Hướng đến nền nông nghiệp phát triển và bền vững

ĐINH THÁI

Thứ sáu, 21/02/2020 - 04:40 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Chế biến, sơ chế hoa quả để giữ được sản phẩm tươi ngon ngay sau khi thu hoạch là yêu cầu căn bản cho xuất khẩu nông sản. Ảnh: DANH LAM - TTXVN

Do ảnh hưởng nặng nề của dịch Covid-19, nhiều tuần qua, nông dân, tiểu thương, doanh nghiệp thu mua chế biến nông sản nhiều tỉnh, thành phố phía nam gặp rất nhiều khó khăn trong tiêu thụ sản phẩm. Sự cố này cùng tình trạng phải “giải cứu nông sản”, “được mùa, mất giá” thường xuyên diễn ra nhiều năm qua cho thấy ngành nông nghiệp vẫn đang hết sức bị động. Những giải pháp phát triển sản xuất bền vững, chủ động, nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm cần sớm được triển khai.

Nông sản “tắc” vì dịch

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) tỉnh Long An, toàn tỉnh hiện có hơn 11.800 ha trồng thanh long, trong đó diện tích cho trái khoảng 9.586,2 ha, năng suất 321,5 tạ/ha, sản lượng 317.932 tấn. Thanh long đang vào vụ thu hoạch nhưng nhiều nông dân rơi vào cảnh khó khăn trong tiêu thụ. Theo thống kê, sản lượng thanh long tồn chưa tiêu thụ được từ cuối tháng 1-2020 đến nay khoảng 30.000 tấn. Ngoài ra, còn khoảng hơn 91.000 tấn đang và chưa thu hoạch trong tháng 2 và tháng 3 khiến người nông dân hết sức lo lắng. Trước những diễn biến phức tạp của dịch bệnh viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona (Covid -19), hàng loạt chợ và cửa khẩu thông thương sang Trung Quốc đang thông báo dời thời gian mở cửa, đối tác thu mua không nhận hàng đã làm tồn đọng thanh long trong kho… Phần lớn các cơ sở thu gom, kho trên địa bàn tỉnh không thu mua thanh long hoặc thu mua với giá thấp.

Còn tại tỉnh Tiền Giang, ông Nguyễn Văn Mẫn, Giám đốc Sở NN&PTNT tỉnh cho biết, Tiền Giang hiện có hơn 79.000 ha cây ăn trái với sản lượng hằng năm khoảng 1,49 triệu tấn. Trong đó, cây khóm (dứa) chiếm diện tích lớn nhất với diện tích hơn 14.800 ha, sầu riêng hơn 13.000 ha, thanh long hơn 9.100 ha, mít hơn 9.200 ha. Ước tính sản lượng trái cây thu hoạch tháng 2, 3 khoảng 272.700 tấn. Từ sau Tết Nguyên đán, tình hình tiêu thụ trái cây xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc gặp khó khăn, giá sụt giảm. Hầu hết, các đơn hàng từ phía Trung Quốc đều bị hủy do ảnh hưởng của dịch bệnh.

Anh Lê Minh Thảo (ấp Phú Xuân 2, xã Phú Ngãi Trị, huyện Châu Thành, Long An) cho biết: Cũng do ảnh hưởng dịch, nên số lượng khoảng 10 tấn thanh long đang thu hoạch của gia đình anh phải bán “đồng giá” 10.000 - 12.000 đồng/kg.

Nhiều doanh nghiệp thu mua, chế biến xuất khẩu cũng đối mặt nhiều khó khăn trong việc bảo quản, vận chuyển sản phẩm. Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Lavifood Đinh Hùng Dũng cho biết, từ sau Tết Nguyên đán, nhiều loại trái cây vào mùa thu hoạch với sản lượng lớn. Thời gian qua, tập đoàn đẩy mạnh thu mua để trữ đông với khoảng hơn 1.000 tấn. Tuy vậy, sự xuất hiện của dịch Covid-19 khiến tình hình chế biến, xuất khẩu gặp nhiều khó khăn khi sản phẩm chế biến của công ty chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Hiện các kho lạnh của tập đoàn đều đã đầy nên để bảo quản tốt sản phẩm, chúng tôi phải thuê thêm kho.

