Lỗ hổng trong quản lý môi trường

Thứ Ba, 26/04/2016, 14:02:36

Suốt ba tuần qua, hiện tượng cá nuôi và cá biển chết chưa rõ nguyên nhân tại vùng biển Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên - Huế đang trở thành mối quan tâm của xã hội và gây bức xúc dư luận.

Chính phủ và nhiều bộ, ngành, địa phương đã huy động lực lượng vào cuộc tìm kiếm nguyên nhân và giải pháp khắc phục,... Tuy nhiên, sự việc này đã và đang cho thấy một số lỗ hổng trong quản lý nhà nước về môi trường:

Thứ nhất, lỗ hổng trong giám sát thường xuyên kết quả xử lý nước thải các khu công nghiệp lớn. Theo phân công quản lý hiện hành, nguồn nước thải hằng ngày từ khu công nghiệp Vũng Áng đổ ra biển do Công ty FHS - chủ nguồn nước xả thải này tự chịu trách nhiệm xử lý. Họ chỉ phải báo cáo Bộ Tài nguyên và Môi trường (TN và MT) mỗi năm một lần vào trung tuần tháng 12; còn hằng tháng cán bộ sở TN và MT địa phương chỉ cử người vào công ty lấy mẫu nước thải một lần (riêng tháng 4-2014, tháng xảy ra sự việc cá chết, vì lý do nào đó mà Sở này chưa vào lấy mẫu). Việc không cử người túc trực và lấy mẫu nước thải hằng ngày, hoặc hằng tuần (chứ không phải hằng tháng) tại công ty, khiến cơ quan chức năng thiếu giám sát thường xuyên, không phản ứng kịp thời, thậm chí không có chứng cứ độc lập về chất lượng nguồn nước thải, mà chỉ trông cậy vào sự tự giác và đạo đức kinh doanh của công ty-chủ nguồn phát thải.

Thứ hai, lỗ hổng năng lực về nghiên cứu, phân tích, xét nghiệm, đánh giá, xác định nguyên nhân thảm họa môi trường. Hàng chục tấn cá chết liên tục và đang tái diễn, với vô số vật chứng nóng trên hiện trường, mà các chuyên gia, phòng thí nghiệm, trung tâm xét nghiệm, cơ quan điều tra quốc gia thuộc các bộ, ngành chức năng và các tỉnh liên quan suốt nhiều ngày qua dù hết sức tích cực vẫn chưa thể đưa ra câu trả lời chính xác cho câu hỏi vì sao cá biển chết hàng loạt. Thực tế này cho thấy, Việt Nam cần nhiều hơn nữa các chuyên gia giỏi, các thiết bị chuyên dụng và công nghệ hiện đại, cũng như sự hợp tác quốc tế để nâng cao năng lực quốc gia trong sớm nhận diện, đánh giá kịp thời các thảm họa môi trường quốc gia cả hiện tại và tương lai.

Thứ ba, lỗ hổng trong quy trình phối hợp và xử lý thảm họa môi trường quốc gia. Thực tế cho thấy, dù đến nay cả Chính phủ, các bộ, ngành và địa phương đã nỗ lực vào cuộc, song về tổng thể, các động thái phản ứng chính sách, nhận diện, tiếp nhận thông tin và xử lý hiện tượng cá biển chết hàng loạt thời gian qua dường như còn khá chậm, lúng túng, thiếu thống nhất và phối hợp chặt chẽ, hiệu quả theo quy trình chuẩn và kịch bản cấp quốc gia được chuẩn bị kỹ và tập huấn thành thục. Thậm chí còn hiện tượng mơ hồ nhận thức và "đá bóng" trách nhiệm…

Những lỗ hổng nói trên cần được nhận diện và khẩn trương khắc phục trong cơ chế quản lý nhà nước về môi trường.

TS NGUYỄN MINH PHONG