Ấn Độ bảo tồn sợi len quý hiếm

HUỲNH TÂM

Thứ sáu, 27/03/2020 - 03:35 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Người Changpa chăn thả dê trên cao nguyên băng giá. Ảnh: GETTY IMAGES

Những khó khăn đối với nghề chăn thả dê du mục của người Changpa tại Ấn Độ đang đe dọa sinh kế của hàng trăm nghìn người dân địa phương, vốn trực tiếp hoặc gián tiếp phụ thuộc loại len được tạo ra từ lông của giống dê Pashmina quý hiếm. Song, với sự hỗ trợ từ chính phủ, cộng đồng Changpa vẫn không quản ngại để nỗ lực bảo tồn nét văn hóa độc đáo của chính mình.

Không dễ để tồn tại trong khu vực băng giá rộng lớn Changthang ở độ cao hơn 4.200 m giữa Ấn Độ và Trung Quốc, nơi nhiệt độ mùa đông có thể xuống - 40 độ C. Nằm giữa hai dãy núi Himalaya và Karakorum, Changthang là một trong những cao nguyên cao nhất có người sinh sống và cũng là ngôi nhà của giống dê rắn rỏi có tên Pashmina (còn gọi là Changra). Điều thú vị là độ cao, nhiệt độ ở mức nước đóng băng và gió thổi khắc nghiệt chính là điều kiện cần thiết để kích thích sự phát triển của bộ lông dê Pashmina siêu mềm. Sợi Pashmina thuộc nhóm len đắt nhất thế giới, do mỏng hơn khoảng tám lần so tóc người và ấm hơn đến tám lần so len cừu.

Trong nhiều thế kỷ, để nuôi dưỡng giống dê quý hiếm trong điều kiện vô cùng khắc nghiệt, người Changpa đã phải lang thang ngày này qua năm khác. Cứ sau vài tháng, những người chăn nuôi du mục lại lùa đàn gia súc dọc theo đường mòn để tìm các đồng cỏ tươi. Tuy nhiên, lối sống từ xa xưa của họ đang bị đe dọa nghiêm trọng bởi biến đổi khí hậu, hàng giả trên thị trường và sự hấp dẫn từ một cuộc sống dễ dàng và thoải mái hơn.

Du khách đến thăm người Changpa ở vùng Ladakh trên cao nguyên phía Ấn Độ vào đầu tháng 12 có thể bắt gặp cuộc di cư mùa đông với nhiều điều thú vị. Sa mạc băng Changthang hiếm khi có tuyết rơi nhiều, và nếu có, thường chỉ bắt đầu vào tháng 1 hoặc tháng 2. Tuy nhiên, trong vài năm gần đây, tình hình thay đổi nhanh chóng. Tuyết đã phủ từ đầu tháng 12, thậm chí còn sớm hơn, song mùa đông đang ấm hơn. Điều này làm giảm cả chất lượng lẫn số lượng loại len cao cấp Pashmina. Lý do là, nhiệt độ ấm hơn đồng nghĩa với việc những con dê không phát triển lớp lông dày như trước.

Trong khoảng thời gian tương đối ngắn, hàng chục gia đình du mục từ cao nguyên Changthang đã rời bỏ ngôi làng Kharnak của họ để chuyển đến vùng ngoại ô một thành phố cách đó gần 200 km. Tại đây, họ từ bỏ cuộc sống du mục truyền thống và xây dựng một khu phố riêng. Trưởng làng Kharnak, ông Targais Tashi, không khỏi lo lắng rằng hiện tại là khoảng thời gian khó khăn nhất. Theo trưởng làng, thời tiết tiếp tục thay đổi sẽ ảnh hưởng một cách nặng nề đến nghề nuôi dê Pashmina trên Changthang. Hơn 90 hộ gia đình tại Kharnak trước đây giờ chỉ còn 16, khi những người trẻ mong muốn làm việc trong thành phố thay vì bị thuyết phục tiếp tục duy trì một cuộc sống đòi hỏi cao cả về thể chất lẫn tinh thần như trước.

Pashmina là loại len cao cấp. Để làm ra loại vật liệu này, người Changpa đã cẩn thận chải lông cho những con dê trong thời gian thay lông vào mùa xuân để gom lớp lông tơ. Sau khi chọn ra những sợi chất lượng, họ làm sạch rồi xử lý, kéo sợi bằng tay, trước khi công đoạn dệt công phu bắt đầu. Nhiều chiếc khăn choàng Pashmina phải mất 180 giờ để hoàn thành, trong khi các mặt hàng lớn hơn có thể cần đến vài tháng hoặc thậm chí cả năm. Chúng được xuất khẩu ra khắp thế giới, nơi được chào bán với giá hàng trăm, hoặc hàng nghìn USD.

Thiếu len từ vùng Ladakh, các thợ dệt ở khu vực Kashmir rộng lớn phải nhập các loại len khác, một số cũng được lấy từ giống dê Pashmina, song điều quan trọng là chúng không được chăn thả trong điều kiện tự nhiên khắc nghiệt để kích thích sự phát triển của lớp lông siêu mềm. Từ thực tế đó, bất chấp điều kiện sống khắc nghiệt, nhiều người Changpa vẫn cố gắng bám trụ cùng đàn gia súc của mình trên những con đường dốc dếch trên cao nguyên Changthang trơn trượt, vì với họ, đàn gia súc không chỉ là nguồn thu nhập, đó còn là một cách sống cần được bảo tồn. Do đó, Chính phủ Ấn Độ đã cung cấp kinh phí và các nguồn lực khác để động viên cộng đồng du mục tiếp tục duy trì nghề chăn dê truyền thống.