An toàn giao thông

Chuyện lớn từ chiếc mũ bảo hiểm nhỏ (Kỳ 1)

Chủ Nhật, 07/08/2016, 04:18:51
 Font Size:     |        Print
 

Rất nhiều người điều khiển xe máy khi tham gia giao thông vẫn không chấp hành quy định đội mũ bảo hiểm (ảnh chụp tại Hà Nội).
 Font Size:     |  

Tổ chức Y tế thế giới (WHO) từng nhận xét: Tháng 12-2008, Việt Nam kỷ niệm một năm thực hiện quy định đội mũ bảo hiểm (MBH) cũng là kỷ niệm một năm giành lại mạng sống cho hàng nghìn người tham gia giao thông. Được triển khai từ cuối năm 2007, quy định bắt buộc đội MBH khi đi mô-tô, xe gắn máy được đánh giá là chương trình hết sức ý nghĩa, nhân văn. Tuy nhiên, dù mang lại hiệu quả thiết thực, bước đầu hình thành nên "văn hóa đội mũ bảo hiểm" trong ý thức của phần lớn người dân, nhưng quá trình triển khai quy định này gặp không ít trắc trở, gian nan...

Bài 1: "Vạn sự khởi đầu nan"

Trên các phố phường nơi đô thị, những tuyến quốc lộ hay đường làng, không khó bắt gặp hình ảnh một số thanh niên đầu trần, lạng lách đánh võng hay tốp ba, tốp năm học sinh không đội MBH thản nhiên điều khiển xe máy điện vun vút trên đường. Ý thức đội MBH của người dân khi tham gia giao thông một thời từng được nâng cao, nay lại có chiều hướng giảm sút. Những thành quả ban đầu vô cùng thiết thực của việc thực hiện quy định bắt buộc đội MBH khi tham gia giao thông bằng mô-tô, xe gắn máy sau vài năm đã không duy trì được "phong độ" ổn định cần thiết.

Áp lực từ dư luận xã hội

Nhớ lại khoảng thời gian chuẩn bị triển khai trong thực tế quy định bắt buộc đội MBH đối với người điều khiển xe mô-tô, xe máy trên phạm vi toàn quốc, nguyên Bộ trưởng Giao thông vận tải (GTVT) Hồ Nghĩa Dũng chia sẻ: Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ GTVT và Ủy ban An toàn giao thông (ATGT) quốc gia là hai đơn vị chính, chịu trách nhiệm phối hợp các bộ, ngành liên quan triển khai việc thực hiện quy định bắt buộc đội MBH trên toàn quốc. Ban đầu, chương trình chịu rất nhiều áp lực, chủ yếu từ dư luận. Phần lớn người dân lúc đó chưa hiểu rõ tác dụng của MBH trong việc giúp bảo vệ tính mạng của người tham gia giao thông mà chỉ "soi" đến sự bất tiện khi sử dụng, vì thế đều phản ứng mạnh mẽ với quy định mới. Có người "lý luận" đội MBH gây nóng bức, khó chịu; có người đánh giá đội MBH thiếu mỹ quan, cứ như úp "nồi cơm điện" lên đầu. Có nơi lấy việc ảnh hưởng phong tục địa phương, chẳng hạn phụ nữ dân tộc Thái lấy chồng phải "tằng cẩu" (búi tóc) sẽ khó đội mũ. Nhiều "nghiên cứu" còn cho rằng, đội MBH vướng víu, ảnh hưởng tầm nhìn, hạn chế khả năng nghe, có thể gây mất ATGT. Thậm chí, không ít người hoài nghi, nhận định rất "nặng nề" rằng, chính sách này có "lợi ích nhóm", nhằm "nâng đỡ" cho các doanh nghiệp sản xuất MBH sân sau,...

