Cuộc thi sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016

Vẫn chưa tìm thấy những vở diễn "vàng mười"

Thứ Hai, 10/10/2016, 02:18:13
 Font Size:     |        Print
 

Cảnh trong vở chèo Nàng thứ phi họ Đặng của Nhà hát Chèo Hà Nội.
 Font Size:     |  

Theo nhà viết kịch Xuân Đức, thành viên Hội đồng Giám khảo Cuộc thi sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 vừa kết thúc tại Ninh Bình, do không đạt tới yếu tố tổng thể về kịch bản, đạo diễn, diễn xuất... ở trình độ cao, cho nên tại cuộc thi năm nay, chưa có được những vở diễn thật sự ghi dấu ấn trong ba năm qua.

Theo Ban tổ chức, Cuộc thi sân khấu chèo chuyên nghiệp toàn quốc năm 2016 từ ngày 24-9 đến 8-10 tại Ninh Bình, có sự tham gia của gần 800 cán bộ, nghệ sĩ, diễn viên thuộc 16 đơn vị nghệ thuật sân khấu truyền thống ở miền bắc và miền trung dự thi với 27 vở diễn. Dù số đơn vị tham gia không nhiều hơn cuộc thi năm 2013, nhưng số lượng vở diễn lại tăng thêm ba vở và như NSƯT Thúy Ngần, một thành viên Ban giám khảo nhận xét, cuộc thi năm nay phong phú, muôn màu muôn vẻ với đủ loại đề tài.

Ngoài các đơn vị được đánh giá hàng đầu của làng chèo là Nhà hát chèo Việt Nam, Nhà hát chèo Hà Nội và Nhà hát chèo Quân đội với hai đến ba vở diễn dự thi, các đơn vị chèo địa phương cũng có nhiều cố gắng dàn dựng các vở diễn mới để tham gia. Trong hơn hai tuần diễn ra cuộc thi, Ban tổ chức đã cố gắng để cuộc thi lan tỏa đến công chúng khi phân công một số đơn vị Nhà hát chèo: Hải Dương, Hưng Yên, Hà Nội, Quân đội, Ninh Bình mang tác phẩm dự thi đến biểu diễn phục vụ nhân dân ở một số huyện của tỉnh Ninh Bình.

Diễn ra trong bối cảnh chèo cũng như các bộ môn nghệ thuật truyền thống khác đang trong tình trạng hoạt động khó khăn, khó thu hút khán giả, cho nên kỳ hội năm nay cũng ít được dư luận quan tâm. Báo chí ít đưa thông tin về các vở diễn, một phần do Ban tổ chức không đủ điều kiện tổ chức truyền thông rộng rãi và mặt khác do thời gian thi dài ngày, ít phóng viên, nhà báo có thể tham dự được tất cả những đêm diễn như trước đây. Tuy nhiên, với các nghệ sĩ và những người hoạt động trong lĩnh vực sân khấu thì cuộc thi không chỉ là dịp tranh tài mà còn là cuộc hội tụ, giao lưu để động viên, tiếp thêm cho họ sự hứng khởi để làm nghề và sáng tạo. Nhà viết kịch Xuân Đức từng ngồi "ghế nóng" nhiều cuộc thi sân khấu cho rằng, nếu đồng ý với quan điểm một hội thi sân khấu mà có khoảng một phần ba số vở diễn đạt chất lượng thì nhìn chung là cuộc thi đó tạm ổn. Qua cuộc thi năm nay có thể thấy, bên cạnh những bậc thầy như TS Trần Đình Ngôn hay thế hệ nối tiếp như Bùi Vũ Minh trong lĩnh vực biên kịch, sáng tác kịch bản cho chèo, đã xuất hiện những tên tuổi mới, tuy còn ít ỏi như Lê Thế Song. Đội ngũ đạo diễn của sân khấu chèo cũng đã có nhân tố mới và có "tiềm năng" như Lê Tuấn Cường. Theo nhận xét của các thành viên Ban giám khảo, diễn xuất của các nghệ sĩ, diễn viên ở cuộc thi này cũng được đánh giá là khá tốt và nhiều người có giọng hát hay, nổi bật vẫn là những đơn vị như Nhà hát chèo Việt Nam, Nhà hát chèo Hà Nội, Nhà hát chèo Quân đội.

