Gỡ vướng trong khởi kiện doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội

Thứ Hai, 15/05/2017, 02:08:41
 Font Size:     |        Print
 

Đoàn kiểm tra, xử lý nợ đọng của BHXH thành phố Cần Thơ làm việc với doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh tại quận Ninh Kiều. Ảnh: THÚY AN

Khởi kiện được kỳ vọng như là một công cụ hữu hiệu để thu hồi nợ đọng, trốn đóng bảo hiểm xã hội (BHXH). Tuy nhiên, trên thực tế, công tác này vẫn chưa được thực hiện hiệu quả và mang lại kết quả như kỳ vọng…

Nợ lớn ảnh hưởng đến người lao động

Thông tin về tình trạng nợ BHXH, Phó Tổng giám đốc BHXH Việt Nam Đào Việt Ánh cho biết: Mặc dù đã thực hiện nhiều biện pháp, nhưng tình trạng trốn đóng BHXH vẫn phổ biến, khi cả nước mới chỉ có 235.000 doanh nghiệp (DN) tham gia BHXH, trong khi số DN do cơ quan thuế quản lý lên tới gần 500.000 DN.

Tính đến hết quý I-2017, tổng số tiền nợ BHXH, BHYT, BH thất nghiệp là 14.019 tỷ đồng (bằng 4,95% so với kế hoạch giao thu), tăng 7,1% so với cùng kỳ năm 2016. Trong đó, nợ BHXH là hơn 10 nghìn tỷ đồng, nợ BH thất nghiệp 552 tỷ đồng, nợ BHYT 3.466 tỷ đồng.

Tình trạng nợ BHXH diễn ra ở tất cả loại hình kinh tế, nhưng tập trung vào khối DN ngoài quốc doanh. Nguyên nhân chính là do tính tuân thủ pháp luật BHXH của chủ sử dụng lao động chưa cao, chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm, chưa quan tâm quyền lợi BHXH đối với người lao động (NLĐ), và nhận thức trách nhiệm đối với quyền lợi của NLĐ còn hạn chế. Đáng chú ý, có nhiều DN nợ BHXH với số tiền lớn, thời gian nợ kéo dài như: Công ty CP Xe khách Phương Trang (TP Hồ Chí Minh) nợ 28,7 tỷ đồng; Công ty TNHH Nam Phương (TP Hồ Chí Minh) nợ 20,9 tỷ đồng; Công ty CP Lilama 3 (Hà Nội) nợ 25,4 tỷ đồng; Công ty TNHH May mặc xuất khẩu VIT Garment (Hà Nội) nợ 19 tỷ đồng; Công ty CP Ô-tô Xuân Kiên (Hà Nội) nợ 18,9 tỷ đồng; Công ty CP Inox HB (Hưng Yên) nợ 14,2 tỷ đồng… Điều lo ngại nhất là hiện có khoảng 1.400 tỷ đồng nợ BHXH từ các DN đã ngừng hoạt động, giải thể, phá sản hoặc chủ bỏ trốn. Số tiền này được theo dõi trên hệ thống sổ sách đã hơn 10 năm. Đây là dạng “nợ treo” hầu như không thể thu hồi và quyền lợi của NLĐ ở các DN này cũng bị “treo” chưa được giải quyết. Đến hết ngày 31-12-2015, trong số 1.400 tỷ đồng tiền nợ có đến 193.661 người lao động bị ảnh hưởng quyền lợi.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội Bùi Sỹ Lợi cho rằng, tình trạng nợ đọng BHXH có xu hướng tăng và ngày càng phức tạp. Năm 2016, tình trạng nợ BHXH có xu hướng giảm, nhưng từ những tháng đầu năm nay lại tăng lên. “Chúng ta phải tăng cường các giải pháp thu nợ BHXH, bởi đây là nguồn thu ngân sách bảo đảm việc cân bằng quỹ BHXH trong tương lai; đồng thời giúp quỹ tăng trưởng tốt hơn”.

Cần sớm điều chỉnh luật…

Tại buổi tọa đàm về gỡ vướng trong khởi kiện trốn đóng BHXH, thông tin về việc thực hiện chức năng khởi kiện của tổ chức công đoàn, Phó Chủ tịch Tổng Liên đoàn Lao động (LĐLĐ) Việt Nam Mai Đức Chính cho biết: Ngay từ giữa tháng 6-2016, Tổng LĐLĐ Việt Nam đã có hướng dẫn, tập huấn quy trình khởi kiện cho cán bộ công đoàn; ký kết chia sẻ thông tin với BHXH Việt Nam. Đến hết tháng 1-2017, BHXH Việt Nam đã chuyển cho các cấp công đoàn 1.177 hồ sơ; các cấp công đoàn tiếp nhận 1.150 hồ sơ. Đến giữa tháng 2-2017, có 11 LĐLĐ khởi kiện 77 đơn vị nợ BHXH, nhưng đến nay tòa án đã trả lại 17 hồ sơ, còn một số DN đã nộp trong quá trình bị kiện cho nên công đoàn đã rút hồ sơ. Đáng chú ý, 17 hồ sơ bị trả lại được tòa án lý giải là do không thuộc thẩm quyền thụ lý; thuộc tranh chấp lao động tập thể, chưa được chủ tịch UBND huyện giải quyết; không có giấy ủy quyền của người lao động. Theo đồng chí Mai Đức Chính, quan điểm của TAND Tối cao cho rằng hành vi nợ, trốn đóng BHXH là hành vi nghiêm cấm trong Luật BHXH; đã là hành vi nghiêm cấm thì chỉ xử phạt hành chính theo Luật Xử lý vi phạm hành chính và trách nhiệm thuộc về cơ quan BHXH. Bởi Luật BHXH quy định cơ quan BHXH có quyền thanh tra thu, thì sẽ có quyền xử phạt, nếu DN tiếp tục chây ỳ sẽ có biện pháp cao hơn và nếu tiếp tục vi phạm sẽ bị khởi tố hình sự.