Tương tự, Tổng Giám đốc Tập đoàn Vina T&T Nguyễn Đình Tùng cho biết, từ sau Tết Nguyên đán, để giúp nông dân giải quyết đầu ra, tập đoàn đã đẩy mạnh thu mua để trữ đông. Lượng hàng mua vào đợt này của tập đoàn gấp 8 - 9 lần so thời điểm này mọi năm. Tuy vậy, hiện nay chi phí thuê container lạnh để chứa hàng cũng tăng cao (8 - 9 triệu đồng/tháng), gấp đôi so thời điểm trước. Đó là chưa kể tiền điện để chạy kho lạnh với khoảng một triệu đồng/ngày. Để duy trì hoạt động này trong nhiều tháng liền là một bài toán khó khi mà mỗi doanh nghiệp có số lượng container không hề nhỏ.

Giải pháp cho nông nghiệp bền vững

Trước thực trạng nhiều mặt hàng nông sản bị ngưng trệ trong tiêu thụ do ảnh hưởng của dịch Covid -19, mới đây đoàn công tác của Bộ NN&PTNT do Bộ trưởng Nguyễn Xuân Cường dẫn đầu đã khảo sát thực tế tình hình thu hoạch, tiêu thụ và sản xuất của nông dân và doanh nghiệp trong lĩnh vực này. Thực tế cho thấy, ngay từ khi có những thay đổi về lưu thông hàng hóa nông sản, chính quyền và doanh nghiệp ở nhiều tỉnh, thành phố đã có nhiều giải pháp kịp thời nhằm tăng cường khả năng tiêu thụ nông sản cho người dân. Trong đó, Công ty Lavifood (Long An) đã thực hiện việc mở rộng thu mua và chế biến thanh long mặc dù hoạt động này khiến doanh nghiệp phải thay đổi hoàn toàn kế hoạch kinh doanh của năm 2020. Ngoài ra, đơn vị này cũng đối mặt với rất nhiều thách thức, từ nguồn vốn đến nhân công, tiêu thụ, thị trường, kho bãi… Theo ông Đặng Ngọc Cẩn, Tổng Giám đốc Công ty Lavifood, để làm tốt công tác này doanh nghiệp rất cần sự hỗ trợ, đồng hành của các nguồn lực khác trong xã hội.

Nêu đề xuất cùng đồng hành với doanh nghiệp hỗ trợ nông dân trong dịp này, Chủ tịch UBND tỉnh Long An Trần Văn Cần kiến nghị: Chính phủ có chính sách hỗ trợ tiền điện chạy kho lạnh (hỗ trợ giá điện sản xuất tính bằng giá điện sinh hoạt từ giữa tháng 2-2020 đến cuối tháng 3-2020 ), hỗ trợ lãi suất vốn vay cho doanh nghiệp thu mua, bảo quản và xuất khẩu nông sản với mức ưu đãi trong thời gian sáu tháng. Tương tự, Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang Lê Văn Hưởng cũng đề xuất: Hiện Tiền Giang có hơn 79.000 ha cây ăn trái, nên địa phương đề xuất các cơ quan chức năng tạo cơ chế xây dựng kho trữ, hỗ trợ chi phí về điện trong giai đoạn cấp thiết. Nguồn kinh phí này tỉnh xin được lấy từ ngân sách. Khi xây dựng kho chứa và bảo quản thì có thể giải quyết được những tình huống cấp bách về nông sản như hiện nay.

Theo Bộ NN&PTNT, thời gian qua, cả nước đã tập trung tái cơ cấu lại ngành nông nghiệp. Một trong những chuyển biến tích cực là ngành hàng rau, quả của Việt Nam đạt được những kết quả tích cực. Cách đây 10 năm, xuất khẩu của Việt Nam chỉ đạt hàng chục triệu USD nhưng đến thời điểm này đã đạt hơn bốn tỷ USD. Kết quả này có sự đóng góp đáng kể của các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long với những lợi thế nhất định. Đây là vùng đang chiếm 60 - 70% tổng lượng xuất khẩu về quả của Việt Nam. Hiện nay, chúng ta đang trên đà tái cơ cấu lại ngành hàng từ chuỗi sản xuất, vùng nguyên liệu, chế biến, tổ chức thương mại nên tốc độ gia tăng của xuất khẩu nông sản sẽ còn rất cao. Nhiều tập đoàn, doanh nghiệp của ta đã đưa được hàng nông sản tươi vào các thị trường khó tính. Đó là một tín hiệu mừng đối với nông dân và doanh nghiệp.

