Tiềm năng từ… rác thải

Thứ Sáu, 24/05/2019, 15:11:02
 Font Size:     |        Print
 

Công nhân HTX Thành Vinh vẫn phân loại rác theo cách thủ công.

Theo số liệu của Bộ Tài nguyên và Môi trường (TNMT), mỗi năm cả nước phát sinh khoảng 25,5 triệu tấn rác thải sinh hoạt. Để thu gom, xử lý số rác thải này sẽ phải tiêu tốn đến hàng trăm nghìn tỷ đồng. Trong khi, với những ứng dụng công nghệ hiện đại, rác thải cũng có thể trở thành một loại tài nguyên, nếu phân loại và tận dụng hiệu quả.

Chuyện một mô hình

Tại Hợp tác xã (HTX) Môi trường và Dịch vụ Thương mại Thành Vinh (đơn vị phụ trách thu gom, xử lý rác thải trên địa bàn xã Tú Sơn, huyện Tiến Thụy, TP Hải Phòng), bà Đoàn Thị Mơ, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc công ty chia sẻ, đến nay đã ngót nghét chục năm gắn bó tâm huyết với nghề xử lý rác.

Bà Mơ nhớ lại, từ năm 2008, bà phải đi vay để có đủ ba tỷ đồng, mua hai xe ô-tô chuyên dụng, 60 xe gom rác, các dụng cụ thu gom và trang bị bảo hộ lao động cho 40 công nhân. Nhiều người sẽ cho rằng khoản đầu tư này là “điên rồ”, thế nhưng với bà Mơ: “Nếu không bỏ công sức thì rác thải mãi là rác. Nhưng nếu chịu khó phân loại, rác sẽ biến thành tài nguyên”.

Và bà Mơ đã đúng. HTX hoạt động liên tục. Sau khi đưa về, rác thải được chia thành các loại: rác hữu cơ, rác tái chế và các loại còn lại. “Với rác hữu cơ thì mình ủ thành phân bón, cây cối chung quanh đây đều được bón bằng loại phân tự ủ này. Còn chai lọ thì nhân công phân loại sẽ gom vào, bán được bao nhiêu tiền tôi để họ chia nhau, coi như thêm một khoản thu nhập. Các loại rác khác không thể tận dụng thì mới cho vào lò đốt hoặc chôn lấp”, bà Mơ giải thích. Rồi bà thở dài: “Thật ra, HTX cũng được đầu tư máy phân loại rác tự động, thế nhưng hiệu suất hoạt động không đáp ứng được lượng rác thải được đưa về mỗi ngày. Nên cuối cùng máy thì ngừng hoạt động, phân loại vẫn phải làm thủ công”.

Công tác phân loại chỉ có thể hiệu quả nhất khi được làm tại nguồn - nơi phát thải. Bởi thế, HTX được địa phương giao làm chủ đầu tư thực hiện Dự án “Xây dựng mô hình phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn (CTR) sinh hoạt tại xã Tú Sơn, huyện Kiến Thụy, TP Hải Phòng”, do Bộ Xây dựng và UBND thành phố tài trợ. Dự án trang bị 7.161 thùng phân loại CTR tận hộ dân, cơ quan, đơn vị trên địa bàn. Mỗi hộ sẽ nhận ba thùng phân loại rác, trong đó một thùng chứa CTR có thể tái chế, tái sử dụng (gồm vỏ hộp, chai lọ, túi - chai nhựa, giấy báo...); một thùng chứa CTR hữu cơ (gồm rau, củ, quả, thức ăn thừa...) và một thùng chứa CTR vô cơ (thủy tinh, kim loại...). CTR hữu cơ sẽ được thu gom hằng ngày, trong khi các chất thải còn lại sẽ thu gom 2 - 3 lần/tuần. Rác được thu gom về điểm trung chuyển bằng xe chuyên dụng.

Nhờ mô hình hoạt động của HTX, xã Tú Sơn là một trong những địa phương nông thôn đầu tiên ở Hải Phòng triển khai phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý tổng hợp chất thải rắn (CTR) đầu nguồn triệt để.

