Hỗ trợ lao động di cư người dân tộc thiểu số

THIÊN PHƯƠNG

Thứ ba, 18/02/2020 - 02:27 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Phiên giao dịch việc làm cho đồng bào dân tộc huyện Như Xuân (Thanh Hóa). Ảnh: TL

Người dân tộc thiểu số (DTTS) di cư lao động là xu hướng tất yếu và ngày càng tăng. Lao động di cư (LĐDC) trong cộng đồng DTTS góp phần tạo sinh kế, tăng thu nhập và góp phần giảm nghèo đa chiều thông qua tiền và vật phẩm do người đi làm ăn xa gửi về. Tuy nhiên còn nhiều vấn đề xã hội đang đặt ra và cần những chính sách hỗ trợ.

Xu hướng mới ngày càng gia tăng

Xu hướng nhân lực LĐ rời bản làng đi làm ăn xa đang ngày càng gia tăng trong cộng đồng DTTS. Kết quả nghiên cứu về người LĐDC trong cộng đồng DTTS tại Điện Biên, Bắc Kạn, Quảng Trị, Kon Tum và Trà Vinh (do tổ chức CARE Quốc tế tại Việt Nam triển khai năm 2019 thuộc dự án “Tăng cường quan hệ đối tác vì sự phát triển công bằng và toàn diện của cộng đồng các dân tộc thiểu số” - Cơ quan Viện trợ Ireland tài trợ) cho thấy:

So 2018, số LĐ đi làm ăn xa năm 2019 tăng 148% trong các cộng đồng dân tộc Tày, Nùng ở Bắc Kạn; tăng 178% trong cộng đồng dân tộc Khmer ở Trà Vinh; tăng 198% trong các cộng đồng dân tộc Thái, Mường ở Điện Biên. Trong một số cộng đồng dân tộc Bru - Vân Kiều ở Quảng Trị, dân tộc Xơ Đăng ở Kon Tum, dân tộc H’Mông ở Bắc Kạn, đi làm ăn xa là xu hướng mới xuất hiện, nhưng trong hai năm 2018 - 2019, số lượng người đi tăng đột biến.

Xu hướng di cư LĐ DTTS có những nguyên nhân tại nơi đi và những sức hút từ nơi đến. Tại nơi đi là những khó khăn trong LĐ và việc làm: Thiếu vốn đầu tư và phát triển sản xuất, thu nhập thấp và không ổn định do thiếu việc làm, công việc kiểu thời vụ, bấp bênh, thiếu đất sản xuất hoặc đất cằn cỗi không thể canh tác, thu nhập từ nông nghiệp không đáp ứng được nhu cầu của người dân. Nông nghiệp được hiện đại hóa cũng dẫn đến dư thừa LĐ. Tại vùng DTTS còn ít các công ty, nhà máy để sử dụng nguồn LĐ tại chỗ. Trong khi đó, tại nơi đến có nhiều công việc, nhu cầu của thị trường LĐ ngày càng cao, mà không yêu cầu cao lắm về trình độ học vấn hay tay nghề…

Xu hướng phổ biến nhất của những LĐDC người DTTS là đi làm công nhân trong các nhà máy ở các khu công nghiệp. Ít phổ biến hơn là xu hướng làm các công việc phi chính thức như phụ hồ, buôn ve chai, đi bốc vác ở chợ, thợ nề, thợ mộc…

Những tác động tích cực và những vấn đề xã hội cần giải quyết

Nghiên cứu của CARE cũng cho biết: Thu nhập do các LĐDC người DTTS mang về là một nguồn lực quan trọng trong việc tạo sinh kế và tăng thu nhập cho gia đình. Nguồn tiền từ những LĐ DTTS đi làm ăn xa gửi về có tác động tích cực với đời sống, cải thiện được việc tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản (giáo dục, y tế, nhà ở, vệ sinh và nước sạch, thông tin) trước tiên cho gia đình họ và sau đó là cả thôn bản chung.

Hiện tại, những LĐ DTTS đi làm ăn xa chủ yếu là nam, tuy nhiên, xu hướng nữ DTTS tham gia thị trường LĐ chính thức và phi chính thức ngày càng tăng. Đó là do nhu cầu cao về cung ứng LĐ nữ cho các dây chuyền ở các khu công nghiệp hoặc bán hàng, làm các dịch vụ quanh các khu vực này. Phụ nữ đi làm ăn xa cũng đồng thời làm tăng nguy cơ xảy ra những mâu thuẫn gia đình do những định kiến. Ở những vùng đồng bào DTTS có nhiều người đi làm ăn xa còn có hiện tượng “người già không có ai chăm nom, lại còn phải trông cháu”, tỷ lệ trẻ em bỏ học cao. Nếu mang con cùng đi thì đa số các gia đình phải đối diện nỗi lo lắng không xin được học cho con ở nơi mới. Theo số liệu điều tra: 15% người đi làm ăn xa phải trở về vì không xin được học cho con. Tất cả những vấn đề đó đang đặt ra yêu cầu phải đồng bộ các chính sách an sinh xã hội (giáo dục, y tế) cho người già và trẻ em ở nơi đi và nơi đến để người thân của những người LĐDC DTTS không ai bị bỏ lại phía sau.

Vấn đề hỗ trợ người LĐ DTTS đi làm ăn xa cần được chú ý trong kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, kế hoạch giảm nghèo đa chiều của các địa phương. Các nhà nghiên cứu cũng đề xuất: Ở cấp vĩ mô, hợp phần hỗ trợ phát triển sinh kế phi nông nghiệp của Chương trình Mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững giai đoạn 2021 - 2025 cần bao gồm các hoạt động/tiểu dự án hỗ trợ LĐ nghèo, phụ nữ DTTS đi làm ăn xa. Việc hỗ trợ những người LĐDC DTTS trước hết cần những biện pháp truyền thông tốt để nâng cao nhận thức và kỹ năng của người LĐ đồng thời với những chính sách hỗ trợ về tài chính (cho vay vốn để đi LĐ có thời hạn ở nước ngoài), và về an sinh xã hội.

Cùng với đó, các chính sách hỗ trợ cho LĐDC người DTTS cần tính đến các đặc điểm đặc thù của người DTTS để quản lý các rủi ro và phát huy thế mạnh của họ như tính liên kết cộng đồng lớn và niềm tin dựa trên quan hệ dân tộc.