Đưa vào chế biến sâu giúp cho trái thanh long nâng cao giá trị và phát triển bền vững hơn. Ảnh: THÁI ĐINH

Trước thực trạng nông sản ùn ứ tại các cửa khẩu do ảnh hưởng của dịch bệnh, Bộ trưởng NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường cho rằng: Các địa phương cần phải phối hợp chặt chẽ, hình thành vùng nguyên liệu để cho chuỗi giá trị tốt, bảo đảm sản xuất ổn định để vừa tiêu thụ nội địa, vừa chế biến, cấp đông xuất khẩu… Doanh nghiệp cần nâng cấp cơ sở chế biến hiện đại, bảo đảm quy trình khép kín giữa vùng nguyên liệu với nhà máy để sản xuất ra sản phẩm tốt hơn. Trong khi đó, theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT) để hướng đến nền nông nghiệp bền vững, ứng phó tốt hơn với các biến động của thị trường, cần xây dựng chính sách tài chính “khuyến khích đặc biệt” giúp doanh nghiệp đầu tư hệ thống kho lạnh bảo quản nông, lâm, thủy sản trong sản xuất, dự trữ, lưu thông vận chuyển, xuất, nhập khẩu… nhằm giảm tổn thất trong nông nghiệp. Đặc biệt, cần đẩy mạnh thực hiện Nghị định 57/2018/NĐ-CP về cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn để doanh nghiệp tập trung đầu tư vào công nghệ chế biến sâu, chế biến sản phẩm nông sản có giá trị gia tăng cao.

Bà Dương Thị Bích Diệp, Chủ tịch Hội đồng quản lý Quỹ Khởi nghiệp Xanh cho biết: “Từ những hoạt động mang tính thời điểm, ngắn hạn như thu mua, đẩy mạnh tiêu thụ thanh long cho đến những chương trình hành động dài hơi, chiến lược như hỗ trợ khởi nghiệp nông nghiệp, thu hút trí thức trẻ khởi nghiệp nông nghiệp, chuyển giao khoa học - công nghệ cho bà con nông dân… Nhà nước cần có những chính sách tài chính đặc biệt hỗ trợ người nông dân, doanh nghiệp về thuế, ưu đãi lãi suất, kéo dài thời gian ân hạn vốn, linh hoạt trong phương thức trả nợ, tăng tỷ lệ cho vay… để giúp doanh nghiệp đầu tư hệ thống kho lạnh bảo quản nông, lâm, thủy sản. Với những người nông dân tham gia vào chuỗi giá trị nông nghiệp công nghệ cao, ngoài việc chủ động và nghiêm túc trang bị những kiến thức, kỹ thuật canh tác mới bảo đảm yêu cầu, đòi hỏi của thị trường.

Đứng ở góc độ nhận định nguồn lực về tài chính, ông Võ Tấn Hoàng Văn, Tổng Giám đốc Ngân hàng TMCP Sài Gòn (SCB) cho rằng: “Nông nghiệp là thành tố quan trọng của kinh tế quốc gia, song thị trường tài chính cho nông nghiệp luôn là một lĩnh vực chứa nhiều rủi ro vì những yếu tố khách quan như “được mùa mất giá”, dịch bệnh, thị trường… Để đáp ứng được đầy đủ nhu cầu tài chính cần thiết phát sinh trong quá trình hoạt động của doanh nghiệp nông nghiệp nhằm thúc đẩy phát triển nền nông nghiệp Việt Nam một cách hiệu quả, mạnh mẽ và lâu dài thì chúng ta cần có một chính sách hỗ trợ tài chính cho lĩnh vực này”.