Mầu Tết

Thứ Tư, 11/01/2017, 17:15:33
 Font Size:     |        Print
 

Minh họa: Bá Kiên

Những ngày xưa, trang phục của dân làng tôi chủ yếu chỉ hai mầu, đen và nâu. Tôi vẫn còn được chứng kiến bà và mẹ nhuộm vải. Mầu nâu tất nhiên được chế từ củ nâu, vẫn đem từ rừng về, còn mầu đen, tôi còn nhớ được nấu từ lá một loại cây có tên là “tròi” (sòi). Quanh năm đầu tắt mặt tối, lấm láp với bùn đất ruộng vườn, lấy ăn chắc mặc bền làm gia bản, chẳng mấy khi rỗi rãi mà nghĩ đến mầu nọ sắc kia…

Nhưng nói vậy mà không phải vậy, không hoàn toàn như vậy bởi vì mỗi năm Tết lại đến một lần! Khi cây bích đào đầu hồi bói những bông hoa đầu tiên, trên cây cam sai trĩu trước nhà quả chín treo đỏ trong cành, ông chủ nhà vòng ra sau vườn chặt buồng chuối đã kéo cong thân cây với những nải quả căng tròn đem giấm. Trảy thêm quả bòng, mua thêm quả phật thủ thơm lừng, chùm quất vàng mọng…, trên ban thờ gia tiên mâm trái cây đã được dâng lên. Trên hai cây cột cái gian giữa, ông chủ dán đôi câu đối quốc ngữ viết theo kiểu chữ nho trên giấy hồng điều, nội dung cao cả mừng quốc thái dân an, mong ông bà khang ninh, cháu con hiếu thảo. Hai bên hương án là hai lọ hoa cúng kết bằng giấy trang kim, khi hương đèn thắp lên sẽ phản quang lấp lánh… Những sắc mầu như gọi nhau về tụ hội, một bình hoa lớn với thược dược đủ mầu hẳn là không thể thiếu… Tết đã đến rồi!

Không thể không nhắc đến mâm cỗ Tết. Những món ăn được nấu nướng từ những vật phẩm của ruộng vườn quanh năm cày cuốc không chỉ có mầu sắc tự nhiên mà còn là “tác phẩm” của bàn tay tài hoa, của cái nhìn mẫn cảm. Mâm cỗ như một bức tranh đầy mầu sắc về sự no đủ với bánh chưng xanh lá, xôi đỗ hoa cau, xôi gấc đỏ tươi, thịt gà vàng ươm, chả quế nâu sậm, giò lụa trắng ngà… Cũng như tranh Làng Hồ, trên nền giấy dó quang hồ vỏ điệp, mầu đỏ hòn son, mầu vàng hoa hòe, mầu đen than lá..., cây cỏ, đất đá quanh nhà mà nên tranh gà, tranh lợn. Tranh Tết với cái duyên thầm làm cho những bức vách trong nhà đỡ vắng lặng, lạnh lẽo, làm cho những ánh mắt nhìn có nơi gặp gỡ tươi vui.

Lại phải quay trở lại chuyện trang phục, thật ra giữa cuộc mưu sinh lam lũ, trong lòng người vẫn nhen nhóm một khoảng sáng đầy mầu sắc. Ở đấy ấp ủ dự định cho những trang phục sẽ mặc trong những ngày vui, những ngày trọng đại của đời người, trong các dịp lễ Tết, diễn xướng. Những bộ quần áo dân tộc đầy sáng tạo còn lại đến ngày nay chẳng phải là những minh chứng cho điều đó hay sao! Xin hãy ngắm nhìn các liền anh, liền chị trong ngày hội. Áo dài lần ngoài của liền anh bằng lương hoặc the, hoặc đoạn mầu đen, lần trong bằng lụa mỏng xanh cốm, xanh lá mạ non, vàng chanh... Quần trắng ống rộng, dài đến mắt cá chân… cộng thêm những khăn nhiễu, khăn xếp, những nón chóp, ô đen… đủ nói lên cái sự chu đáo đến cầu kỳ. Còn với các liền chị, cấp độ còn cao hơn thế nữa: Chỉ riêng yếm thôi, thì đã có yếm cổ xẻ, yếm cổ viền, yếm thường nhuộm mầu đỏ (xưa gọi là yếm thắm), vàng thư (hoa hiên), xanh da trời (thiên thanh), hồng nhạt (cánh sen), hồ thủy (xanh biển)...

Phương Tây đã trải qua những trăm năm vật vã với mốt mai, hết ngắn lại dài, hết bó chẽn lại buông suông, mầu sắc thường được chọn rất ăn ý với kiểu dáng. Những vòng xoáy ốc còn tiếp diễn, mỗi vòng mới với những thành tựu, những scandal mới… Ở ta, gần đây nam thanh nữ tú cũng cuốn vào các vòng xoáy ốc ấy, cũng là lẽ đương nhiên. Nhắc sắc mầu ngày Tết, dẫu chỉ là sơ qua, không biết có là hoài cổ không đây!...

Nghiêm Huyền Vũ