Tăng sức cạnh tranh cho ngành vận tải biển

BẢO NGÂN

Thứ năm, 15/08/2019 - 12:24 PM (GMT+7)
Font Size   |         Print

Để tăng sức cạnh tranh, ngành vận tải biển cần tập trung cải thiện giá thành và hiện đại hóa đội tàu và các cảng biển. Ảnh: nGUYỆT ANH

Trước sự cạnh tranh khốc liệt của các hãng tàu nước ngoài (HTNN), nhiều doanh nghiệp vận tải biển (DNVTB), trong đó có cả những “ông lớn” của ngành VTB đã phải bán tàu cắt lỗ. Để tháo gỡ khó khăn cho DNVTB, Thủ tướng Chính phủ đã giao Bộ Giao thông vận tải (GTVT) chủ trì nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển GTVT hàng hải.

Thị phần èo uột, cạnh tranh khắc nghiệt

Theo báo cáo của Cục Hàng hải Việt Nam (HHVN), tính đến tháng 6-2019, đội tàu biển Việt Nam có 1.568 tàu (trong đó 1.106 tàu vận tải) với tổng trọng tải khoảng 7,8 triệu tấn. Tuổi bình quân của đội tàu Việt Nam hiện là 15,6, trẻ hơn 5,2 tuổi so thế giới (20,8 tuổi). Cơ cấu đội tàu biển Việt Nam cũng phát triển theo hướng chuyên dụng hóa, đặc biệt, đội tàu container Việt Nam tăng trưởng khá tốt từ 19 tàu trong (năm 2013) lên 39 tàu (năm 2019).

Dù cơ cấu đội tàu biển Việt Nam trong thời gian qua đã có bước cải thiện đáng kể, nhưng Phó Cục trưởng HHVN Nguyễn Đình Việt thẳng thắn chỉ rõ, các đơn vị vận tải cơ bản mới đáp ứng được thị phần vận tải trong nước, trừ một số mặt hàng chuyên dụng như tàu chở xi-măng rời, tàu chở khí hóa lỏng. Đối với vận tải biển quốc tế, đội tàu biển nước ta đang đảm nhận vận chuyển khoảng 7% thị phần và chủ yếu là các tuyến gần như: Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, khu vực Đông - Nam Á…

Đặc biệt, theo phân tích của Cục HHVN, tác động từ cuộc chiến tranh thương mại Mỹ - Trung Quốc làm hàng hóa xuất, nhập khẩu (XNK) trên thế giới giảm. Thiếu hàng, thị trường dư thừa một số lượng tàu lớn khiến cho đội tàu trong nước càng khó khăn khi cạnh tranh. Bên cạnh đó, giá xăng dầu tăng giảm bất thường cũng ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu quả kinh doanh của DNVT. Một yếu tố làm DNVTB khó “chen chân” nữa là do hầu hết chủ hàng của Việt Nam vẫn thực hiện mua CIF (giao hàng tại cảng dỡ hàng), bán FOB (vận chuyển hàng từ kho ra cảng và làm thủ tục hải quan hàng xuất khẩu), theo đó quyền thuê phương tiện thuộc về đối tác nước ngoài. Một số dự án vận chuyển hàng hóa XNK đều được tổ chức đấu thầu quốc tế khiến đội tàu trong nước càng khó có cơ hội giành hợp đồng vận chuyển. Trong khi đó, hiện nay đội tàu container của Việt Nam hầu hết là tàu cỡ nhỏ, chủ yếu chạy nội địa và chạy tuyến nhánh trong khu vực Đông - Nam Á. Các DN Việt Nam không đủ nguồn lực tài chính để nâng cấp đội tàu, việc vay vốn từ các ngân hàng thương mại rất khó khăn do lãi suất cao.

Mặt khác, theo cam kết của Hiệp định Thương mại tự do giữa Liên hiệp châu Âu và Việt Nam (EVFTA), VTB là một trong những lĩnh vực Việt Nam sẽ mở rộng cửa cho các nhà cung cấp dịch vụ của EU so các cam kết gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Các HTNN sẽ tự tổ chức làm một chuỗi dịch vụ logistics. Khi đó, đội tàu Việt Nam hoặc đứng ngoài “cuộc chơi” hoặc phải đi làm thuê cho các HTNN.