Tuy nhiên, trong bối cảnh mỗi năm có hàng nghìn người bị tai nạn giao thông (TNGT), chấn thương sọ não do không đội MBH, bị mất đi tính mạng hoặc "dính" thương tật suốt đời, để lại gánh nặng cho gia đình và xã hội, những người chịu trách nhiệm thực hiện chương trình đều ý thức được tầm quan trọng của chính sách này, đặt quyết tâm thực hiện đến cùng, có hiệu quả. Theo ông Dũng, việc bắt buộc đội MBH không phải là ý tưởng mới, đã được thực hiện nhiều năm, nhưng không đồng bộ, nhất quán và thiếu sự phối hợp khăng khít giữa các ban, ngành, cho nên hiệu quả chưa cao. Vì vậy, Bộ GTVT và Ủy ban ATGT quốc gia đã tham mưu với Chính phủ xây dựng một chương trình hành động, kết hợp nhiều giải pháp đồng bộ, với sự tham gia của nhiều bộ, ngành; tập trung chủ yếu vào công tác tuyên truyền để tạo sự đồng thuận từ phía người dân.

Ngay sau khi quy định được "luật hóa" tại Nghị quyết 32/2007/NQ-CP, tạo nên khung pháp lý vững chắc, một chương trình tuyên truyền rộng khắp đã được triển khai mạnh mẽ trên toàn quốc, trước hết tập trung chủ yếu vào đối tượng công chức nhà nước để tạo tính lan tỏa ra toàn xã hội. Cán bộ ngành giao thông và văn hóa cũng trở thành những diễn giả, chia nhau tổ chức các buổi tuyên truyền tới tận thôn, xóm, trường học, cơ quan, bệnh viện,... cùng với sự vào cuộc sâu sát của giới truyền thông đã tạo nên một làn sóng dư luận đúng hướng, giúp thay đổi dần tư duy của người dân. Nguyên Bộ trưởng GTVT Hồ Nghĩa Dũng chia sẻ: "Quan trọng là cách tiếp cận trong việc làm tuyên truyền, phải trực quan và hữu lý mới hiệu quả. Có nhà sư đùa với tôi, người tu hành là "tứ đại giai không", đầu trần, chân đất, cho nên không cần phải đội MBH. Tôi cũng vui vẻ trả lời, khi nhà sư đi bộ là "tứ đại giai không", có thể đầu trần, chân đất, nhưng đã ngồi lên xe máy là chân không chạm đất nữa nên đầu vẫn buộc phải đội MBH".

"Nhờn luật"

Sau nhiều nỗ lực, việc thực hiện quy định bắt buộc đội MBH khi đi xe máy tại Việt Nam đã mang lại thành công vang dội. Ngay trong ngày đầu triển khai (ngày 15-12-2007), tỷ lệ người dân chấp hành đội MBH đã đạt hơn 95%. Sau một năm, tỷ lệ này vẫn được duy trì ở mức cao, giúp giảm hẳn số ca bị chấn thương sọ não do TNGT. Nếu năm 2007, số lượng ca bị chấn thương sọ não chiếm 63% trong số các vụ TNGT; năm 2008, con số này giảm xuống còn khoảng 50%. Đặc biệt, nhiều giải pháp mang tính thực tiễn như khuyến khích sản xuất MBH thời trang hơn, thiết kế MBH dành riêng cho phụ nữ dân tộc Thái, tặng MBH cho người nghèo,... đã giúp chiếc MBH cục mịch như chiếc "nồi cơm điện" trở nên gọn gàng, mầu sắc, thân thiện hơn với người dân. Chủ tịch Quỹ Phòng chống thương vong châu Á Grếch Cráp đánh giá: Quy định bắt buộc đội MBH tại Việt Nam được dư luận quốc tế, kể cả Liên hợp quốc đều nhiệt liệt hoan nghênh, coi là một chiến thắng quan trọng trong cuộc đấu tranh vì sự an toàn của người dân, nhất là trẻ em Việt Nam. Tuy nhiên, việc tuân thủ quy định cho đến hiện nay đang bộc lộ nhiều yếu kém. Thực tế, thời gian gần đây, tỷ lệ người dân chấp hành đội MBH khi đi xe máy đã không được duy trì ổn định và có dấu hiệu giảm sút. Đáng chú ý, tỷ lệ đội MBH cho trẻ em vẫn luôn ở mức thấp, hiện chỉ khoảng 50%.

