Ðường cao tốc đã mở

Thứ Bảy, 11-04-2020, 21:07
Hiện đang tồn tại những xung đột về quy định pháp lý liên quan đến thẩm quyền phê duyệt đề xuất chuyển mục đích sử dụng đối với đất trồng lúa. Ảnh: Ngọc Mai

Cuối tuần qua, trong văn bản gửi Chính phủ đề nghị hoàn thiện hồ sơ, ủy ban Thường vụ Quốc hội cho biết Hiệp định Thương mại tự do giữa Việt Nam và Liên hiệp châu Âu (EVFTA) dự kiến trình Quốc hội thông qua ngay trong những ngày đầu kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa XIV tới đây. Cả guồng máy đã chuẩn bị cho giờ phút "đường cao tốc quy mô lớn với châu Âu" được vận hành, tuy vậy, vẫn còn đó những lưu ý cần được xem xét…

Hài hòa hóa chính sách

Theo Kế hoạch thực hiện EVFTA của Bộ Công thương, các nhóm nhiệm vụ chính bao gồm: xây dựng pháp luật, thể chế; tuyên truyền, phổ biến thông tin; nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nguồn nhân lực; điều phối và tham gia các hoạt động của Ủy ban Thương mại của EVFTA, các Ủy ban chuyên môn của EVFTA và các hoạt động liên quan; chủ trương và chính sách đối với các tổ chức công đoàn và các tổ chức của người lao động tại cơ sở doanh nghiệp (DN).

Dễ dàng nhìn thấy thách thức đầu tiên chính là tạo ra khung khổ pháp luật đầy đủ, hài hòa với đối tác để mọi giao thương tiến hành được suôn sẻ. Dự kiến, tổng số văn bản quy phạm pháp luật cần sửa đổi là hai luật, một nghị định và một quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Bên cạnh đó, có bốn nghị định cần được ban hành mới. Tổng số các cam kết, nhóm cam kết đề nghị áp dụng trực tiếp là 12. Trong đó, Bộ Công thương được giao xây dựng Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc chỉ định cơ quan đầu mối để thực thi EVFTA cũng như các chương của Hiệp định.

Thử lấy thí dụ trong một lĩnh vực còn chưa được đề cập nhiều - sở hữu trí tuệ (SHTT). So sánh giữa pháp luật Việt Nam với pháp luật của Liên hiệp châu Âu (EU), các luật gia chỉ ra một điểm khác biệt tuy nhỏ nhưng lại có thể khiến cho phía Việt Nam bị thiệt thòi. Ðối với sáng chế, hiện nay pháp luật Việt Nam bảo hộ hai loại là sáng chế dạng sản phẩm và sáng chế dạng quy trình. Trong khi đó, các nước phát triển bảo hộ cả sáng chế dạng sử dụng tức là những giải pháp đã được biết đến nếu như chúng được sử dụng theo một cách mới hoặc là phương pháp hay quy trình sử dụng mới của một sản phẩm đã được biết đến. Ðối với kiểu dáng công nghiệp, pháp luật Việt Nam hiện hành chỉ bảo hộ kiểu dáng tổng thể bên ngoài của sản phẩm mà không bảo hộ kiểu dáng được chứa đựng trong một phần sản phẩm. Mở rộng phạm vi bảo hộ SHTT là việc cần làm để bảo đảm quyền lợi chính đáng cho các bên.

Quy định các chế tài đủ mạnh đối với hành vi xâm phạm quyền SHTT là khuyến nghị đáng lưu ý khác. Cụ thể, bên cạnh chế tài buộc bên xâm phạm bồi thường thiệt hại thực tế và lợi nhuận, cần có thêm quy định về bồi thường thiệt hại theo luật định (statutory damages) trong những trường hợp khó xác định thiệt hại và mức bồi thường thiệt hại theo luật định này phải đủ lớn để bảo đảm tính răn đe. Ðối với hành vi xâm phạm cố ý thì tòa án cần có quyền buộc bên xâm phạm phải trả một khoản tiền bồi thường thiệt hại bổ sung (additional damages), bao gồm cả các khoản bồi thường mang tính chất trừng phạt, răn đe. Hiện Ðiều 205 Luật SHTT Việt Nam chỉ quy định một cách chung chung là mức bồi thường thiệt hại về vật chất do Tòa án ấn định, nhưng không quá 500 triệu đồng và không quy định về việc Tòa án có quyền tăng mức bồi thường lên gấp nhiều lần đối với hành vi xâm phạm cố ý.

