Tri ân bằng cả ký ức được gìn giữ

BÀI & ẢNH: THIÊN PHƯƠNG

Thứ tư, 31/07/2019 - 03:37 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Giây phút xúc động ở Triển lãm Ký ức liệt sĩ làng Lai. (Ảnh BT Làng nghề nhiếp ảnh Lai Xá).

Tri ân các liệt sĩ không chỉ bằng việc thành kính đặt vòng hoa ở nghĩa trang hay quan tâm chia sẻ, chăm sóc qua những món quà vật chất… mà còn bằng cả tấm lòng ghi nhớ những ký ức về họ. Đấy là điều mà người Lai Xá muốn chia sẻ.

“Ký ức về liệt sĩ làng Lai”

Như bao làng quê Việt Nam, thôn Lai Xá (xã Kim Chung, Hoài Đức, Hà Nội) có nhiều người con đã nằm lại vĩnh viễn nơi chiến trường trong những cuộc kháng chiến bảo vệ độc lập tự do của dân tộc. Dịp kỷ niệm 27-7 năm nay, lần đầu tiên, một triển lãm về các liệt sĩ được người dân trong thôn tự tổ chức, với sự giúp đỡ tình nguyện của một nhóm sinh viên Khoa Di sản văn hóa (Đại học Văn hóa Hà Nội). Các bạn đã đến từng gia đình liệt sĩ ở làng Lai Xá, nghe người thân kể và ghi lại những câu chuyện về liệt sĩ, về mong ước tìm hài cốt, đưa họ về quê cha đất tổ... Cùng với sự tư vấn của chuyên gia bảo tàng - PGS, TS Nguyễn Văn Huy, người Lai Xá đã cố gắng thể hiện một cách kể chuyện mới, đơn giản nhưng gợi mở để tri ân và tưởng nhớ những người con anh dũng của quê hương mình.

Triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” không chỉ kể về chiến công của người đã mất mà còn kể nhiều về sự day dứt của người còn sống khi ký ức về người thân ngày một “mờ đi” theo năm tháng. Với ngôn ngữ kể chuyện được thể hiện qua phương pháp bảo tàng hiện đại, triển lãm đã “nói” với người xem nhiều câu chuyện. Mỗi gia đình có những hoàn cảnh riêng, người nhớ nhiều, người nhớ ít, số hiện vật còn lại cũng không nhiều… nhưng tất cả đều giữ tình cảm sâu nặng với những người đã ngã xuống. Với những tình cảm đó, các liệt sĩ vẫn như sống cùng thân nhân và vun đắp niềm tự hào cho thế hệ trẻ quê nhà.

“Ngân hàng thông tin” về liệt sĩ

“Trên bia mộ ghi tên “Liệt sĩ Nguyễn Ngọc Thụ”, hồ sơ quy tập lại ghi “Nguyễn Văn Thu”, tên thật ở gia đình là Nguyễn Ngọc Thu”, những sự sai lệch này đã làm gia đình rất vất vả khi đi tìm mộ anh tôi”, đó là chia sẻ của chị Nguyễn Thị Vân Anh, thân nhân của liệt sĩ tại cuộc tọa đàm “Công tác trợ giúp pháp lý trong hoàn thiện hồ sơ kiến nghị điều chỉnh thông tin mộ liệt sĩ” do Trung tâm tư vấn và trợ giúp pháp lý cho gia đình liệt sĩ (MARIN) tổ chức ngày 19-7. Sau khi được hỗ trợ xác minh thông tin, gia đình đã tìm đúng được phần mộ và chỉnh sửa được thông tin trên bia mộ liệt sĩ.

Tháng 10-2004, từ ý tưởng thành lập trang web www.nhantimdongdoi.org hoạt động dưới hình thức một diễn đàn cung cấp và cập nhật thông tin về liệt sĩ của một nhóm cựu sinh viên khoa Toán - Tin Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học quốc gia Hà Nội), đến nay đã trở thành “Trung tâm Tư vấn pháp luật và Trợ giúp pháp lý cho gia đình liệt sĩ” (MARIN). Trung tâm đã kiên trì hỗ trợ thân nhân liệt sĩ bằng “phương pháp thực chứng” thông qua việc tập hợp và đối chiếu nhiều thông tin (phiên hiệu đơn vị trên giấy báo tử, thông tin từ hồ sơ quân nhân, thông tin từ các cựu chiến binh…) để xác định chính xác nơi hy sinh và trường hợp hy sinh của liệt sĩ, kiến nghị điều chỉnh ở những phần mộ liệt sĩ sai hoặc thiếu thông tin.

Đến nay, MARIN đã tập hợp được dữ liệu của hơn 900.000 liệt sĩ và đang tích cực tư vấn và trợ giúp cho gia đình liệt sĩ tìm kiếm các thông tin có liên quan đến liệt sĩ và các chính sách có liên quan đến thân nhân, gia đình liệt sĩ. Năm 2009, nhóm bạn trẻ thiện nguyện nòng cốt của MARIN còn xây dựng và triển khai dự án “Đài tưởng niệm Liệt sĩ Việt Nam trực tuyến” nhằm hiện thực hóa ý tưởng dùng công nghệ số để lưu danh và tôn vinh các Anh hùng liệt sĩ cũng như giáo dục thế hệ trẻ mà không phụ thuộc vào không gian và thời gian.

Tình cảm, đạo lý và trách nhiệm

“Người ta sống trong trí nhớ của người khác”. Các Anh hùng liệt sĩ như vẫn “chưa từng chia ly” khi các thế hệ sau tưởng nhớ về họ với những điều tốt đẹp. Sự hy sinh của các Anh hùng liệt sĩ càng trở nên thiêng liêng vì gia đình không quên, nhân dân không quên, Tổ quốc không quên họ.

Chiến tranh đã qua nhiều năm. Nhưng vẫn còn nhiều liệt sĩ chưa được “về đoàn tụ” với gia đình. Tuổi tác cũng đã làm nhiều bậc cha mẹ liệt sĩ ra đi mang theo tình cảm và kỷ niệm về những người con. Thế hệ sau chỉ còn những hình bóng không rõ nét và những câu chuyện đứt đoạn về người anh, người bác, người ông mình đã anh dũng hy sinh. Thời gian và những biến động càng làm cho những kỷ vật ít ỏi còn lại của các liệt sĩ bị hao mòn, mất mát, bị hư hoại. Tình cảm, đạo lý và trách nhiệm của những người hôm nay thôi thúc chúng ta tìm, kết nối, lưu giữ những gì còn lại của các liệt sĩ để góp phần giúp các thế hệ sau thêm tự hào và các thế hệ trước thêm yên lòng, cả các liệt sĩ cũng thêm phần yên tâm an nghỉ.

Câu chuyện từ triển lãm “Ký ức về liệt sĩ làng Lai” và “Ngân hàng thông tin” truyền đi thông điệp: Cộng đồng hãy tiếp tục cùng chung tay góp phần lưu giữ lại những ký ức, sưu tầm, lưu giữ thông tin để mỗi dòng lịch sử về những sự hy sinh cao cả vẫn sống mãi với thời gian.