Đồng chí Bùi Sỹ Lợi cho rằng, Luật BHXH năm 2014 đã giao cho công đoàn khởi kiện, bởi công đoàn đại diện quyền và lợi ích hợp pháp của NLĐ. Còn việc xảy ra bất cập là do hệ thống pháp luật không có sự đồng bộ. Do đó, muốn công đoàn khởi kiện được, thì vấn đề này cũng cần được quy định trong Bộ luật Tố tụng dân sự. Luật quy định công đoàn cơ sở có quyền khởi kiện với sự ủy quyền của tất cả NLĐ, nhưng vì công đoàn cơ sở lại ở ngay trong lòng DN và ăn lương của DN cho nên không có chuyện chủ tịch công đoàn cơ sở đứng ra khởi kiện chính giám đốc DN, bản thân NLĐ cũng không muốn khởi kiện chủ DN. Vấn đề là phải có cơ chế khởi kiện để không liên quan đến chủ tịch công đoàn cơ sở. Theo quy định của pháp luật hiện nay thì công đoàn cấp trên cơ sở được quyền can thiệp hỗ trợ và tư vấn cho công đoàn cơ sở hoặc doanh nghiệp chưa có tổ chức công đoàn, như vậy họ hoàn toàn có thể đứng ra khởi kiện thay cho tổ chức công đoàn cơ sở đó mà không trái với các quy định của pháp luật.

Để tháo gỡ vấn đề này, Phó Chủ tịch LĐLĐ Việt Nam Mai Đức Chính cho rằng, Điều 14, Luật BHXH năm 2014 cần phải được sửa theo hướng quy định rõ công đoàn cấp trên được quyền khởi kiện đơn vị nợ BHXH và không cần người lao động phải ủy quyền. Nếu quy định người lao động phải ủy quyền cho công đoàn sẽ rất phức tạp, bởi muốn ủy quyền phải đến UBND xã làm giấy ủy quyền với lệ phí 130.000 đồng/giấy. Với DN có khoảng 1.000 lao động thì không thể thực hiện ủy quyền được và nếu có ủy quyền, thì tòa án cũng chỉ xét xử theo dạng tranh chấp cá nhân.

Một hướng đề xuất nữa để giải quyết vấn đề khởi kiện doanh nghiệp nợ đọng BHXH là cơ quan BHXH sẽ vừa thanh tra thu vừa có quyền khởi kiện doanh nghiệp. Để thực hiện theo hướng này thì hoặc phải sửa Luật BHXH hoặc Luật Tố tụng dân sự. Trong thời gian tới, BHXH Việt Nam sẽ kiến nghị với Chính phủ và Quốc hội về việc sửa Luật BHXH và giao quyền khởi kiện cho cơ quan BHXH bên cạnh chức năng thanh tra. Theo Phó Tổng giám đốc BHXH Đào Việt Ánh, quỹ BHXH không chỉ là phần thu từ người lao động mà có một phần không nhỏ từ ngân sách nhà nước đóng góp để bảo đảm an sinh xã hội (thông qua việc để lại lợi nhuận trước thuế của doanh nghiệp) mà chủ sử dụng lao động có trách nhiệm nộp vào quỹ BHXH. Vì vậy, ngoài việc để tổ chức công đoàn khởi kiện, BHXH Việt Nam cũng kiến nghị các cấp, cơ quan có thẩm quyền cho phép cơ quan BHXH (với tư cách đại diện Nhà nước quản lý sử dụng quỹ BHXH) cũng có quyền khởi kiện đơn vị, doanh nghiệp nợ BHXH ra tòa, nhằm bảo đảm quyền lợi không chỉ cho NLĐ mà còn cho lợi ích của Nhà nước và cả xã hội...

Trước đó, tại cuộc họp ngày 27-3 vừa qua, TAND Tối cao đã chấp nhận xem xét ý kiến cơ quan BHXH là đơn vị sự nghiệp công, đồng thời cũng thay mặt Nhà nước quản lý một nguồn vốn rất lớn, nên cũng có quyền khởi kiện. Tuy nhiên, theo đồng chí Mai Đức Chính, vẫn cần phải sửa lại Luật BHXH hoặc Bộ luật Tố tụng dân sự hoặc Quốc hội ban hành một Nghị quyết chuyên đề theo hướng đó…

NGUYÊN KHANG

Chia sẻ