Cũng trong lĩnh vực SHTT, theo các luật gia Ban Pháp chế Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), để phát huy một thế mạnh cạnh tranh của Việt Nam là các DN khởi nghiệp, sáng tạo, thì pháp luật về giao dịch bảo đảm và chuyển giao công nghệ cần quy định rõ hơn cơ chế nhận bảo đảm bằng tài sản trí tuệ, nhận diện rõ các loại tài sản trí tuệ có thể sử dụng làm tài sản bảo đảm…

Nâng cao năng lực doanh nghiệp

Không chỉ cần "kê cho bằng" những chỗ còn "cập kênh" với pháp luật quốc tế, mà còn nhiều xung đột nội luật cũng cần tiếp tục khẩn trương xử lý, để không tạo ra những rào cản pháp lý trong đời sống kinh doanh nói chung và giao thương với EU, nói riêng. Ðặc biệt là khi Hiệp định Bảo hộ đầu tư giữa EU với Việt Nam (EVIPA), "người chị em ruột" với EVFTA, được phê chuẩn, thực thi.

Theo các chuyên gia pháp lý của VCCI, môi trường đầu tư kinh doanh hiện hành tồn tại ít nhất 20 điểm xung đột pháp luật quan trọng trong hàng loạt đạo luật, từ Luật Ðất đai, Luật Ðấu thầu, Luật Chăn nuôi cho đến Luật Bảo vệ môi trường, Luật Tài nguyên nước…

Chẳng hạn, theo quy định tại Luật Ðầu tư, UBND cấp tỉnh có thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư đối với dự án có yêu cầu chuyển mục đích sử dụng đất, không phân biệt loại đất được chuyển. Trong khi đó, Luật Ðất đai lại quy định đối với trường hợp chuyển mục đích sử dụng dưới 10 héc-ta đất trồng lúa, dưới 20 héc-ta đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng thì điều kiện cho phép chuyển mục đích sử dụng đất là phải có Nghị quyết của HÐND cấp tỉnh. Vẫn không rõ là những dự án đầu tư có đề xuất chuyển mục đích dưới 10 héc-ta đất trồng lúa, dưới 20 héc-ta đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng thì thẩm quyền thuộc UBND hay HÐND? UBND chấp thuận chủ trương đầu tư theo quy định của Luật Ðầu tư nhưng không có Nghị quyết của HÐND thì giải quyết thế nào? Ðối với những dự án đầu tư có đề xuất chuyển mục đích dưới 10 héc-ta đất trồng lúa, dưới 20 héc-ta đất rừng phòng hộ, rừng đặc dụng tại đảo, xã, phường, thị trấn biên giới, ven biển thì sẽ phải xin chấp thuận của bao nhiêu cơ quan… Luật Ðất đai và Luật Ðầu tư cũng quy định thiếu thống nhất về thời điểm thẩm định nhu cầu sử dụng đất, thời gian thẩm định và cơ quan tiếp nhận và trả hồ sơ đối với dự án đầu tư thuộc thẩm quyền quyết định đầu tư của UBND cấp tỉnh.

Trên đây mới chỉ là một vài trong số nhiều điểm bất cập về môi trường pháp lý cần khắc phục. Hoàn thiện môi trường pháp lý, tất nhiên, cũng chỉ mới là một phần của công việc chuẩn bị thực thi EVFTA sao cho hiệu quả nhất. Phần còn lại, nặng nề hơn, là nâng cao tính công chính và năng lực của bộ máy hành chính, bồi bổ nội lực cho cộng đồng DN.

Cẩm Hà