Cơ hội cho ngành công nghiệp hỗ trợ

THU THỦY, ĐẶNG THÀNH

Thứ ba, 17/03/2020 - 04:19 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tiêu thụ trong nước vừa giúp rút ngắn thời gian giao dịch, vừa giảm chi phí vận chuyển cho các doanh nghiệp sản xuất linh kiện. Ảnh: HẢI BẮC

Trong bối cảnh dịch Covid-19 lan rộng ra nhiều quốc gia như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... các doanh nghiệp (DN) điện tử, lắp ráp ô-tô, dệt may, da giày nước ngoài tại Việt Nam... đã tính đến phương án tìm đối tác trong nước. Đây là cơ hội cho DN công nghiệp hỗ trợ (CNHT) Việt Nam tăng tốc, từ đó tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Thiếu hụt nguồn cung linh kiện, nguyên liệu

Theo Bộ Công thương, một số DN có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đang tìm kiếm nguồn cung nguyên phụ liệu. Đây là thời cơ “có một không hai” để các DN CNHT Việt Nam chứng minh năng lực, từ đó tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Cụ thể, với ngành điện - điện tử, năm 2019, Việt Nam phải nhập khẩu (NK) khoảng 40 tỷ USD các mặt hàng linh kiện, trong đó NK từ Hàn Quốc là 16,8 tỷ USD (chiếm 42%), từ Trung Quốc là 13,8 tỷ USD (chiếm 34%), từ Nhật Bản 1,7 tỷ USD (chiếm 4,2%). Hiện nay, các DN điện tử chỉ còn đủ lượng linh phụ kiện phục vụ sản xuất đến khoảng giữa hoặc cuối tháng 3-2020.

Với ngành dệt may và da - giày - túi xách, năm 2019, Việt Nam NK 2,47 tỷ USD bông các loại, 2,3 tỷ USD xơ, sợi, 12,69 tỷ USD vải các loại, và khoảng 5,61 tỷ USD nguyên phụ liệu dệt may, da giày. Trong đó, NK từ Trung Quốc là 1,32 tỷ USD xơ sợi (57,39%); 7,73 tỷ USD vải (60,91%) và 2,45 tỷ USD nguyên phụ liệu dệt may, da giày (43,67%); NK từ Hàn Quốc là 2,02 tỷ USD vải (15,91%) và 0,71 tỷ USD nguyên phụ liệu dệt may, da giày (12,65%). Phần lớn số DN ngành dệt may và da giày chỉ dự trữ nguyên phụ liệu tới đầu tháng 3-2020 hoặc đầu tháng 4-2020. Do đó, khả năng lớn nhiều DN trong ngành phải tạm ngừng sản xuất.

Đối với ngành sản xuất lắp ráp ô-tô, năm 2019, Việt Nam NK gần bốn tỷ USD phụ tùng linh kiện ô-tô, trong đó NK từ Trung Quốc 0,7 tỷ USD (17,54%), từ Hàn Quốc 1,14 tỷ USD (28,57%) và từ Nhật Bản 0,72 tỷ USD (18,04%). Đặc biệt, ngành sản xuất ô-tô tải phụ thuộc hơn 70% linh phụ kiện từ Trung Quốc. Các dòng xe du lịch có linh kiện được NK từ nhiều quốc gia để tiến hành lắp ráp, tuy nhiên những quốc gia này hoặc đang bùng phát dịch bệnh hoặc vẫn phải phụ thuộc nguồn nguyên phụ liệu từ Trung Quốc để sản xuất linh kiện xuất khẩu (XK) sang Việt Nam. Dự kiến đến cuối quý I-2020, các DN sản xuất, lắp ráp ô-tô sẽ chịu ảnh hưởng lớn từ việc thiếu hụt nguồn linh phụ kiện phục vụ sản xuất.

