Bảo tồn di sản ở đô thị phát triển đang bị lãng quên

Thứ Tư, 19/07/2017, 17:03:27
 Font Size:     |        Print
 

Khu vực Chợ Lớn, nơi được bảo tồn thành công nhờ vai trò của cộng đồng.

NDĐT – Không phải ngẫu nhiên mà TP Hồ Chí Minh được nhà khảo cổ học, TS. Nguyễn Thị Hậu, Phó tổng thư ký hội Khoa học Lịch sử Việt Nam đưa ra làm đề tài thảo luận về bảo tồn di sản. Bởi theo bà, rất nhiều di sản ở TP này hiện nay đang bị biến dạng bởi sự phát triển nhanh chóng và mạnh mẽ của các khu đô thị mới.

TS Nguyễn Thị Hậu cho biết, khu vực trung tâm của TP Hồ Chí Minh hiện nay bao gồm các quận 1, 2, 3 và 5 là những vùng có rất nhiều di sản nhưng cũng khiến cho giới chuyên môn khá lo lắng bởi nơi này có nhiều loại công trình với nhiều niên đại khác nhau, và đang chịu sức ép nặng nề từ sự phát triển đô thị. Theo TS Nguyễn Thị Hậu, khu vực này có những di sản về kiến trúc và cảnh quan, có những di sản vô cùng quan trọng như Óc Eo với niên đại ở giai đoạn 1- 2 thế kỷ sau Công nguyên, thể hiện sự phát triển rất rõ của vùng đất này, hay khu vực thành Gia Định xưa với dày đặc các di tích trên đường Lê Duẩn ngày nay, với mật độ các cao ốc cũng rất dày đặc và các nhà khảo cổ hoàn toàn “đứng ngoài” vì đây đều là các công trình, dự án của nước ngoài…

Nhà hát Thành phố xưa và nay.

TS Hậu cũng cho biết, nhiều di sản là các công trình kiến trúc cho đến nay vẫn chưa được xếp hạng như một số nhà thờ, biệt thự cổ.., nhưng đã bị thay đổi về kiến trúc, bị phá hoặc thay đổi chủ sở hữu. Ngay như khu vực trung tâm, cụm di tích Nhà hát Lớn thành phố nay đã trở nên lọt thỏm bên cạnh khách sạn Caravelle sừng sững phía sau trong một khoảng không gian quá hẹp.

Cũng có những di sản, muốn giữ được phải chấp nhận thỏa hiệp. Và đã có chuyện sau khi thỏa hiệp, mọi sự không còn được chú ý cao độ như trước đó nữa, thì di sản dần dần biến mất theo nhiều cách khác nhau mà ít người nhận ra được.

Quán cà phê Givral phải đóng cửa sau một thời gian "bình mới rượu cũ".

Thương xá Tax là một thí dụ khác. TS Nguyễn Thị Hậu cho biết, Thương xá Tax gắn liền với bùng binh Cây Liễu, nhưng bùng binh Cây Liễu không còn. Bản thân từ bùng binh hiện nay cũng đang dần biến mất khỏi đời sống hiện tại, thay vào đó là những khái niệm từ nơi khác đến như “vòng xuyến”, “vòng xoay” do sự giao thoa về ngôn ngữ.

Ở những nơi di sản được gìn giữ, đều có vai trò hoặc tiếng nói của cộng đồng. Khu vực quần thể Chợ Lớn là một thí dụ. Di sản được bảo tồn và gìn giữ có sự gắn kết giữa đường phố, tín ngưỡng tôn giáo và hoạt động kinh doanh của dân cư tại nơi đó. Hiện tại, đường Hải Thượng Lãn Ông và Triệu Quang Phục với kiểu kiến trúc truyền thống của người Hoa, kết hợp nhà ở và buôn bán, sắp sửa được đưa vào bảo tồn. Một công ty của Tây Ban Nha đã làm việc với UBND TP để thực hiện dự án bảo tồn. TS Nguyễn Thị Hậu nhấn mạnh: “Việc bảo tồn di sản ở TP Hồ Chí Minh không chỉ là về giá trị kinh tế, văn hóa, lịch sử, mà còn có ý nghĩa hòa giải với quá khứ. Ở nơi nào ý thức cộng đồng càng lớn, thì trách nhiệm nhà quản lý càng cao”.

Việc bảo tồn di sản ở các đô thị nói chung luôn gặp phải thách thức. Ở TP Hồ Chí Minh, một lý do mà TS Nguyễn Thị Hậu đưa ra là, các nhà quản lý đô thị chưa chú ý đến đặc điểm của đô thị này. Các nhà quản lý vốn chỉ chú ý về giá trị kinh tế mà quên đi TP Hồ Chí Minh là tổng hòa của bốn đặc trưng quan trọng: “một đô thị sông nước, một trung tâm kinh tế, một đô thị của sự đa dạng văn hóa và là đô thị được quy hoạch và xây dựng theo kiểu phương Tây”.

Chính vì thế, theo TS Nguyễn Thị Hậu, để bảo tồn di sản thành công ở đô thị phát triển, bên cạnh ý thức cộng đồng, ý thức của nhà quản lý, vai trò của nhà nghiên cứu, còn phải có sự thay đổi về ý thức của nhà đầu tư. TS. Vũ Hoài Đức, Viện Quy hoạch xây dựng Hà Nội đồng tình với ý kiến này và cho rằng, sự thay đổi về luật pháp cũng vô cùng quan trọng. “Cần định nghĩa rõ về di sản và đưa vào luật, có tính dài hơi” – ông nói.

Bên cạnh khâu bảo tồn, việc giữ cho di sản sống được trong cộng đồng cũng cần đến bàn tay của nhà quản lý cũng như các ngành liên quan. Nhiều di sản được bảo tồn, phục hồi, nhưng lại không được hỗ trợ tốt để khai thác du lịch. Đó cũng là một điều đáng tiếc mà TS Nguyễn Thị Hậu chia sẻ.

TUYẾT LOAN

Chia sẻ