Đáng tiếc là những điểm chưa được qua các kỳ thi, hội diễn, liên hoan trước đây vẫn còn nhiều. Tuy vẫn là những "căn bệnh cũ" từng được chỉ ra, song đến nay chưa tìm được giải pháp thích đáng. Trong đó, số kịch bản chèo vẫn phải chuyển thể từ những kịch bản của kịch nói và mặc dù có những vở diễn được đánh giá cao, song cũng không có gì mới mẻ. Chưa kể, còn rất nhiều kịch bản non nớt, không có sự kiện và cấu trúc tốt vẫn được lựa chọn để dàn dựng. Theo nhà viết kịch Xuân Đức, cho dù có xuất hiện thêm vài tên tuổi đạo diễn mới, nhưng việc các đạo diễn gạo cội đã "làm hỏng", mai một chất chèo ở nhiều vở diễn càng khiến giới trong nghề cảm thấy không yên tâm và mong muốn các cấp quản lý, Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam quan tâm hơn đến đội ngũ đạo diễn chèo. Bên cạnh đó, lực lượng nghệ sĩ, diễn viên vẫn còn nhiều người quá chú trọng giọng hát mà xem nhẹ lối diễn, vũ đạo đặc trưng của nghệ thuật truyền thống và nhất là trong cách thể hiện nội tâm, tính cách nhân vật của sân khấu. Nói như NSƯT Thúy Ngần, bỏ qua yếu tố diễn khi hát chèo thì không thể coi là diễn viên chèo giỏi. Nhìn chung, liên hoan lần này, tuy số lượng vở diễn tham gia nhiều, song cũng nhiều vở diễn có kịch bản chèo chưa thật chuẩn, đạo diễn non yếu và lực lượng diễn viên không đồng đều...

Những điểm hạn chế nêu trên là căn bệnh trầm kha của sân khấu truyền thống nhiều năm nay, không chỉ của chèo. Nó khiến những người yêu chèo, có trách nhiệm với sự phát triển của nghệ thuật chèo lo lắng. Các vở diễn có chất lượng khá ở cuộc thi năm nay hầu hết đều mang tính "cổ điển" (hàm nghĩa về tính mâu thuẫn kịch, về tuyến tính phát triển, về cấu trúc không đi ra ngoài những gì từng được khẳng định) về tích truyện và được đánh giá tốt về mặt kịch bản, bên cạnh là sự đầu tư kinh phí lớn, dàn dựng tương đối có nghề và có đội ngũ nghệ sĩ, diễn viên giỏi. Chính vì thế, ít thấy những đổi mới mang tính đột phá mà vẫn giữ được chất chèo. Nếu so sánh với các liên hoan, cuộc thi của sân khấu kịch nói lần nào cũng có một vài vở đáng để "tấm tắc" khen ngợi, quả thật chèo thiếu các vở diễn tạo được dấu ấn với sự mới mẻ, vừa hiện đại, vừa mang được đặc trưng của sân khấu chèo để ghi dấu một thời kỳ, một giai đoạn phát triển hiện tại.

Trong đời sống nghệ thuật, sân khấu hiện tại, ngày càng nhiều loại hình giải trí cạnh tranh trong khi sân khấu chèo, tuồng bị gò bó bởi đặc trưng loại hình, đội ngũ nghệ sĩ giỏi ngày càng thưa vắng, thiếu sự bổ sung từ nguồn kế cận trẻ trung, có tiềm năng. Do đó, vị thế của các kịch chủng này, nhất là sân khấu chèo đang yếm thế trong mặt bằng chung của xã hội. Bài toán khó giải nhưng không thể bó tay, mà cần đến sự đầu tư thích đáng về nhân tài, vật lực, từ những giải pháp có tính vĩ mô để những giai điệu chèo mãi ngân vang, đem lại sự ấm áp trong lòng công chúng Việt Nam.

CAO NGỌC