Yên Bái

Cây quế giúp dân

BÀI & ẢNH: THANH SƠN, ĐỨC KHẢI

Thứ sáu, 30/08/2019 - 03:56 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Quế trở thành cây thoát nghèo ở Yên Bái.

Thời điểm này những người trồng quế của các xã thuộc tỉnh Yên Bái vẫn đang hối hả thu hoạch quế cung cấp nguyên liệu tích trữ cho các nhà máy, cơ sở chưng cất tinh dầu. Nhiều năm qua, quế đã trở thành cây chủ lực trong phát triển kinh tế, đem lại đời sống khấm khá cho hàng nghìn hộ gia đình.

Quế sinh ra… tivi, xe máy

Đời sống bà con dân tộc ở vùng cao Yên Bái thay đổi từng ngày. Thấp thoáng trong những đồi quế xanh ngút ngàn là những ngôi nhà xây kiên cố khang trang.

Chị Đặng Thị Ton, người dân thôn Khe Qué, xã Viễn Sơn, huyện Văn Yên, nhanh tay phát dọn cỏ và tỉa cành quế trên đồi, mồ hôi lấm tấm trên mặt. Trước đây chị Ton trải qua những tháng ngày gian khó, bởi quanh năm chỉ quanh quẩn với cây ngô, cây sắn, con lợn, con gà. Do tập quán canh tác manh mún, nhỏ lẻ nên chỉ đủ ăn một cách đạm bạc đã là may. Cái nghèo cứ đeo bám lấy gia đình chị. Từ năm 2014, khi được vay 30 triệu đồng từ Ngân hàng Chính sách Xã hội (CSXH) huyện Văn Yên, lại được chính quyền các cấp hỗ trợ, tư vấn cách đầu tư vốn phát triển kinh tế đồi rừng từ cây quế. Chỉ sau ba năm, gần 2 ha quế của gia đình chị Ton đã cho thu nhập vài trăm triệu đồng từ việc bán cành, lá và khai thác tỉa cây. Có thu nhập ổn định, gia đình chị không chỉ có điều kiện dựng vợ gả chồng cho con cái, mà còn đầu tư xây nhà đẹp, mua sắm đồ dùng tiện nghi phục vụ cuộc sống.

Chị Đặng Thị Ton chia sẻ: “Trước đây đồng bào Dao chúng tôi chỉ trồng quế làm thuốc, lấy gỗ là chính, từ khi có nhiều nhà máy chế biến tinh dầu được xây dựng trên địa bàn huyện. Thu nhập từ quế của gia đình tôi cũng như nhiều gia đình khác đều khá lên. Quế tỉa đến đâu, bóc ra, các thương lái đều đến tận nơi thu mua hết mà không bị ép giá. Cây quế trở thành cây thoát nghèo, đã sinh ra tivi, tủ lạnh, xe máy, nhà đẹp. Dân chúng tôi vui lắm, phấn khởi lắm!”.

Với niềm vui tương tự, gia đình ông Lý Kim Thanh, thôn 2 Khe Giang, xã Đại Sơn (Văn Yên) cũng đã trở nên khá giả. Hiện gia đình ông đang có 10 ha cây quế từ 5 đến 10 năm tuổi. Mỗi năm, gia đình ông thu về hơn 100 triệu đồng từ việc tỉa cành, lá quế bán cho thương lái hoặc cho nhà máy chế biến tinh dầu Văn Yên. Nhờ nguồn thu nhập khá, gia đình ông đã có tiền để dựng thêm căn nhà mới khang trang.

Nhìn về nhiều năm trước, có thời gian bà con vùng cao gặp khó khăn khi cây quế bị sâu bệnh nhiều, cây quế chỉ bán được vỏ mà giá lại không cao, không đủ trang trải cho cuộc sống gia đình. Sau đó nhờ được hỗ trợ giống và kỹ thuật, các hộ gia đình chuyển sang trồng quế hữu cơ. Trong ba năm đầu tiên cây phát triển tốt, cho thu hoạch ngay từ năm thứ ba nên bà con rất phấn khởi.

Những năm trở lại đây, với việc quy hoạch bài bản cho vùng trồng quế, tìm được đầu ra ổn định cho nguyên liệu, sản phẩm được xuất khẩu sang những thị trường khó tính như Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ… Đến nay, Văn Yên là vựa quế lớn nhất tỉnh Yên Bái cũng như của cả nước với diện tích gần 40 nghìn ha, giá trị kinh tế cây quế đem lại hơn 450 tỷ đồng mỗi năm. Nhờ trồng quế mà đời sống người dân Văn Yên ngày càng được nâng cao.

Ông Vũ Quang Hải, Chủ tịch UBND huyện Văn Yên, chia sẻ: “Để bảo đảm chất lượng, sản lượng quế khi khai thác, ngành nông nghiệp và các địa phương trong tỉnh hướng dẫn cho đồng bào khai thác hợp lý, không tận thu quá mức, khai thác ồ ạt, đặc biệt khai thác trắng cả những diện tích quế còn non; không chặt cây, tỉa cành thiếu khoa học gây tác động xấu đến sự sinh trưởng và phát triển của cây trồng. Ngoài ra, tỉnh còn hỗ trợ người dân tiền giống, vườn ươm, làm đường giao thông đến vùng khó khăn để thuận tiện cho việc vận chuyển nguyên liệu về nhà máy chế biến của các doanh nghiệp đang hoạt động”.

