cách xã hội, tình trạng thất nghiệp, giảm thu nhập và mối lo ngại liên quan về việc có nguy cơ mắc bệnh trong cộng đồng. Trong đó, tất nhiên trẻ em và trẻ vị thành niên cũng chịu sự ảnh hưởng tương tự. Tín hiệu tốt là 5 năm gần đây, chăm sóc sức khỏe tinh thần dần trở thành vấn đề được nhiều phụ huynh quan tâm, chủ động tìm hiểu về trở ngại tâm lý của con cái, thậm chí là tìm đến các hình thức hỗ trợ.
 
 Tuy nhiên, bên cạnh gia đình, môi trường thứ hai các em dành phần lớn thời gian gắn bó là nhà trường, lại chưa chú trọng cung cấp các giải pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần toàn diện. Hiện nay, mới chỉ các trường dân lập, trường quốc tế, số ít trường công lập có phòng công tác xã hội, tư vấn tâm lý học đường, song hoạt động lại chưa đạt hiệu quả đồng đều. Rất ít học sinh chủ động tìm đến tư vấn. Thông thường, người phát hiện ra các triệu chứng rối nhiễu tâm lý đầu tiên ở các em là giáo viên chủ nhiệm. Song, không phải giáo viên chủ nhiệm nào cũng được trang bị kiến thức về ứng phó với các trạng thái tâm lý bất thường theo từng lứa tuổi học sinh. Chính vì vậy, theo đánh giá của nhiều chuyên gia, điều cần ưu tiên trước hết phải là công tác tập huấn về tâm lý học đường cho đội ngũ giáo viên chủ nhiệm, đồng thời, cung cấp cho họ một số địa chỉ tư vấn tâm lý uy tín để giới thiệu cho học sinh, phụ huynh học sinh khi cần.
 
 Nói về tư vấn chuyên sâu ngoài trường học, ThS Tâm lý Nguyễn Hà Thành bày tỏ quan ngại: “Các trung tâm tư vấn tâm lý chỉ nhiều lên về số lượng. Còn chất lượng thì do thiếu sự quản lý chặt chẽ, khiến cho các cơ sở có uy tín thì không được tin tưởng, còn các cơ sở không bảo đảm chất lượng lại mọc lên như nấm”.
 
 Cũng bởi nguyên nhân này mà mức giá cho mỗi buổi tham vấn tại các trung tâm cũng không được quy định rõ ràng, có thể dao động từ vài trăm nghìn đồng/ giờ, cho đến vài triệu đồng/giờ.
 
 Khác với hình dung của các bậc cha mẹ khi đưa con đến bác sĩ tâm lý: chỉ cần một buổi là mọi vấn đề sẽ được giải quyết, hầu hết các liệu trình tư vấn trung bình từ bốn đến sáu buổi, với các trường hợp nặng có thể phải kéo dài cả năm (20 - 30 buổi). Do đó, mức chi phí sẽ là khá lớn nếu thân chủ có vấn đề cần tham vấn lâu dài. Hơn nữa, nếu gặp phải trung tâm không phù hợp, thì sẽ gặp cảnh “tiền mất tật mang”.
 
 Đường dây nóng cho niềm hy vọng sống
 
 Bên cạnh các vấn đề tư vấn trực tiếp và lâu dài, hiện nay chúng ta cũng thiếu các đường dây nóng khẩn cấp ứng phó với đối tượng đang có ý muốn tự tử. Trong khi ở nhiều nước trên thế giới đã có những cách làm sáng tạo, chẳng hạn tại thành phố San Francisco, Mỹ, tấm biển nhỏ “Còn hy vọng - Hãy gọi điện” được gắn trên cầu Golden Gate - địa điểm nổi tiếng là có nhiều người tuyệt vọng tìm đến để kết thúc cuộc sống của mình. Dưới đó là nút bấm mầu đỏ, nhấn vào đó, người đang muốn tự tử sẽ được kết nối với người trợ giúp. Chỉ một dòng chữ nhỏ như vậy, có thể khiến người đang bế tắc do dự và chần chừ.
 
 Được truyền cảm hứng từ các đường dây nóng như thế, ông Đặng Hoàng Giang - tác giả nhiều đầu sách về tâm lý thanh thiếu niên, cùng ThS Hà Thành đang triển khai hotline với tên gọi Ngày mai. Đây là một dự án phi lợi nhuận, cung cấp một đường dây nóng hoàn toàn miễn phí dành cho bất cứ ai đang gặp vấn đề tâm lý, hoặc có người thân cần hỗ trợ. Để bảo đảm chất lượng tư vấn của đường dây nóng, đến nay, Ngày mai vẫn đang trong quá trình gây quỹ và tập huấn kỹ lưỡng cho các tình nguyện viên, dự kiến sẽ được đưa vào hoạt động đầu tháng 5-2021.
 
 Rõ ràng, tư vấn tâm lý đang trở thành một lĩnh vực hoạt động có ý nghĩa xã hội rất lớn. Cùng với nỗ lực của những cá nhân tâm huyết, để hỗ trợ hiệu quả những cá nhân đang gặp khó khăn, nhất là các bạn trẻ, các em học sinh, rất cần sự đồng hành của các cơ sở giáo dục, và mỗi thành viên trong xã hội.
 

 Nguyễn Hà