Hai mặt của một xu thế

Thứ Sáu, 02/08/2019, 18:30:25
 Font Size:     |        Print
 

Triển lãm bằng công nghệ kỹ thuật số Ấn tượng phản chiếu: Van Gogh và tác phẩm.

Những thành tựu về công nghệ hiển nhiên mang lại vô số cơ hội, nhưng cũng đang đặt ra những thách thức không nhỏ cho các hoạt động sáng tạo mỹ thuật, nhiếp ảnh. Ứng dụng công nghệ để thay đổi phương thức sáng tạo, thay đổi hình thức giá trị nghệ thuật, đáp ứng nhu cầu thưởng thức của công chúng đã trở thành xu hướng chung của xã hội hiện đại.

Thay đổi cách sáng tạo và hưởng thụ

Theo PGS, TS Bùi Thị Thanh Mai, Phó Giám đốc Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, mỹ thuật Việt Nam đã xuất hiện ngày càng nhiều dự án, triển lãm, tác phẩm nghệ thuật sử dụng công nghệ kỹ thuật số, internet. Điển hình như Dự án nghệ thuật Into Thin Air do Không gian nghệ thuật Manzi điều phối thực hiện vào năm 2016; Dự án triển lãm Thực tế tăng cường thực hiện năm 2018 tại Trung tâm Văn hóa Pháp; gần đây nhất là triển lãm Ấn tượng phản chiếu: Van Gogh và tác phẩm tại Trung tâm Nghệ thuật đương đại VCCA năm 2019.

“Điểm chung của các dự án này là khai thác các ứng dụng công nghệ để tăng hiệu quả sống động khi trải nghiệm tác phẩm. Cuộc cách mạng 4.0 với sự hội tụ các đổi mới kỹ thuật số đã được nhiều nghệ sĩ, đặc biệt là các nghệ sĩ trẻ sử dụng trong hoạt động sáng tác nghệ thuật, làm thay đổi nhanh chóng và sâu sắc cách thức con người sáng tạo, trình bày và hưởng thụ tác phẩm”, PGS, TS Bùi Thị Thanh Mai chia sẻ.

Không khó để nhận ra rằng, trong nền kinh tế số, mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm đã và đang có những thay đổi cần thiết để phù hợp bối cảnh phát triển mới. Sự thay đổi được nhận thấy trong cả ba khâu chính bao gồm sáng tạo, phân phối và tiêu dùng của công chúng. “Người nghệ sĩ tạo hình tương lai có thể sẽ không còn làm việc tại xưởng với gỗ, đá, sắt thép... mà chỉ với chiếc máy tính. Họ có thể thiết kế tác phẩm trên máy tính, sau đó tác phẩm được tạo nên không phải bằng đục đẽo, cưa cắt thủ công mà bằng một máy in 3D với nhiều chất liệu lựa chọn. Bên cạnh đó, với công nghệ thực tại ảo, các hình thức nghệ thuật trên không gian số cũng sẽ làm thay đổi cách thức thưởng thức, tiêu dùng nghệ thuật của công chúng. Giờ đây chỉ với việc truy cập internet, công chúng có thể ngồi bất cứ đâu vẫn có thể theo dõi những triển lãm hay bất kỳ hình thức nghệ thuật nào khác”, theo Ths Nguyễn Lâm Tuấn Anh, Viện Văn hóa nghệ thuật quốc gia Việt Nam đánh giá.

Việc hình thành thị trường mỹ thuật, nhiếp ảnh trực tuyến nhờ internet, kết nối trực tiếp công chúng tới từng nghệ sĩ hoặc các sàn giao dịch, vì thế, cũng là một tương lai có thể tưởng tượng được. Hiện tại, một số sàn giao dịch tranh, ảnh tại Việt Nam đã sử dụng facebook như một môi trường kết nối trực tuyến giữa nghệ sĩ và công chúng. Cùng với các gallery truyền thống, hệ thống gallery online đang phát triển vô cùng mạnh mẽ. Với tính linh hoạt của mình, gallery online hoạt động theo phương thức bỏ ngỏ tuyển chọn của các curator (giám tuyển), hoặc các hội đồng tư vấn và đánh giá cá nhân của các chủ gallery. Như vậy, thực tế phần lớn các gallery online có thể hiểu như một môi trường, thậm chí như một cái chợ. Và hiển nhiên, mặt trái của mô hình này sẽ là nguy cơ gia tăng nạn xâm phạm bản quyền.

Thách thức và giải pháp

Trong bối cảnh cách mạng công nghiệp 4.0 hiện nay, hoạt động mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm Việt Nam cần biết tận dụng những cơ hội thuận lợi để đổi mới mạnh mẽ, toàn diện, trên cơ sở tận dụng tính ưu việt của công nghệ tiên tiến của nhân loại. Nhiều vấn đề mới cần được nhìn nhận, thay đổi phù hợp hơn, đặc biệt về chính sách quản lý của nhà nước. Theo đó, các chính sách hỗ trợ phát triển mỹ thuật, nhiếp ảnh cần tập trung vào thúc đẩy hạ tầng và mạng lưới số; thúc đẩy hệ sinh thái sáng tạo; đào tạo kỹ năng sử dụng, áp dụng công nghệ; khuyến khích các tổ chức nghệ thuật, doanh nghiệp văn hóa sử dụng công nghệ mới.

Nhiều chuyên gia cũng đặt vấn đề, câu chuyện bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ và quyền liên quan đối với sản phẩm nghệ thuật trong bối cảnh này sẽ như thế nào? Cần thẳng thắn nhìn nhận thực tế tình trạng vi phạm bản quyền ở Việt Nam hiện diễn ra khá phổ biến, đặc biệt là các lĩnh vực âm nhạc, mỹ thuật, nhiếp ảnh. Việc sử dụng hệ thống internet để đạo tranh, ảnh, tượng của các tác giả đã và đang là nỗi niềm nhức nhối của ngành mỹ thuật, nhiếp ảnh Việt Nam.

Một trăn trở lớn đang được đặt ra là nguồn nhân lực với kỹ năng về công nghệ để phát huy năng khiếu mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm ở đâu? Mặc dù cuộc cách mạng công nghiệp 4.0 đã tác động đến tất cả các lĩnh vực, nhưng phần lớn các nhà quản lý chuyên ngành mỹ thuật, nhiếp ảnh lại chưa thật sự hiểu rõ và cập nhật các công nghệ mới, xu thế phát triển công nghệ đó tác động và mang lại cơ hội, thách thức gì đối với chính ngành nghề của mình. Đây là một rào cản lớn. Nhà nước cần có chương trình đầu tư các hoạt động mỹ thuật, nhiếp ảnh và triển lãm có tính chất nền tảng, từng bước xây dựng sản phẩm chủ lực của ngành, phù hợp với xu thế của cách mạng công nghiệp 4.0.

MỘC ANH

Chia sẻ