Đừng để mất tiếng rao trong lòng Hà Nội

BÀI & ẢNH: KHIẾU MINH

Thứ tư, 18/09/2019 - 04:29 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Lắng nghe tiếng rao từ tác phẩm của danh họa Tô Ngọc Vân.

Âm thanh từ những tiếng rao nhịp nhàng của người bán hàng dạo đánh thức ký ức về những hương vị thuở xưa.

1. Khung cảnh cuộc sống thường nhật của người dân Thủ đô đầu thế kỷ 20 đã hiện ra qua các sắp đặt, hộp đèn hay những bức tranh được trình chiếu tại Triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” vừa khai mạc tối 13-9 tại Trung tâm Văn hóa Pháp - L’Espace (Tràng Tiền, Hà Nội).

Triển lãm giới thiệu một tập hợp các phác thảo, tranh vẽ và mầu nước được thực hiện bởi 15 sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương và thầy giáo của họ - Ferdinand de Fénis trong khoảng từ năm 1925 - 1929. Các nghệ sĩ khắc họa tài tình thế giới bé nhỏ của những gánh hàng rong đang rảo bước khắp các con phố Hà thành. Tính nhân văn sâu sắc toát ra từ những bức tranh đôi khi chỉ ở vài đường nét phác thảo, dù đó là chuyển động đung đưa để giữ thăng bằng cho gánh hàng. Những gánh hàng mà đa phần là phụ nữ với những phụ kiện khiêm tốn. Bên cạnh đó, còn có những người chuyên thu mua trao đổi các đồ vật đã qua sử dụng hay phế liệu các loại. Do đó, chúng ta có thể nghe thấy những tiếng rao: “Ai lông gà, lông vịt, đồng nát bán đi…”, hay “Tóc rối đổi kẹo, vỏ chai, hộp xà-phòng bán na… à… o!!!”.

Đó là điểm độc đáo của bộ sưu tập khi kết hợp những bức vẽ với âm thanh những lời rao được nghệ sĩ Đàm Quang Minh và nhóm Đông Kinh cổ nhạc chuyển thành những nốt nhạc rồi phát ra từ chiếc hộp gỗ phía sau mỗi bức tranh. Bà Minh Phương, một cư dân phố cổ Hà Nội chia sẻ, qua triển lãm tôi được chiêm ngưỡng tài năng của những họa sĩ, bậc thầy thời xưa, những nghệ sĩ đầu tiên của Trường Mỹ thuật Đông Dương, nhiều bức phác thảo thôi nhưng thật tinh tế và ấn tượng. Đem lại cho người xem rất nhiều hình ảnh về cuộc sống của người phụ nữ Việt Nam đầu thế kỷ 20, và điều đặc biệt nhất là những tiếng rao kèm theo đã tạo cho tôi thật nhiều cảm xúc.

Thưởng lãm các bức ảnh hàng rong theo cách độc đáo tại triển lãm.

2. Bên cạnh đó, là những tác phẩm nhiếp ảnh cùng thời kỳ thuộc bộ sưu tập của Viện Viễn Đông Bác Cổ cũng được tôn vinh qua một sắp đặt đầy tính tương tác. Công chúng được sống lại những ngày xưa cũ khi bước qua cây cầu ánh sáng được kết thành từ 27 bức ảnh đen trắng về các gánh hàng rong. Những người bán hàng rong này chủ yếu đến từ các làng phụ cận của Hà Nội, những vùng nông nghiệp từng góp phần cung cấp lương thực, thực phẩm cho hơn một trăm nghìn người dân nội ô thuở ấy. Chia sẻ với phóng viên, nhiếp ảnh gia Duy Phương, người dàn dựng triển lãm cho biết: Khi được L’Espace mời cộng tác, tôi thật sự xúc động và bổi hồi trước những hình ảnh chưa từng chứng kiến trong bộ sách của Viện Viễn Đông Bác Cổ. Từ đó, thôi thúc tôi chuyển thể và trình bày được những ý tưởng chủ đạo để công chúng dễ dàng cảm nhận được chuyên đề. Và để truyền tải những hình ảnh về một Hà Nội xưa cũ đầy chất tư liệu như thế này thì cần sự tiếp cận đặc biệt hơn từ công chúng, họ sẽ được bước lên từng bức ảnh và cảm nhận nó qua âm thanh và ánh sáng.

3. TS Nguyễn Tiến Đông nhận xét: Trước hết, đây là chuyên đề rất đặc biệt, có thể thấy đây là những hình ảnh, bút pháp của những bậc thầy về hội họa cũng như nhiếp ảnh một thời. Nhưng thời điểm đó họ vẫn còn là những sinh viên của Trường Mỹ thuật Đông Dương như Lê Phổ, Tô Ngọc Vân… Triển lãm làm người ta hoài niệm lại một ký ức chưa xa lắm nhưng cũng không gần. Thời điểm đầu thế kỷ 20 dường như có một khoảng tạo nên một Hà Nội nửa thị, nửa quê, pha trộn đan xen của văn hóa Đông Tây. Điều đặc biệt ở triển lãm lần này là kèm theo hình ảnh, bức họa các gánh hàng rong, có hộp âm thanh phát ra tiếng rao khiến khu trưng bày trở nên rất sinh động. Tiếng rao của những người bán hàng từ nông thôn Việt Nam xưa được ghi âm lại và biến thành những nốt nhạc đầy nhịp điệu. Mỗi tiếng rao là một nhịp điệu tạo nên dàn nhạc nhiều âm tiết thật thú vị. Đến triển lãm tôi thấy mềm lòng lại, đỡ đi cái ngột ngạt ngoài kia và thấy Hà Nội xưa thật dễ thương và thêm yêu mảnh đất này hơn.

Triển lãm “Gánh hàng rong và những tiếng rao trên đường phố Hà Nội” là sự kết hợp tinh tế giữa ảnh chụp, hiệu ứng âm thanh và các ký họa duyên dáng, làm phảng phất mùi hương của sự luyến nhớ, hoài niệm. Giúp công chúng trở lại một thời Hà Nội xưa cũ với những phường, hội bán mua cùng những tiếng rao đã trở thành di sản trong lòng người dân Thủ đô.