Vợ chồng nghệ nhân trăn trở với mặt nạ giấy

DƯƠNG NGỌC

Thứ sáu, 13/09/2019 - 05:48 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Vợ chồng ông Hòa làm mặt nạ giấy bồi. Ảnh: HÀ NỘI MỚI

Căn nhà nhỏ chỉ hơn 15 m², sâu trong con ngõ 73 phố Hàng Than (Ba Đình, Hà Nội), hai vợ chồng ông Nguyễn Văn Hòa (64 tuổi) và bà Đặng Hương Lan (60 tuổi) vẫn kiên trì làm mặt nạ giấy. Hơn 45 năm thăng trầm với nghề, điều hai nghệ nhân trăn trở nhất hiện nay là tìm được người kế cận…

Hai người còn lại

Mặt nạ giấy từng là đồ chơi không thể thiếu của trẻ em, đặc biệt vào mỗi dịp Tết Trung thu. Mặc dù vậy, sự xuất hiện của các loại mặt nạ bằng nhựa, cao-su từ Trung Quốc, cùng với những loại đồ chơi công nghệ mới khiến nhu cầu mua mặt nạ giấy giảm sút, số lượng các gia đình làm mặt nạ từ giấy bồi cũng thu hẹp dần. Tới nay, chỉ còn gia đình ông Hòa vẫn tiếp tục duy trì theo phương pháp cổ truyền. Từ truyền thống gia đình, nghề mặt nạ giấy bồi được cụ ông thân sinh truyền lại cho bà Lan và ông Hòa. Trong gia đình có tám chị em, chỉ duy nhất bà Lan cùng chồng bền bỉ theo nghề mặt nạ cho tới nay.

Bà Lan chia sẻ: “Để làm một chiếc mặt nạ giấy, có khá nhiều công đoạn. Đầu tiên nguyên liệu cần có là giấy và bột sắn củ. Bột sắn sẽ được nấu và quấy thành một chất hồ kết dính tự nhiên, thân thiện với môi trường. Các mảnh giấy được xé nhỏ và kết lại bằng hồ, sau đó ép năm đến sáu lớp giấy vào khuôn”. Nhà ông bà Hòa hiện có gần 30 khuôn bằng xi-măng với đủ hình thù nhân vật khác nhau, trong đó có một số khuôn tuổi đời tới gần… 40 năm. Những chiếc khuôn xi-măng chủ yếu phỏng theo hình các nhân vật truyền thống như Chí Phèo, Thị Nở, chú Tễu, trâu, lợn… Ngoài ra, ông Hòa còn sáng tạo thêm khuôn hình các nhân vật nước ngoài như Batman, người nhện, siêu nhân… để phục vụ sở thích của một số khách hàng.

Sau quá trình bồi giấy vào khuôn, hai vợ chồng ông Hòa sử dụng ánh nắng tự nhiên để phơi khô mặt nạ. Ông Hòa cho biết: “Nếu sử dụng máy móc sấy khô, mặt nạ sẽ bị biến dạng. Bởi vậy, vợ chồng tôi phải phơi mặt nạ theo cách tự nhiên”. Sau khi mặt nạ thành hình, hai nghệ nhân dùng mầu vẽ để trang trí họa tiết và mỗi lớp sơn phải đợi khô mới vẽ tiếp, tránh sơn bị nhòe làm hỏng sản phẩm. Mặt nạ giấy bồi được phủ bằng lớp sơn tổng hợp và cách pha mầu cũng đòi hỏi kinh nghiệm, cộng thêm một chút “năng khiếu” để cho ra được mầu tươi và đẹp. Mặc dù không được đào tạo qua trường lớp mỹ thuật, nhưng ông bà Hòa khẳng định: “Việc pha mầu, phối mầu và vẽ không chỉ do kinh nghiệm lâu năm, mà còn đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ cùng tình yêu đối với công việc, chỉ có như thế từng chiếc mặt nạ vẽ ra mới có hồn”. Mỗi mùa Trung thu, vợ chồng ông Hòa sản xuất được hơn 2.000 chiếc mặt nạ các loại, giá mỗi chiếc dao động từ 30 - 45 nghìn đồng tùy vào từng loại và kích cỡ, mầu sắc.

Trông ngóng truyền nhân

Trung thu những năm gần đây, đồ chơi truyền thống dành cho trẻ em như đèn ông sao, đèn kéo quân, tò he… đã bước đầu giành lại được vị trí so các loại đồ chơi nhập ngoại. Đây là điều đáng mừng cho các làng nghề làm đồ chơi Trung thu, trong đó có sản phẩm mặt nạ bằng giấy bồi...

Ông Hòa, bà Lan sẵn sàng truyền dạy nghề cho những ai thật sự đam mê với mặt nạ giấy bồi để lưu giữ lại những giá trị văn hóa truyền thống. Mong muốn là vậy, nhưng làm thế nào để kết nối người trẻ Việt với những nét văn hóa dân gian là câu hỏi chưa có lời giải. Những chiếc mặt nạ vừa đáp ứng nhu cầu giải trí vừa mang những giá trị văn hóa truyền thống sẽ mất đi nếu không còn ai tiếp nối những nghệ nhân cao tuổi. Vợ chồng ông Hòa trăn trở: “Có nhiều người ở trong và ngoài nước, từ miền nam hay thậm chí ở châu Âu vượt đường xa tới tận nhà tôi để mua mặt nạ, trải nghiệm và học làm nghề. Tuy nhiên, cho tới nay vẫn chưa có ai theo nghề vì rất khó để tìm được người đủ kiên trì và say mê, đặc biệt là những người trẻ. Ngay cả những đứa con của gia đình tôi chỉ thi thoảng phụ giúp chứ cũng không theo nghề này”.

Việc giữ gìn và phát huy nghề làm mặt nạ giấy bồi nói riêng, nghề truyền thống nói chung cần một chính sách khuyến khích kịp thời đối với những người đang góp phần gìn giữ nghề truyền thống và làm phong phú thêm kho tàng văn hóa dân tộc Việt Nam. Song song đó, nên tạo điều kiện cho thế hệ trẻ yêu thích, tìm hiểu và lập nghiệp bằng những nghề truyền thống.

Vào thời điểm mặt nạ bán chạy, không ít người làm những chiếc mặt nạ kém chất lượng, bán giá rẻ, nhưng lại nhận là mặt nạ giấy bồi của ông Hòa, bà Lan. Tuy nhiên, nhiều khách hàng yêu mến món đồ chơi này vẫn tìm đến tận nhà vợ chồng ông Hòa, vừa để mua được đồ thật vừa trải nghiệm làm mặt nạ cùng nghệ nhân.