Lấy công nghệ làm động lực tăng trưởng

Thứ Sáu, 27/12/2019, 23:58:01
 Font Size:     |        Print
 

Khoa học - công nghệ đang ngày càng đóng góp nhiều hơn vào giá trị gia tăng của sản phẩm hàng hóa.

“Xã hội phải lấy khoa học, công nghệ làm động lực tăng trưởng chủ yếu, dần thay thế nguồn lực đầu vào truyền thống là tài nguyên thiên nhiên và lao động trình độ thấp”. Đó là nhấn mạnh của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại Lễ kỷ niệm 60 năm thành lập Bộ Khoa học và Công nghệ (KH-CN), cũng là “đơn đặt hàng” cho ngành KH-CN thời gian tới, trong bối cảnh cách mạng công nghiệp lần thứ tư (CMCN 4.0) đang tác động mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực.

Ấn tượng 2019

Năm 2019 đi qua để lại rất nhiều con số, kết quả ấn tượng của ngành KH-CN… Con số ấn tượng đầu tiên phải kể đến là Việt Nam tiếp tục tăng ba bậc chỉ số đổi mới sáng tạo (ĐMST) toàn cầu, xếp vị trí 42/129 quốc gia, nền kinh tế được xếp hạng do Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO) công bố. Với thứ hạng này Việt Nam vươn lên thứ nhất trong nhóm 26 quốc gia thu nhập trung bình thấp, thứ ba trong ASEAN, sau Xin-ga-po và Ma-lai-xi-a. So với năm 2018, hai chỉ số liên quan KH-CN và ĐMST tăng mạnh. Trong đó tổng chi cho nghiên cứu và phát triển tăng năm bậc (đầu vào); sản phẩm dựa trên tri thức và công nghệ tăng tám bậc (đầu ra). Các chỉ số về trình độ phát triển của thị trường tăng ba bậc; tín dụng tăng bốn bậc; năng suất lao động tăng ba bậc.

Thực tế cũng chứng minh, KH-CN ngày càng đóng góp nhiều vào giá trị gia tăng của sản phẩm hàng hóa, theo số liệu nghiên cứu của Bộ KH-CN là hơn 30% giá trị gia tăng trong sản xuất nông nghiệp, 38% trong sản xuất giống cây trồng, vật nuôi. Số lượng bài báo khoa học, công trình công bố quốc tế của Việt Nam tăng nhanh, xếp thứ 56 trên tổng số hơn 200 quốc gia và vùng lãnh thổ, chỉ số ĐMST toàn cầu (GII) của Việt Nam liên tục tăng.

Cùng với những thành tựu nghiên cứu, ĐMST; thời gian qua, hệ thống chính sách, pháp luật về KH-CN được tiếp tục hoàn thiện theo tinh thần đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý, tổ chức và hoạt động KH-CN. Đây được xem là khâu đột phá để thúc đẩy phát triển, nâng cao hiệu quả hoạt động KH-CN. Nhiều văn bản mang tính bản lề được tập trung xây dựng và hoàn thành, đóng góp thiết thực vào thúc đẩy phát triển KH-CN của đất nước trong tình hình mới.

Tạo đà cải cách cho năm 2020

Với mục đích thúc đẩy liên kết các thành phần của Hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo vùng với Hệ sinh thái quốc gia và quốc tế; tạo dựng và lan tỏa tinh thần khởi nghiệp sáng tạo của các bạn trẻ tại địa phương, ngành KH-CN thời gian qua đã và đang phối hợp với nhiều tỉnh, thành phố, địa phương tổ chức các chuỗi sự kiện Techfest, khởi động các quỹ hỗ trợ nghiên cứu, sáng tạo (Đề án 844, Dự án First, Quỹ Nafosted,…). Qua đó, tăng tính liên kết, hỗ trợ xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp ĐMST một cách hiệu quả.

Nhiều nhà khoa học cho rằng, giai đoạn tiếp theo khi hoạt động khởi nghiệp sáng tạo tập trung vào chiều sâu, cần tăng cường hơn nữa sự hình thành và phát triển mô hình liên kết giữa các tổ chức hỗ trợ; trường đại học, viện nghiên cứu; tổ chức thúc đẩy kinh doanh; nhà đầu tư và doanh nghiệp khởi nghiệp ĐMST tại địa phương, vùng Tây Nguyên và duyên hải Nam Trung Bộ, trên cả nước và cả quốc tế.

Bên cạnh những thành tựu đã đạt được, nhiều nhà phân tích chính sách, chuyên gia cũng cho rằng, bởi lĩnh vực KH-CN đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong CMCN 4.0, nên thời gian tới cần có những đổi mới mạnh mẽ hơn nữa về chính sách, đáp ứng đòi hỏi trực tiếp của nhu cầu phát triển. Cụ thể, đổi mới cơ chế, chính sách cần tập trung vào việc cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia; thực hiện tái cấu trúc các Chương trình KH-CN quốc gia; đưa doanh nghiệp trở thành trung tâm của hệ thống ĐMST quốc gia, qua đó có đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế - xã hội… Đồng thời, triển khai Kế hoạch xây dựng Chính phủ điện tử tại Bộ KH-CN; đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, xây dựng và triển khai cơ chế một cửa, một cửa liên thông trong giải quyết thủ tục hành chính. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, điều hành; triển khai mạnh các dịch vụ công trực tuyến…

Cuối cùng, hiện có ba yếu tố mới ảnh hưởng tới sự phát triển chung của ngành KH-CN nước ta, đó là sự thay đổi về các nguồn tài trợ trong nghiên cứu, đào tạo; sự khác biệt động lực của thế hệ những người làm khoa học hiện nay so với trước đây, và nhu cầu thật sự của xã hội. Trước những thay đổi ấy, đòi hỏi các cơ quan quản lý nhà nước về KH-CN cần liên tục có những đổi mới, cập nhật chính sách vĩ mô phù hợp để nhanh chóng tạo ra một nền KH-CN thiết thực cho đất nước. Đột phá bằng KH-CN, một “trụ cột” quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội đang là hướng đi đúng đắn, với những kỳ vọng mới ở năm 2020.

HỒNG CHÂU