Đỏ mắt tìm giám tuyển

BÀI & ẢNH: KHIẾU MINH

Chủ nhật, 14/07/2019 - 05:45 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Nhiều trung tâm nghệ thuật đương đại tại Việt Nam thuê giám tuyển người nước ngoài.

Giới thực hành nghệ thuật đương đại Việt Nam đang trăn trở với thực tiễn thực hành giám tuyển. Nhìn vào môi trường hoạt động nghệ thuật trong nước có thể thấy giám tuyển vẫn còn là khái niệm khá mới mẻ mặc dù đã cho thấy sự cần thiết.

Đảm nhận vai trò Trưởng giám tuyển tại Bảo tàng Nghệ thuật đương đại Mori Tokyo - Nhật Bản (MAM) từ năm 2003, nghệ sĩ Mami Kataoka chứng tỏ hiểu biết sâu sắc của mình về khung cảnh nghệ thuật đương đại châu Á thông qua số lượng lớn các dự án nghiên cứu về văn hóa, lịch sử, xã hội mà bà đã thực hiện trong những thập niên qua.

Trong cuộc gặp gỡ các nghệ sĩ Việt Nam mới đây tại Hà Nội, Mami Kataoka đã chứng tỏ tầm quan trọng của một giám tuyển nghệ thuật. Là trưởng nhóm giám tuyển với hơn 10 người của triển lãm Sunshower đến từ nhiều nước khác nhau, Mami Kataoka chia sẻ: Thành công của triển lãm Sunshower không chỉ ở nội dung, chủ đề triển lãm đề cập tới mà còn là cách tiếp cận của các giám tuyển. Trên phương diện trao đổi kinh nghiệm và kiến thức, chúng tôi học được rất nhiều từ những người giám tuyển trẻ, từ đó kết nối đến các nghệ sĩ đồng lứa với họ ở những khu vực mà chúng tôi không biết. Ngược lại trong đội ngũ chúng tôi cũng có những giám tuyển làm việc lâu năm tại các bảo tàng lớn. Bản thân những người giám tuyển trẻ kia cũng sẽ tìm hiểu và biết phương pháp, kỹ năng tổ chức triển lãm trong không gian văn hóa nghệ thuật lớn.

Những chia sẻ của giám tuyển Mami Kataoka cho nhiều người cảm nhận được định chế về nghệ thuật của giám tuyển là rất lớn, mời ai, quyết định thế nào... Và vai trò của người giám tuyển gần giống như “nhạc trưởng” của một hoạt động nghệ thuật. Với dự án nghệ thuật lớn, có thể chia giám tuyển theo nhiều khu vực, kênh để tìm nghệ sĩ đưa vào chung một chủ đề.

Thực tế tại Việt Nam, ngay cả tại các bảo tàng mỹ thuật lớn như Bảo tàng Mỹ thuật Việt Nam, Bảo tàng Mỹ thuật TP Hồ Chí Minh… cũng chưa có danh xưng giám tuyển. Nên vẫn còn diễn ra tình trạng thiếu hoạt động mang tính chuyên nghiệp ở Việt Nam về triển lãm trong môi trường công lập. Chỉ những dự án mang tính nghệ thuật thử nghiệm, nghệ thuật đương đại gần đây như phố đi bộ Phùng Hưng (Hà Nội) hay Không gian nghệ thuật tại Tòa nhà Quốc hội (được coi như bảo tàng nghệ thuật đương đại đầu tiên tại Việt Nam)… thì vai trò của các giám tuyển mới nổi lên. Bên cạnh đó, lực lượng làm giám tuyển khá mỏng do những khó khăn trong điều kiện làm việc. Phần lớn, các nhà giám tuyển Việt Nam không được đào tạo bài bản, thường là các nghệ sĩ đi lên bằng con đường tự học, am hiểu văn hóa và có mối quan hệ rộng trong giới rồi ôm cả “hai vai” vừa thực hành nghệ thuật, vừa làm giám tuyển.

Nghệ sĩ Nguyễn Thế Sơn, một trong những giám tuyển nghệ thuật đương đại tại Việt Nam chia sẻ: Giám tuyển cần được công nhận chính danh mới có thể phát triển được. Thật ra vai trò của người giám tuyển trong các dự án, các trung tâm nghệ thuật nước ngoài đặt tại Việt Nam đã có từ lâu. Nhưng các hoạt động trong nước thì lại ít để ý, gần như chỉ là chân chạy việc chứ không được coi là người quyết định “linh hồn” nghệ thuật cho một dự án. Nhiều triển lãm tương đối lớn người ta hầu như gạt vai trò của giám tuyển và chỉ nghĩ đơn giản người tổ chức cũng là người làm giám tuyển mà thôi. Nghệ sĩ nhận xét: Ở Việt Nam hiện tại mới chỉ nổi lên vai trò của những giám tuyển độc lập với những việc như viết dự án, thực hiện những công việc về tổ chức, giấy phép, tài chính, kêu gọi nghệ sĩ... Chưa có ai được học một cách bài bản về việc giám tuyển nghệ thuật. Trước đây ở Trường ĐH Mỹ thuật Việt Nam cũng có một chương trình giao lưu trao đổi với Học viện UMEA Thụy Điển về giám tuyển nhưng cũng chỉ dừng lại ở khuôn khổ học hỏi.

Với vai trò kết nối nghệ sĩ và đưa những tác phẩm đặc sắc của nghệ thuật đương đại đến công chúng thì rõ ràng nghề giám tuyển tại Việt Nam cần được đầu tư phát triển bài bản theo hướng chuyên nghiệp chứ không phải chỉ quanh quẩn tại sân chơi nghệ thuật ngoài công lập như hiện nay.

Giám tuyển là người có sự kết nối với các nghệ sĩ thực hành, có chân rết luôn cập nhật những hoạt động của các nghệ sĩ. Và là người đồng hành cũng như chất kết dính giữa những nhà đầu tư, đơn vị tổ chức và nghệ sĩ. Đồng thời, thương thuyết với nhà tài trợ, đơn vị tổ chức đồng ý với những phương án họ đưa ra.