Lễ cúng Tổ nghề thuốc nam của người Vân Kiều

Chủ Nhật, 16/07/2017, 02:25:25
 Font Size:     |        Print
 

Ông Hồ Văn Nhoa ở bản Khe Ngang, xã Trường Xuân, huyện Quảng Ninh (Quảng Bình) làm lễ cúng Tổ nghề thuốc nam.

Sinh sống dọc đại ngàn Trường Sơn, từ nhiều đời nay, đồng bào Vân Kiều ở tỉnh Quảng Bình thường lấy lá cây trên rừng để làm thuốc chữa bệnh. Vì thế, cứ ba năm một lần, bà con lại tổ chức Lễ cúng Tổ nghề thuốc nam.

Thiên về ý niệm cảm mộ và đúc kết kinh nghiệm nghề nghiệp, Lễ cúng Tổ nghề thuốc nam nằm trong dòng chảy văn hóa của người Vân Kiều, thường được tổ chức từ chiều 16 đến sáng 20 trong tháng 4, 5 âm lịch.

Những loài kỳ hoa dị thảo mà người Vân Kiều tinh tuyển rồi đúc kết thành bài thuốc dân gian để chữa bệnh đều được lấy từ núi rừng do Giàng (Trời) cai quản. Bởi thế, gốc rễ sâu xa Lễ cúng Tổ nghề thuốc nam của người Vân Kiều trước hết là để tạ ơn Giàng. Lễ cúng được thầy lang dân tộc Vân Kiều tổ chức ba năm một lần vào thời điểm dân bản rảnh rỗi nhất trong năm, sau khi ruộng nương đã được chăm bón hay vụ lúa rẫy đã gặt hái xong. Lễ cúng được tổ chức nhằm tri ân, cảm ơn các thầy lang uy tín đã không quản nắng mưa giữa đại ngàn để tìm những cây lá chữa bệnh cho dân bản. Đến dịp cúng Tổ nghề, người đã lành bệnh, bệnh nhân và người nhà, cùng dân bản khắp vùng tề tựu về nhà thầy lang của mình để dự lễ cúng.

Đồ vật bài trí và lễ vật bày cúng được thầy lang Vân Kiều chuẩn bị rất công phu. Trước hết là dựng một cây nêu ở gian giữa ngôi nhà sàn; trên cây nêu treo một bộ cung tên, một chiếc gùi tre, một lưỡi rìu, một lưỡi liềm, một cặp con ong, một đôi ve sầu và cái trống tượng trưng, được làm bằng một đốt ống lồ ô. Đó là những công cụ, con vật gắn với công việc bốc thuốc của thầy lang. Chung quanh cây nêu là bốn chum rượu cần được chuẩn bị từ nhiều tháng trước.

Đầu giờ chiều, thầy lang bưng lễ vật gồm một con gà luộc, hai mâm gạo nếp, 20 quả trứng gà đặt trước bàn thờ Tổ nghề. Tiếp đến là nghi lễ tỏ bày tấm lòng thành kính cũng như báo cáo công trạng hành nghề với vị tổ sư của mình, rồi kết thúc bằng hành động cúi lạy mời vị Tổ nghề chính thức về dự lễ cúng. Chiều muộn, những khách đến dự tề tựu đông đủ sẽ được thưởng thức rượu cần cùng với thịt lợn rừng nướng... Suốt thời gian lễ cúng diễn ra, nếu là người ngoài bản hoặc khách lạ đến cũng được chủ lễ trân trọng mời tham dự đủ quy trình lễ cúng để hiểu hết ý nghĩa của kỳ lễ.

Hiện nay, làng bản của người Vân Kiều tại Quảng Bình đã có trạm y tế và bác sĩ khám, chữa bệnh cho người dân. Bà con cũng dần loại bỏ các hủ tục lạc hậu trong việc chữa bệnh, song nhiều cây thuốc nam có giá trị vẫn được người dân tin dùng hằng ngày. Thậm chí có những loại thuốc quý được nhiều người ở các địa phương khác đến đặt mua. Lễ cúng Tổ nghề thuốc nam được đồng bào Vân Kiều gìn giữ như là một nét văn hóa đậm đà bản sắc nơi núi rừng Trường Sơn.

Bài và ảnh: HOÀNG PHƯƠNG

Chia sẻ