Đẩy nhanh tiến độ thoái vốn nhà nước

THU THỦY

Thứ ba, 18/02/2020 - 02:43 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Tổng công ty Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nằm trong danh sách chậm thoái vốn nhà nước năm 2019. Ảnh: NG.NAM

Mặc dù đã được nhắc nhở, đôn đốc nhưng tiến độ thoái vốn nhà nước (TVNN) ở nhiều doanh nghiệp (DN) thuộc diện phải thoái vốn còn rất chậm, không đạt được kế hoạch đề ra, thậm chí những năm qua hầu như “án binh bất động”. Nguyên nhân vẫn là do một số bộ, ngành, địa phương, tập đoàn (TĐ) kinh tế, tổng công ty (TCT) nhà nước chưa thật sự nghiêm túc triển khai kế hoạch thoái vốn, cơ cấu lại doanh nghiệp nhà nước (DNNN) theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ.

Kỳ 1: Không đạt được kế hoạch đề ra

Gánh nặng của bốn năm

Thực tế, gần như toàn bộ kế hoạch TVNN trong các DN của cả giai đoạn 2017 - 2020 đổ dồn vào năm 2020, sau khi tiến độ của các năm trước đều không đạt. Điều này đã được dự báo khi Quyết định 1232/2017/QĐ-TTg (QĐ 1232) của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt danh mục DN có vốn nhà nước thực hiện thoái vốn giai đoạn 2017 - 2020, được rà soát, thay thế theo yêu cầu của Thủ tướng Chính phủ và tiến độ thoái vốn chậm trễ trong ba năm thực hiện QĐ này.

Đơn cử như Hà Nội, công việc mà thành phố sẽ phải hoàn tất thật sự rất nặng, nhất là khi Hà Nội cũng đang phải hoàn thành cổ phần hóa 13 DN trong năm nay theo QĐ số 26/2019/QĐ-TTg (QĐ 26) của Thủ tướng Chính phủ. Trong Dự thảo QĐ thay thế QĐ 1232, Hà Nội đứng đầu với 30 DN sẽ phải thoái toàn bộ vốn nhà nước trong năm nay, gần như toàn bộ số DN đáng ra phải làm trong bốn năm (34 DN) của Thủ đô. Trong số này, có những DN chỉ còn 1,17% vốn nhà nước (Công ty cổ phần (CTCP) Sản xuất dịch vụ xuất nhập khẩu Từ Liêm), nhưng cũng có DN còn tới gần 99% vốn nhà nước như CTCP Cơ điện công trình.

Nhưng khó khăn không chỉ nằm ở số lượng. Đầu tháng 11-2019, phiên đấu giá bán cổ phần CTCP Xuất nhập khẩu Haneco do UBND TP Hà Nội sở hữu buộc phải hủy vì không có nhà đầu tư nào đăng ký tham dự. Theo Dự thảo QĐ mới, Haneco vẫn phải thoái toàn bộ vốn nhà nước, đang chiếm tới 97,50% vốn điều lệ.

Đứng kề sau Hà Nội là Bà Rịa - Vũng Tàu (14 DN); Hải Phòng (13 DN). Tuy vậy, cũng có thể sẽ có những bộ, ngành, địa phương “nhẹ gánh” khi phải chuyển giao kế hoạch TVNN về TCT Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) trong quý I-2020 do không hoàn thành thoái vốn trước thời điểm ngày 31-12-2019. SCIC cũng sẽ nhận thêm 13 DN khác từ các bộ, ngành để thực hiện thoái vốn trong quý I-2020. Trong số này, Bộ Xây dựng có 4 DN, Bộ Công thương có 3 DN… Trước đó, tháng 11-2019, SCIC cũng đã liệt kê khoảng 23 DN thuộc chín địa phương đã có công văn đề xuất hoặc xác nhận chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước về SCIC.

Thực tế công tác TVNN năm 2019 rất trầm lắng, các thương vụ TVNN lớn được kỳ vọng diễn ra như bán 20% vốn TCT Cảng hàng không Việt Nam (ACV), 25% vốn Tập đoàn xăng dầu Việt Nam (PLX), 35% vốn TCT Hàng không Việt Nam (HVN), TĐ Dệt - may Việt Nam (VGT)… không được triển khai. Và năm 2019 cũng hoàn toàn vắng bóng các vụ IPO lớn được kỳ vọng diễn ra như: EVNGenco1, EVNGenco2, Mobifone, TCT giấy Việt Nam, Satra…

Nhiều thương vụ bán vốn nghìn tỷ của SCIC đã không thể diễn ra do không có nhà đầu tư đăng ký tham dự đấu giá. Đó là các đợt triển khai bán vốn Domesco kỳ vọng thu về ít nhất 1.440 tỷ đồng, Nhiệt điện Quảng Ninh (QTP) thu về 1.223 tỷ đồng, Vocarimex thu về 980 tỷ đồng, XNK Sa Giang (SGC) thu về gần 400 tỷ đồng… Tính đến hết tháng 11-2019, hai thương vụ thoái vốn thành công nhất của SCIC là bán gần 10 triệu CP Ladophar thu về 77,3 tỷ đồng và bán 10,3 triệu CP Công ty CP In tổng hợp Cần Thơ thu về 211 tỷ đồng.