Theo khảo sát của Ban nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ), dịch Covid-19 khiến nhiều ngành nghề, lĩnh vực bị ảnh hưởng nặng nề, doanh thu giảm hơn 50%, nhưng riêng lĩnh vực CNHT lại tăng doanh thu nhờ đơn hàng gia tăng mạnh. Kết quả khảo sát cho thấy, nếu dịch kéo dài sáu tháng, sẽ có hơn 60% số DN được khảo sát bị giảm hơn 50% doanh thu, gần 29% số DN bị giảm 20 - 50% doanh thu. Nhiều DN khẳng định chỉ cầm cự được nguyên liệu sản xuất trong một - hai tháng tới. Nếu dịch bệnh kéo dài, có thể sang tháng 4 trở đi, nhiều DN phải đóng cửa nhà máy và phá sản.

Lo về năng lực khi đơn hàng gia tăng

Trước tình hình này, Cục trưởng Công nghiệp (Bộ Công thương) Trương Thanh Hoài cho biết, Bộ Công thương đã khuyến khích các DN CNHT trong nước, đặc biệt là DN sản xuất nguyên phụ liệu đầu vào cho một số ngành công nghiệp như dệt may, da giày, tăng cường sản xuất để đáp ứng một phần nhu cầu trong nước. Bên cạnh việc mở rộng nguồn NK nguyên liệu từ các nước ít ảnh hưởng bởi dịch bệnh, đặt hàng DN trong nước là giải pháp tạm thời nhưng khả thi nhất. Thực tế, một số DN FDI đang phối hợp Cục Công nghiệp tìm kiếm các DN sản xuất nguyên vật liệu, linh phụ kiện đủ khả năng thay thế nguồn NK. Đây sẽ là cơ hội cho các DN CNHT Việt Nam.

Về phía DN CNHT, khó khăn trong XK, nhiều DN đã chuyển hướng tiêu thụ trong nước. Điều này không chỉ tạo thuận lợi cho các DN sản xuất, mà còn giúp họ hưởng lợi, bởi tiêu thụ trong nước vừa giúp rút ngắn thời gian giao dịch, vừa giảm chi phí vận chuyển.

Theo ông Hà Quyết Thắng, Giám đốc Công ty TNHH Sản xuất và Dịch vụ thương mại Kim Long, những ngày qua công nhân của Kim Long phải tăng tốc sản xuất, làm thêm giờ để bảo đảm thời hạn giao hàng cho khách. Lượng đơn hàng đã tăng hơn 40% so cùng kỳ năm trước, trong đó khách hàng chủ yếu là các DN FDI. Để gia tăng số lượng và chất lượng đơn hàng, DN phải đầu tư thêm trang thiết bị sản xuất. Điều này không chỉ giúp DN tăng thêm lợi nhuận mà còn giúp khẳng định tên tuổi, chất lượng với đối tác FDI.

Đại diện một DN dệt may cho hay, trước đây chủ yếu xuất khẩu vải, nhưng từ khi dịch Covid-19 bùng phát, nhu cầu trong nước cao, công ty đã chuyển sang tiêu thụ trong nước. Việc này không chỉ hỗ trợ các DN dệt may trong nước sản xuất thuận lợi hơn mà còn góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh, bởi tiêu thụ trong nước vừa giúp rút ngắn thời gian giao dịch, vừa giảm chi phí vận chuyển.

Dù đơn đặt hàng tăng đến 40%, song ông Hà Quyết Thắng không khỏi lo lắng vì tình trạng thiếu nguyên phụ liệu sản xuất. Để sản xuất thiết bị, phụ tùng, linh kiện CNHT, DN cũng cần phải có nguyên liệu từ các DN trong nước. Nếu dịch bệnh kéo dài một vài tháng nữa thì nguyên liệu cũng sẽ trở nên khan hiếm và chính các DN CNHT cũng gặp khó khăn.

Cũng mối lo này, các DN dệt vải cho hay, để có nguồn cung dồi dào cho dệt may, nguyên liệu bông sợi đều được cung cấp từ trong nước hoặc NK từ các nước không nằm trong vùng dịch lớn. Tuy nhiên, nếu dịch bùng phát mạnh hơn nữa thì nguồn hàng trong nước sẽ không đủ cho sản xuất vải nguyên liệu.