Một trong những nguyên nhân, theo một số chuyên gia nhận định là do việc điều chỉnh hành vi, tuyên truyền cùng các chiến dịch truyền thông và giáo dục đã không được thực hiện liên tục, thiếu sự liên kết chặt chẽ, ngắt quãng. Phó Chánh văn phòng Ủy ban ATGT quốc gia Uông Việt Dũng cho rằng: Từ bài học kinh nghiệm cho thấy, công tác tuyên truyền phải được làm xuyên suốt, liên tục, tập trung đúng đối tượng. Nội dung tuyên truyền phải dễ hiểu, dễ nhớ và phù hợp từng lứa tuổi. Nhiều ý kiến cũng nhận xét, lực lượng cảnh sát giao thông, các cơ quan chức năng có thẩm quyền đã không thật sự vào cuộc quyết liệt, buông lỏng việc tuần tra, kiểm soát và xử lý vi phạm, thường chỉ tập trung "ra quân" trong đợt cao điểm, hết đợt lại "thu quân", không duy trì thường xuyên đã khiến người dân sau buổi đầu chấp hành nghiêm giờ lại dần "nhờn" luật. Ông Uông Việt Dũng nhìn nhận: Công tác này cần phải được làm thường xuyên hơn nhằm tác động mạnh mẽ đến ý thức chấp hành của người dân, từ đó hình thành thói quen tuân thủ luật pháp.

Từ ngày 1-8 vừa qua, lực lượng cảnh sát cơ động Công an TP Hà Nội đã ra quân tập trung tuần tra, xử phạt người điều khiển mô-tô, xe gắn máy, xe máy điện, xe đạp máy vi phạm quy định về MBH. Theo ghi nhận của chúng tôi, bước đầu chiến dịch đã mang lại hiệu quả tốt, tỷ lệ người dân không đội MBH khi tham gia giao thông giảm trông thấy, nhất là đối tượng học sinh, sinh viên. Vừa qua, Ủy ban ATGT đã xây dựng kế hoạch triển khai chương trình hành động giai đoạn 2016-2020 về đẩy mạnh các giải pháp thực hiện mục tiêu toàn dân chấp hành quy định đội MBH. Theo đó, sẽ tăng cường và đổi mới đa dạng hóa hình thức truyền thông về ý nghĩa, tầm quan trọng của MBH; chú trọng các sự kiện mang tính cộng đồng.

Bên cạnh đó, cần tăng cường sự liên kết, ảnh hưởng từ gia đình cũng như cộng đồng dân cư; tiếp tục vận động hỗ trợ tặng MBH đạt chuẩn cho trẻ em, người dân thuộc diện khó khăn. Ngoài ra, khuyến khích DN nghiên cứu, sản xuất chủng loại MBH riêng, phù hợp tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Cơ quan quản lý cũng cần nâng cao hiệu quả sự phối hợp giữa lực lượng cảnh sát giao thông với các cơ quan, địa phương, trường học trong việc thông báo, cung cấp thông tin xử lý vi phạm của cán bộ, công chức, học sinh về nơi công tác, khu dân cư, nhà trường,... để có biện pháp nhắc nhở, giáo dục người vi phạm nghiêm khắc, phù hợp.

Cơ quan quản lý phải đưa việc thực hiện quy định bắt buộc đội MBH trở thành một nét văn hóa giao thông, văn hóa đội MBH. Từ đó, mỗi người dân ý thức được việc đội MBH khi tham gia giao thông là văn minh, trách nhiệm đối với bản thân, gia đình và xã hội và tự cảm thấy xấu hổ khi mình không chấp hành đúng quy định này. Có như vậy, việc thực hiện quy định về đội MBH mới được quán triệt hiệu quả và sâu rộng.

HỒ NGHĨA DŨNG Nguyên Bộ trưởng Giao thông vận tải

(Còn nữa)

Bài và ảnh: VIỆT HẢI