Sáng tạo là yếu tố quan trọng

QUANG LONG

Chủ nhật, 18/08/2019 - 11:53 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Thoạt nghe có vẻ lạ! Nhưng trên thực tế, sáng tạo phải là yếu tố quan trọng đối với bất cứ một nghệ thuật nào, kể cả nghệ thuật truyền thống.

Bấy lâu nay, dường như khi nhắc tới các giá trị văn hóa nghệ thuật truyền thống, có những ý kiến e ngại đề cập tới sự sáng tạo những yếu tố mới. Điều đó không phải không có lý. Trong giai đoạn mà chúng ta vì những lý do chủ quan, khách quan, vì hoàn cảnh mà sao nhãng hoặc không chú trọng tới sự tồn tại, phát triển của nghệ thuật truyền thống, khiến nghệ thuật truyền thống có nguy cơ mai một hoặc tồn tại nhưng có những sai lệch hoặc thậm chí méo mó, thì đương nhiên yếu tố sáng tạo chưa thể được khuyến khích. Nhường vào đó là sự phục hồi và bảo tồn những giá trị truyền thống đang có nguy cơ ngày một vắng bóng.

Điều đó hoàn toàn chính xác bởi thực tế muốn xây một ngôi nhà đẹp thì trước hết phải có một cái móng thật vững chắc. Phục hồi và bảo tồn các giá trị truyền thống đối với một di sản nghệ thuật được cha ông trao truyền, theo tôi, nó có vị trí như cái móng nhà, hết sức quan trọng nhưng chưa đủ. Nghệ thuật là một dòng chảy không ngừng, nó cần có sự bồi đắp những yếu tố mới mang tính thời đại. Khi một nghệ thuật có từ trong truyền thống lại chứa đựng yếu tố mới đáp ứng nhu cầu tinh thần của người đương thời, khiến họ phải chủ động tìm tới thì nó mới thật sự là một nghệ thuật sống trong đời sống.

Trong hành trình phát triển một môn nghệ thuật truyền thống dân tộc, không thiếu những yếu tố sáng tạo giá trị mới bồi đắp cho sự trường tồn của nghệ thuật đó. Thí dụ, nghệ thuật bài chòi ở Nam Trung Bộ là một trong những điển hình. Xuất phát từ trò chơi có thưởng trong dân gian, theo quá trình phát triển, để thêm phần phong phú, thu hút người chơi và người xem các anh hiệu (người hô bài chòi) sáng tạo thêm những câu hô thai, những câu thơ này có nội dung liên quan đến con bài. Cách hô thai ngày càng sáng tạo để cuộc chơi bài chòi thêm phần hấp dẫn. Sau đó, các nghệ nhân hô bài chòi tiếp tục khai thác vốn dân gian, những câu chuyện nổi tiếng để hát lấp đầy những khoảng trống giữa các lần chơi. Từ đó bài chòi không còn đơn thuần là một trò chơi dân gian mà đã mang dáng dấp của một nghệ thuật dân gian.

Những gánh bài chòi đi hát khắp các vùng quê Bình Định, Phú Yên, Quảng Ngãi, Quảng Nam… Từ đó bài chòi được tách ra khỏi trò chơi và hình thức bài chòi trải chiếu hình thành. Rồi tiến thêm một bước là lên sân khấu dân gian trở thành hình thức bài chòi lên dàn…

Những nghệ thuật truyền thống khác của Việt Nam, để tồn tại và đồng hành cùng chiều dài lịch sử của dân tộc, cũng đã liên tục bồi đắp những yếu tố mới được định hình từ sự sáng tạo của chính nội tại mỗi nghệ thuật đó. Cho nên, việc sáng tạo những giá trị mới cho nghệ thuật truyền thống là một yếu tố quan trọng. Trong giai đoạn hiện nay, khi mà quá trình phục hồi và bảo tồn các giá trị truyền thống đã có một thời gian định hình, thì yếu tố sáng tạo cần được phát huy.

Tất nhiên, sáng tạo như thế nào để truyền thống vẫn là truyền thống lại là một câu chuyện cũng không kém phần quan trọng.