Nguồn “khoáng sản” chờ được khai thác

Hiện trên cả nước có khoảng 120.000 tấn rác mỗi ngày được đưa về các khu xử lý rác, nhưng phương pháp chủ yếu lại là chôn lấp hoặc đốt. Do chưa thực hiện phân loại chất thải tại nguồn, nên tình trạng này dẫn đến việc khó có thể kiểm soát được hết những bãi tập kết không hợp vệ sinh, gây ô nhiễm nước ngầm, nước mặt, ô nhiễm không khí... ảnh hưởng xấu đến môi trường. Trong khi đó, CTR - tài nguyên phát triển kinh tế tuần hoàn - lại đang bị lãng phí mỗi ngày. Giống như cách HTX Thành Vinh đã tận dụng, rác thải chính là nguồn nguyên liệu cho phân compost. Nếu tiến hành tận thu rác thực phẩm tốt, sẽ thu lợi được hàng trăm tỷ đồng từ việc giảm chi phí chôn lấp rác và bán phân compost.

Việc phân loại rác thải tại nguồn cũng sẽ giúp mang lại nhiều tác động tích cực cho môi trường. Khi giảm được khối lượng CTR sinh hoạt phải chôn lấp, khối lượng nước rỉ rác sẽ giảm, từ đó ngăn được nguy cơ ô nhiễm nguồn nước,… Chưa kể, việc sử dụng các sản phẩm tái chế sẽ giúp giảm tốc độ khai thác tài nguyên thiên nhiên vốn đang cạn kiệt.

Thực tế, việc phân loại rác thải tại nguồn đã được nhiều địa phương quan tâm triển khai từ sớm. Dự án phân loại rác tại nguồn do Cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA) tài trợ, phối hợp Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) thực hiện từ năm 2006, thế nhưng hiệu quả lại không được như mong đợi. Thời điểm đó, tại các quận thực hiện thí điểm đều cho thấy kết quả khả quan, nhưng đến khi JICA dừng dự án thì mọi chuyện lại “đâu vào đấy”.

Đến nay, TP Hồ Chí Minh cũng đang đẩy mạnh triển khai quy định phân loại CTR tại nguồn, yêu cầu các hộ dân phải phân loại rác theo ba loại (hữu cơ, tái chế, rác thải còn lại) và chuyển giao đúng nhóm. UBND thành phố Hồ Chí Minh cũng giao UBND các quận, huyện triển khai sắp xếp, bố trí các thùng rác công cộng phù hợp, thực hiện dán nhãn nhận biết trên nắp và thân thùng rác để người dân bỏ rác phân loại vào thùng theo quy định, nhằm tạo sự đồng bộ từ nhà đến khu vực công cộng.

Tuy nhiên, vẫn còn một số khúc mắc, trở thành rào cản cho việc tạo nếp sống mới ngay từ ý thức người dân. Như chị Nguyễn Thị Tuyết (người bán hàng tự do ở quận 8), rất nhiều người đặt câu hỏi: “Tôi có phân loại rác thật đấy. Nhưng khi người ta đến thu gom lại vứt hết lên một xe rác, thì phân loại để làm gì?”. Sự “éo le” này là do thiếu kinh phí, nên thành phố chưa thể đầu tư các loại xe thu gom với mầu sơn khác nhau nhằm tránh gây hiểu lầm cho người dân, dù trên mỗi xe vẫn xếp rác theo phân loại.

Như vậy, có thể nói việc nâng cao ý thức người dân trong việc phân loại xử lý rác thải tại nguồn là yếu tố quyết định, nhưng cũng cần một hệ thống chính sách hỗ trợ đồng bộ, như kinh phí (đầu tư thùng rác phân loại, xe vận chuyển…), các chương trình truyền thông bài bản, liên tục…

Mới đây, Hội thảo “Quản lý nhà nước về chất thải rắn” do Bộ TNMT tổ chức tái khẳng định những lợi ích to lớn của việc phân loại rác thải tại nguồn. Thông qua buổi hội thảo này, Bộ tiếp nhận và hệ thống những kiến nghị, góp ý của các đại biểu, xây dựng và hoàn thiện nội dung trình Chính phủ dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung các nghị định liên quan đến chức năng quản lý nhà nước về CTR. Đây là một bước tiến mới về khung pháp lý, trên hành trình điều chỉnh và từng bước hiện thực hóa việc khai thác hợp lý rác thải, biến mối họa thành tài nguyên và góp phần cải thiện môi trường.

NGUYỄN HÀ