Đồng thời, theo QĐ 26 phê duyệt danh mục DN thực hiện CPH đến hết năm 2020, đến hết năm 2020 có tới 93 DN thực hiện CPH. Trong đó, Nhà nước sẽ nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên đối với bốn DN thực hiện CPH, bao gồm: Agribank, Vinacomin - TKV, Vinafood I và Công ty TNHH một thành viên Khoáng sản. Có 62 DN thực hiện CPH mà Nhà nước giữ hơn 50% đến dưới 65% vốn điều lệ như: Mobifone, VNPT, Vicem, UCID… Còn lại 27 DN thực hiện CPH sẽ do Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống hoặc không nắm giữ cổ phần, bao gồm: HUD, TCT Giấy Việt Nam, SJC…

Theo báo cáo của Công ty Chứng khoán Rồng Việt, tỷ lệ thực hiện kế hoạch thoái vốn và IPO đang ở mức thấp kèm QĐ 26 đang tạo áp lực lên nhiệm vụ hoàn thành kế hoạch trong năm 2020. Mặt khác, quá trình TVNN mới mang về khoảng 220.000 tỷ đồng (chủ yếu từ thương vụ Sabeco). Trong khi kế hoạch thu từ TVNN để phục vụ đầu tư giai đoạn 2016 - 2020 của Chính phủ là 250.000 tỷ đồng. Do vậy, cần thực hiện những thương vụ lớn trong năm 2020 như: thoái vốn ACV, VEA, PLX, HVN và IPO Agribank, Genco1, Vinachem…

Ngân hàng Agribank nằm trong danh sách được thoái vốn vào năm 2020. Ảnh: HẢI NAM

Chậm vì… đủ mọi lý do

Theo QĐ 1232, năm 2019, nhà nước phải thoái vốn ở 62 DN. Vậy nhưng, theo cập nhật của Bộ Tài chính, trong 11 tháng năm 2019, mới có 13 DN thực hiện thoái vốn. Tình trạng chậm trễ này khiến cho kế hoạch thoái vốn năm 2019 cũng như giai đoạn 2017 - 2019 bị “vỡ”. Theo đó, từ năm 2017 - 2019, hoạt động TVNN mới tiến hành được tại 92 DN, chỉ đạt 7,8% kế hoạch. Góp mặt vào bức tranh thoái vốn chậm chạp đó, theo Bộ Tài chính, có nhiều bộ, ngành, địa phương, các tập đoàn, TCT, trong đó có nhiều DN lớn đã đưa cổ phiếu lên giao dịch trên sàn chứng khoán… Cụ thể, cuối năm 2019, trong danh sách DN bị Bộ Tài chính nêu tên vì bê trễ kế hoạch TVNN có: TCT Máy động lực và Máy nông nghiệp Việt Nam (VEA), TĐ Xăng dầu Việt Nam (PLX), TCT Cảng hàng không Việt Nam (ACV).

Trong số này, Bộ Công thương đang khá nặng gánh với kế hoạch thoái vốn tại hai DN lớn đã đưa cổ phiếu lên sàn đăng ký giao dịch, niêm yết trên thị trường chứng khoán là VEA và PLX. Riêng với trường hợp của VEA, ngoài lý do Bộ chưa phê duyệt giá khởi điểm, phương án thoái vốn, thì những sai phạm của DN cũng như một số cựu lãnh đạo bị phát hiện, điều tra vào đầu tháng 8-2019 càng khiến cho tiến độ thoái vốn của đơn vị đình trệ.

Đại diện ACV cho biết, việc có thoái vốn tiếp hay không, bao giờ thoái, TCT không quyết định được, mà do Ủy ban Quản lý vốn Nhà nước tại DN và các cơ quan chức năng chốt. Mà đến thời điểm kết thúc năm 2019, ACV chưa nhận được chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền về triển khai TVNN…

Trong khi đó, đại diện Bộ Tài chính cho biết, theo kế hoạch, Nhà nước phải thoái 30,4% vốn đầu tư tại ACV. Nhiều bộ, ngành, địa phương còn số lượng lớn DN phải TVNN như Bộ Xây dựng phải thoái vốn tại 8/11 TCT CP, UBND TP Hà Nội còn phải thoái vốn tại 31/34 DN…

Ngoài lý do chờ quyết định của cơ quan đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước, tình hình cung - cầu thị trường không thuận lợi, vướng mắc trong xác định giá trị của khoản vốn mà nhà nước muốn thoái do bất cập về cơ chế… đang khiến cho việc triển khai TVNN chậm. Đơn cử, theo kế hoạch được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, TCT Máy và Thiết bị công nghiệp - CTCP (MIE - UPCoM) phải thoái ít nhất 36% vốn điều lệ trong năm 2019, nhưng đến hết năm 2019 cũng chưa có chuyển động mới nào. Nguyên nhân, theo một lãnh đạo MIE, là do quá trình thoái vốn gặp nhiều vướng mắc, nhất là trong xác định giá trị lịch sử, văn hóa (do chưa có văn bản hướng dẫn).

Bộ Tài chính cũng thừa nhận, trong quá trình xác định giá khởi điểm khi thoái vốn, việc xác định giá trị văn hóa, lịch sử theo Nghị định 32/2018/NĐ-CP, cũng như tại Thông tư 59/2018/TT-BTC gặp khó khăn do không có đủ hồ sơ tài liệu để xác định, không thuyết minh được căn cứ xác định giá trị văn hóa, lịch sử bằng tỷ lệ tối thiểu 1% trên giá trị thực tế phần vốn nhà nước vào giá khởi điểm. Cơ quan đại diện chủ sở hữu (là các bộ, địa phương) và các bộ phận tham mưu không có chuyên môn để xác định giá trị này. Trong khi việc xác định này hoàn toàn mang tính chủ quan, nên gây khó khăn cho cơ quan quyết định. Chưa kể, việc thanh tra, kiểm toán có thể đưa ra ý kiến xác định giá trị khác với quyết định của chủ sở hữu, tạo tâm lý nghi ngại gây thất thoát vốn nhà nước. Điều này khiến cho việc triển khai quy định xác định giá trị lịch sử, văn hóa gặp nhiều lúng túng, khó khăn cho DN.

(Còn nữa)