Mấy năm qua ở huyện Văn Chấn, quế cũng trở thành thứ cây mang lại no ấm. Toàn huyện có hơn 5.000 ha, tập trung nhiều ở các xã như Cát Thịnh, Sùng Đô, An Lương, Sơn Lương, Nậm Lành… Từ những xã vùng cao xuất hiện nhiều tấm gương trồng quế giỏi, vươn lên thoát nghèo, như gia đình chị Xa Thị Lắng ở thôn Bản 10, xã Sơn Lương; gia đình ông Giàng A Phử ở thôn Sài Lương 3 và ông Lý Văn Long ở thôn Khe Chầu (cùng xã An Lương)… Trên cơ sở Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của tỉnh, huyện Văn Chấn đã xây dựng Đề án phát triển cây quế giai đoạn 2016 - 2020, phấn đấu đến năm 2020 trồng mới 2.500 ha. Nhận thấy những giá trị nổi trội cây quế mang lại, người dân rất hồ hởi tham gia đề án.

Ông Triệu Văn Sức ở thôn Giàng Cài, xã Nậm Lành (Văn Chấn) cho hay: “Có thể bán được mọi thứ từ cây quế. Từ vỏ, lá, cành, gỗ… Lá bán được trung bình hai nghìn đồng/kg, gỗ quế dao động từ 2,5 - 3 triệu đồng/m3. Cây quế dễ trồng hơn cây keo, lại cho thu nhập cao hơn nhiều lần. Từ chỗ phải chờ 10 - 15 năm mới thu hoạch vỏ thì nay chỉ cần 4 - 5 năm người dân có thể thu hoạch lá, tỉa cây, tỉa cành để bán dùng chế biến tinh dầu, giúp bà con lấy ngắn, nuôi dài”.

Theo tìm hiểu, những năm qua tỉnh Yên Bái đã hỗ trợ trồng mới được hàng nghìn ha quế mỗi năm, nâng tổng diện tích quế của tỉnh Yên Bái lên gần 76.000 ha, trong đó tập trung chủ yếu ở các huyện Văn Yên, Trấn Yên, Văn Chấn với hơn 5.000 tấn vỏ được khai thác mỗi năm. Từ năm 2011, cây quế Văn Yên được Cục sở hữu Trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp văn bằng bảo hộ chỉ dẫn địa lý, là cơ sở để phát huy giá trị của cây quế nơi đây.

Để thương hiệu bay xa

Quế có nhiều công dụng làm dược liệu chữa bệnh, gia vị, phục vụ công nghiệp hóa mỹ phẩm và tạo sản phẩm gỗ… nên có giá trị kinh tế cao. Mỗi năm hàng nghìn tấn quế đưa ra thị trường đều được tiêu thụ hết. Cây quế là cây công nghiệp lâu năm, vừa cho thu hoạch lâu dài, vừa cho thu hoạch hằng năm. Tuy nhiên cũng cần nhiều biện pháp bảo đảm chất lượng sản phẩm và hướng mạnh vào xuất khẩu trực tiếp, bảo vệ thương hiệu để cho hương quế Yên Bái bay xa.

Hiện tại, tỉnh Yên Bái đã và đang chỉ đạo các địa phương tích cực triển khai hiệu quả tiểu đề án phát triển cây quế - thuộc Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, hỗ trợ bà con về giống, lồng ghép một số chương trình, dự án để hỗ trợ nhân dân khai thác và chăm sóc cây quế. Thậm chí nhiều địa phương trong tỉnh còn đưa cây quế vào kế hoạch trồng rừng hằng năm. Đồng thời có nhiều chính sách thu hút đầu tư nhằm khai thác tối đa tiềm năng, lợi thế từ cây quế. Ông Lê Huy, Bí thư Đảng ủy xã Đại Sơn, huyện Văn Yên cho biết: Hiện toàn tỉnh Yên Bái có tám nhà máy chế biến tinh dầu quế chính và hơn 200 cơ sở chưng cất tinh dầu quế quy mô hộ gia đình. Lễ hội quế hằng năm được tổ chức tại huyện Văn Yên cũng là một sản phẩm du lịch góp phần quảng bá, giới thiệu vùng quế đến bạn bè trong nước và quốc tế.

Cây quế Yên Bái, đặc biệt là chỉ dẫn địa lý quế Văn Yên đã khẳng định được giá trị, danh tiếng của sản phẩm và đem lại lợi ích thiết thực cho người dân. Bởi vậy trên toàn tỉnh cần đẩy mạnh thực hiện công tác duy trì, bảo tồn cây giống và nguồn gen giống của địa phương, chống pha tạp giống. Bên cạnh đó, cần tích cực tuyên truyền để người dân tổ chức trồng quế sạch, tăng cường công tác quảng bá cây và các sản phẩm từ quế để thâm nhập sâu rộng hơn nữa thị trường trong nước và nước ngoài.

Người dân và chính quyền vùng trồng quế Yên Bái cần nhiều biện pháp để bảo vệ thương hiệu ấy, đồng thời phát huy, nâng tầm thương hiệu. Đúng như trăn trở của ông Hoàng Kim Chung, Phó Chủ tịch UBND xã Đại Phác (huyện Văn Yên), cây quế cũng chịu ảnh hưởng bởi đất đai, thời tiết, khí hậu, sự thoái hóa, cho nên cần áp dụng khoa học - kỹ thuật để ươm tạo, bảo tồn nguồn cây giống tốt cho nhân dân.