“Đồng bộ” y tế cơ sở, bảo đảm vai trò là y tế tuyến đầu

Thứ Ba, 25/12/2018, 06:51:15

NDĐT - Hơn 50% số người dân hiện nay vượt tuyến, gây áp lực cho y tế tuyến trên, tạo lỗ hổng trong công tác chăm sóc sức khỏe người dân ở tuyến y tế cơ sở. Gây dựng niềm tin cho người dân vào y tế cơ sở là thách thức lớn với ngành y tế trong việc xây dựng đồng bộ cơ sở hạ tầng cho tới nguồn nhân lực.

“Đồng bộ” y tế cơ sở, bảo đảm vai trò là y tế tuyến đầu

Bác sĩ Lương Thị Ngoan (áo hồng), Trưởng trạm y tế xã Mường Vi, huyện Bát Xát, tỉnh Lào Cai họp với lãnh đạo Sở Y tế tỉnh và các đồng nghiệp tại trạm y tế xã.

Vượt tuyến không cần thiết: Thiếu niềm tin vào y tế cơ sở

Y tế cơ sở được coi là nền tảng, xương sống của hệ thống y tế, đồng thời là tuyến đầu, người gác cổng của hệ thống chăm sóc sức khỏe ban đầu, trực tiếp gần dân nhất, là nơi trực, dễ tiếp cận với chi phí thấp, công bằng xã hội, giảm quá tải bệnh viện tuyến trên. Tuy nhiên, hiện nay theo đánh giá của Bộ Y tế, hầu hết các trạm y tế (TYT) chưa tạo được niềm tin với người dân, nhiều TYT chưa làm tốt công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu, chưa quan tâm đến công tác dự phòng, phần lớn TYT chưa quản lý tốt bệnh mãn tính, số lượng, chất lượng dịch vụ còn hạn chế, danh mục thuốc còn ít, hầu hết TYT xã, phường chỉ thực hiện 50-70% số dịch vụ kỹ thuật, khoảng 40% danh mục thuốc theo phân tuyến.

Bộ trưởng Y tế Nguyễn Thị Kim Tiến cho biết, tình trạng người dân vượt tuyến vẫn đang ở con số khá cao, hơn 50% người dân thiếu niềm tin vào y tế cơ sở, bỏ qua việc chăm sóc sức khỏe của mình tại địa phương.

“Năm 2014, tỷ lệ khám chữa bệnh Bảo hiểm Y tế (BHYT) tại tuyến xã chiếm 28,3% nhưng đến 2017 chỉ còn 19,9% và giảm xuống 18,5% trong sáu tháng đầu năm 2018. Trong khi đó, khám chữa bệnh BHYT tại tuyến huyện gia tăng, từ 43,2% (2015) lên 52% (6 tháng đầu năm 2018). Có những bệnh viện có đến 5.000, 6.000 người. Nguyên nhân ở đây là người dân bị bệnh nhẹ cũng vào khám bệnh, không tin tưởng tuyến dưới. Điển hình như dịch tay, chân, miệng năm 2018 vừa qua, bệnh nhân độ 1, độ 2 đáng lẽ là ở nhà cũng vào trong viện nằm và gây sự quá tải không cần thiết, gây nhiễm trùng chéo và thậm chí ảnh hưởng đến chất lượng cũng như tăng tỷ lệ tử vong đối với bệnh nhân nặng”, Bộ trưởng nói.

Việc thiếu niềm tin này hoàn toàn có cơ sở khi tại các TYT xã, nhân lực còn đang thiếu và yếu, trang thiết bị chưa đồng bộ. Có nhiều nơi, có bác sĩ thì không có thiết bị, nhưng có nơi có thiết bị hiện đại thì chưa có nhân lực đủ trình độ đáp ứng.

“Hiện thiết kế công năng sử dụng tại nhiều TYT xã còn một số điểm chưa hợp lý ở từng khu/phòng cung cấp dịch vụ như khám chữa bệnh, sản khoa, y dược cổ truyền, góc truyền thông, cần cải tạo sắp xếp lại để tạo điều kiện thuận lợi tối đa cho người dân khi đến trạm cũng như tính chuẩn mực, nguyên tắc, hợp lý trong cung cấp từng loại hoạt động, dịch vụ y tế ở TYT xã. Nhiều TYT xã hiện còn thiếu góc truyền thông”, Bộ trưởng nói.

TYT xã Minh Châu, Ba Vì, Hà Nội, thực trạng giường, tủ, quầy thuốc có nhưng không đồng bộ. “Chúng tôi cần bổ sung thay thế một số đã kém chất lượng, hỏng như xin bổ sung: máy xét nghiệm huyết học, sinh hóa hoặc máy đo đường huyết mao mạch, máy ghi điện tim, máy điện xung, kéo giãn cột sống, xin cấp máy và màn chiếu cho truyền thông giáo dục sức khỏe”, đại diện TYT xã Minh Châu cho hay.

Theo Bộ Y tế, Việt Nam đã xây dựng hơn 11.000 TYT với gần 50.000 giường bệnh ở tất cả các xã trên toàn quốc để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe ban đầu cho nhân dân, nhưng hơn 10% số TYT ấy hiện vẫn thiếu bác sĩ.