Hỗ trợ phát triển đội tàu biển Việt Nam

Trong bối cảnh thị trường VTB hết sức khó khăn, Thứ trưởng GTVT Nguyễn Văn Công cho biết, các DNVT biển Việt Nam hầu như không nhận được bất cứ một ưu đãi, hỗ trợ nào về đấu thầu, vốn, thuế, phí... từ các cơ quan T.Ư cũng như địa phương. Việc đầu tư phát triển tàu có trọng tải lớn, phù hợp xu hướng vận tải hàng hóa XNK đòi hỏi một nguồn vốn rất lớn và DNVTB Việt Nam gần như không đủ năng lực để thực hiện. Nếu như năm 2018, đội tàu biển có hơn 1.600 tàu thì thời điểm hiện tại con số đó giảm xuống còn 1.568 tàu. Đây là điều hết sức đáng lo ngại!

Về phía DNVTB, ông Nguyễn Cảnh Tĩnh, quyền Tổng Giám đốc Tổng công ty Hàng hải Việt Nam (Vinalines) cho rằng, năng lực hiện có và xu thế tự do hóa trong lĩnh vực dịch vụ vận tải hàng hải quốc tế đã và sẽ gây áp lực cạnh tranh ngày càng lớn trên những tuyến quốc tế đối với các hãng tàu Việt Nam. Để tăng sức cạnh tranh, VTB Việt Nam cần tập trung cải thiện giá thành và hiện đại hóa đội tàu và các cảng biển.

Từ lý do này, Bộ GTVT báo cáo Chính phủ xem xét chỉ đạo các bộ, ngành, các tập đoàn, tổng công ty XNK có vốn Nhà nước như: Tập đoàn Điện lực, Dầu khí, Than khoáng sản... thực hiện đấu thầu trong nước với các tiêu chí phù hợp để nâng cao khả năng trúng thầu của DNVTB Việt Nam. Đối với trường hợp phải tổ chức đấu thầu quốc tế, đề nghị các bộ, ngành xem xét có giải pháp để chỉ đạo chủ hàng dành khoảng 30% sản lượng với giá bằng với giá thắng thầu để giao cho đội tàu trong nước thực hiện, hợp đồng thực hiện tối thiểu là ba năm. Ngoài ra, Bộ GTVT cũng báo cáo Chính phủ giao cho Bộ Tài chính xem xét được ưu đãi thuế thu nhập DN với mức thuế suất là 10% trong 15 năm; miễn giảm thuế giá trị gia tăng đối với vận tải nội địa trong thời gian ba năm; giảm thuế thu nhập cá nhân xuống 0% đối với tiền lương của sĩ quan và thuyền viên; miễn thuế nhập khẩu các loại vật tư, phụ tùng, trang thiết bị để sửa chữa tàu biển… Bộ GTVT cũng kiến nghị Chính phủ giao cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam nghiên cứu đề xuất giải pháp cho các DNVTB vay vốn đầu tư từ quỹ đầu tư phát triển hoặc có cơ chế chính sách về nguồn vốn đầu tư, nâng cấp đội tàu…

Trước đề xuất này, mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định giao Bộ GTVT chủ trì, phối hợp với bộ, ngành liên quan làm việc với các ngành hàng, nhất là các đơn vị có lượng hàng vận chuyển XNK lớn để thống nhất các biện pháp tạo thuận lợi cho các DNVTB trong nước nâng cao thị phần vận chuyển hàng hóa; hướng dẫn DN sử dụng các nguồn vốn đầu tư phát triển đội tàu; đôn đốc đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa; tăng cường liên doanh, liên kết với các đối tác trong nước và nước ngoài để đa dạng hóa nguồn vốn, tăng hiệu quả đầu tư phát triển VTB của Việt Nam. Về lâu dài, Bộ GTVT chủ động chủ trì tổ chức nghiên cứu, xây dựng cơ chế, chính sách khuyến khích phát triển GTVT hàng hải; báo cáo Thủ tướng Chính phủ trong quý I-2020.