Chủ tịch Hiệp hội DN Cơ khí Việt Nam (VAMI) Đào Phan Long cũng thẳng thắn thừa nhận, trình độ quản trị sản xuất kinh doanh của DN cơ khí Việt Nam phần lớn còn thấp. Các DN cơ khí của Việt Nam sau hơn 20 năm phát triển vẫn không có nhiều DN đạt trình độ quản trị sản xuất kinh doanh tiệm cận thời kỳ Cách mạng công nghiệp (CMCN) lần thứ ba và ở rất xa thời kỳ CMCN lần thứ tư.

Cần sớm bước chân vào chuỗi giá trị

Theo thống kê của Bộ Công thương, số DN hoạt động trong lĩnh vực CNHT đang chiếm khoảng 5% tổng số DN ngành công nghiệp chế biến, chế tạo. Trong đó, nhiều DN đáp ứng được nhu cầu trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, một số DN vẫn thiếu và yếu về quy mô và năng lực, các sản phẩm chủ yếu là linh phụ kiện đơn giản, hàm lượng công nghệ trung bình và thấp, giá trị nhỏ trong cơ cấu giá trị sản phẩm. Bộ Công thương lo ngại, do năng lực sản xuất các mặt hàng CNHT của DN trong nước còn thấp, việc kết nối cung ứng cho các DN FDI trong thời gian tới vẫn còn nhiều khó khăn.

Nhiều DN CNHT chia sẻ, cơ hội trước mắt nhưng nhiều mặt hàng khó có thể sản xuất được do thiếu máy móc, trình độ nhân công chưa cao. Vì thế, về lâu dài cần các giải pháp như đầu tư nguồn lực từ ngân sách để tập trung phát triển CNHT và một số ngành công nghiệp vật liệu cơ bản quan trọng như: vải, vật liệu mới... thông qua các giải pháp hỗ trợ về tín dụng, nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và phát triển thị trường cũng như ưu đãi về thuế và đất đai.

Đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất ô-tô Việt Nam cho biết, từ trước đến nay, một số nhà sản xuất có chủ trương tăng tỷ lệ nội địa hóa đã tích cực hỗ trợ các nhà cung ứng trong nước để đẩy nhanh quá trình học hỏi, tích lũy kinh nghiệm của các nhà sản xuất nhằm xử lý những khó khăn. Tuy nhiên, vẫn còn các vấn đề có tính hệ thống như đầu tư lớn trong khi sản lượng nhỏ và chưa có công nghiệp vật liệu chất lượng cao. Mặt khác, để kết nối hiệu quả DN trong nước với DN FDI, chính bản thân mỗi DN trong nước phải thay đổi chính mình.

Tại cuộc làm việc giữa Thủ tướng Chính phủ với các tập đoàn kinh tế tư nhân diễn ra ngày 12-3 tại Hà Nội, chia sẻ với những vấn đề mà các DN trong nước gặp phải trong bối cảnh dịch Covid-19, Bộ trưởng Công thương Trần Tuấn Anh cho biết, qua nắm bắt thực tế và cập nhật tình hình, vấn đề cần quan tâm là câu chuyện của nguồn cung trong các chuỗi cung ứng mà DN Việt Nam tham gia. Thời gian qua, DN đã chủ động thì tới đây càng cần chủ động hơn bởi “trong nguy có cơ”, DN càng bước chân vào các chuỗi sớm hơn thì càng chiếm lĩnh thị trường tốt hơn sau dịch bệnh. Cần sớm đẩy nhanh tái cơ cấu ngành kinh tế đặc biệt là một số ngành công nghiệp để bảo đảm chủ động cao hơn nữa trong nguồn cung.

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh đề xuất, Chính phủ sớm ban hành nghị quyết về CNHT, đồng thời có cơ chế tín dụng hỗ trợ DN khởi nghiệp về CNHT. Riêng về việc bảo đảm nguồn cung cho dệt may và da giày, yêu cầu một số địa phương thay đổi tư duy do quan ngại về môi trường nên không cho phát triển các dự án về sợi, nhuộm bởi hiện chúng ta đã đủ năng lực, công cụ pháp lý để bảo vệ môi trường.