Cho tới cuối tháng 9 vừa qua, ba TYT cấp xã của tỉnh Lào Cai đã có cán bộ đảm nhiệm các vị trí khác nhưng đều thiếu vị trí bác sĩ trưởng trạm. Vai trò quản lý điều hành được tạm thời phân cho một cán bộ y tế trong trạm kiêm nhiệm. Đầu tháng 10-2018, triển khai biện pháp của Bộ Y tế luân chuyển bác sĩ để giải quyết tình trạng thiếu cán bộ y tế có trình độ tại các cơ sở khám chữa bệnh, Sở Y tế tỉnh Lào Cai đã ra quyết định điều động ba bác sĩ công tác ở trung tâm y tế cấp huyện về làm việc thường xuyên tại TYT xã.

Theo quyết định đó, dù nơi làm việc mới tại xã miền núi Mường Vi (huyện Bát Xát) nằm cách nhà bác sĩ Lương Thị Ngoan gần 20 km và con còn nhỏ, nhưng bác sĩ đã bắt tay vào công việc ngay trong tháng 10 vừa qua. Ngoài bác sĩ Ngoan, đầu tháng 10/2018, Sở Y tế tỉnh Lào Cai cũng đưa bác sĩ về làm việc tại hai TYT xã khác trong huyện Bát Xát.

Chăm sóc sức khỏe tuyến đầu: Cần sự đồng bộ

Tháng 10-2018, Hội nghị Trung ương 6 khóa XII đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW đề ra nhiệm vụ đổi mới y tế cơ sở và phát triển y học gia đình, nhằm đảm cung ứng đầy đủ các dịch vụ chăm sóc sức khỏe ban đầu cho từng người dân trên địa bàn một cách toàn diện, liên tục, phối hợp và lồng ghép. Cùng lúc, Bộ Y tế ban hành thông tư 39/2017/TT-BYT quy định gói dịch vụ y tế cơ bản với 76 kỹ thuật, 241 thuốc và 17 nhóm dịch vụ chủ yếu cho y tế cơ sở.

Với sự giúp đỡ của Ngân hàng Thế giới và Liên minh châu Âu (EU), Bộ Y tế đang triển khai dự án Giáo dục đào tạo nhân lực y tế phục vụ cải cách hệ thống y tế (HPET). Dự án đã triển khai các chương trình đào tạo đội ngũ chăm sóc sức khỏe ban đầu theo nguyên lý y học gia đình, đồng thời đầu tư đồng bộ trang thiết bị để các TYT có thể cung cấp các gói dịch vụ y tế cơ bản một cách toàn diện và liên tục..

Ông Nguyễn Ngô Quang, Phó Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Đào tạo (Bộ Y tế), Giám đốc Dự án HPET cho biết, đến nay Bộ Y tế đã triển khai đồng loạt các giải pháp nhằm hỗ trợ cho đội chăm sóc sức khỏe ban đầu ở tuyến y tế cơ sở. Đội chăm sóc sức khỏe ban đầu ở tuyến y tế cơ sở bao gồm bác sĩ, y sĩ, điều dưỡng, hộ sinh và dược tá đều được tập huấn một cách đồng bộ theo ê kíp và liên tục. Nội dung đào tạo tập trung vào triển khai mô hình khám chữa bệnh và quản lý sức khỏe theo nguyên lý y học gia đình; sàng lọc, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, và quản lý các bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi mạn tính tắc nghẽn, v.v. Trong năm 2018, dự án sẽ đào tạo khoảng 9.000 cán bộ y tế tuyến cơ sở tại 15 tỉnh trong vùng dự án.

Theo ông Bruno Angelet, Đại sứ - Trưởng phái đoàn EU tại Việt Nam, EU đang đồng hành cùng Bộ Y tế hỗ trợ xây dựng, xây mới 288 TYT. Trong khuôn khổ dự án HPET, EU phối hợp với Ngân hàng Thế giới, Bộ Y tế cung cấp đào tạo cho các đội chăm sóc sức khỏe ban đầu làm việc ở tuyến xã trên địa bàn 10 tỉnh nghèo nhất, cũng như hỗ trợ một phần thí điểm phát triển 26 xã mô hình điểm.

Bên cạnh đó, Dự án HPET còn cung cấp trang thiết bị giảng dạy cho hàng trăm cơ sở đào tạo, cung cấp trang thiết bị y tế cho hàng ngàn TYT. HPET cũng cung cấp chi tiết kỹ thuật về điều chỉnh công năng và các hạng mục phụ trợ, sửa chữa, nâng cấp một số hạng mục thuộc TYT; xây dựng mô hình bố trí các phòng chức năng của TYT xã để bảo đảm thực hiện công tác khám, chữa bệnh, dự phòng, truyền thông giáo dục sức khỏe, tiêm chủng, kiểm soát nhiễm khuẩn…

Sự đổi mới trong các chương trình đào tạo dựa trên năng lực, đồng thời tăng cường đào tạo đạo đức nghề nghiệp để tạo ra nguồn nhân lực y tế đáp ứng với mô hình bệnh tật thay đổi và nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng cao của người dân là những nỗ lực của ngành y tế, với sự giúp đỡ của các tổ chức quốc tế như EU qua dự án HPET. Sự thay đổi này đang tạo ra bộ mặt tích cực cho y tế cơ sở để xứng đáng là y tế tuyến đầu trong chăm sóc sức khỏe người dân.

LÂM TRẦN