Về Tết làng tôi Thế Chí Tây

Thứ Tư, 11/01/2017, 16:58:24
 Font Size:     |        Print
 

Lễ hội làng Thế Chí Tây.

Quê tôi ở Huế, một ngôi làng trước sông sau biển. Làng tôi cách Huế 35 cây số, có cái tên mà giờ dẫu đã bỏ, tôi vẫn rất thích ghi trong lý lịch hoặc mỗi khi có ai đó hỏi về quê mình: làng Thế Chí Tây. Làng rất đẹp, dù có thời tôi thấy nó… xấu. Ấy là cái thời đói quá, cả nước đói, nhưng Thừa Thiên - Huế đói nhất. Và tôi có cảm giác làng tôi đói nhất Thừa Thiên - Huế. Thật ra thì sau năm 1975 tôi mới về làng, bởi trước đó, ba tôi tập kết và sinh chúng tôi ở miền bắc.

Cái thú nhất của tôi, niềm sung sướng của tôi, là được ăn Tết ở làng, dù, tôi không sinh ra ở làng, cũng không sống ở làng nhiều. Về quê khi đã học xong cấp ba, bốn năm đại học nửa ký túc xá nửa ở nhà, sau đó làm một lèo Tây Nguyên, lấy vợ, sinh con, khó khăn chung và cả khó khăn riêng khiến cả mười mấy năm tôi không ăn Tết quê, chỉ tranh thủ hè mới đưa con về thăm ông bà nội. Sau này, ông bà già yếu và các con tôi cũng lớn, thì liên tiếp nhiều năm liền, năm nào tôi cũng đưa vợ con về quê ăn Tết.

Cái ấn tượng đầu tiên của một làng Huế giáp Tết là mùi hương pha trầm. Cái mùi không thể lẫn. Tôi chỉ thích hai loại hương, một là hương bài xứ bắc, và hai là hương trầm xứ Huế.

Việc đầu tiên của Tết là… mai nở. Làng tôi nổi tiếng về trồng và chơi mai. Nhà nào cũng có mai, nhà ít dăm chậu, nhà nhiều vài chục chậu. Cứ quăng ở sân thế, tưới hằng ngày. Gần Tết thì có những chuyên gia đi… ngắm mai. Họ xem lẫn cho nhau, để uốn, tạo dáng, cắt cành này xoay cành kia. Rồi vặt lá, rồi thúc hoặc hãm các loại, để mai nở đúng Tết. Làng toàn nông dân nhưng cách chơi nghệ sĩ. Ai cũng có thể bình và đánh giá về mai một cách say sưa và chính xác. Mai ở đây chỉ trồng trong chậu. Bằng cát, tất nhiên có sự tham gia của bèo tây khô và phân bò. Điều khiến họ nghệ sĩ nữa, ấy là gần Tết khá nhiều ô-tô các nơi về ngắm và mua mai. Dù nông dân tiền nong eo hẹp nhưng đừng tưởng họ sẽ bán mai bằng mọi giá, dù có chậu tới hàng chục, vài chục triệu đồng. Đã thích là để chơi, không bán, hoặc Tết xong mới… bán.

Việc tiếp theo là… dọn bàn thờ. Việc này chỉ đàn ông đảm nhiệm. Bàn thờ của một gia đình người Huế thường có rất nhiều lớp, mỗi lớp là một thế hệ, và mỗi lớp lại có nhiều bát hương. Không phải ai cũng có thể nhớ hoặc biết hết các cụ ngự trên ấy, nên mỗi bàn thờ có một cuốn gia phả cuộn trong một cái ống tròn, mà muốn mở là phải thắp hương xin phép. Việc đánh trắng hệ thống lư đồng trên bàn thờ cũng là việc của các thanh niên, chứ nữ cũng không được chạm. Tôi và đứa cháu trai hay đảm nhiệm việc này.

Cúng ngụ là một việc quan trọng. Mỗi nhà góp một người, thường là đàn ông khỏe mạnh, chọn một ngày giáp Tết, cùng vệ sinh ngụ (ngõ, đường). Có một việc rất quan trọng phải làm, là lên độn cát phía sau, đào thật sâu xuống, đến lớp cát trắng tinh ấy, gánh về, rắc lên đường. Đêm 30 tối om nhưng nhìn con đường lấp lóa trắng. Nghe nói để các cụ biết đường về. Xong xuôi thì cúng, thường vào chiều muộn. Rất cẩn thận, áo dài khăn đóng, đọc vơn (văn) sớ và hương bái… không khí rất thiêng liêng, xong rồi thì… liên hoan. Mỗi nhà góp một vài thứ, thành ra cuộc tất niên ngụ, rất vui.

Tất nhiên thì tất niên làng tôi cũng giống hệt mọi làng, mọi gia đình Việt Nam khác, con cháu sum vầy, chung tay làm cỗ, cúng các cụ xong thì ăn. Nhưng khác là, đã cúng thì phải ít nhất là ba mâm chứ không thể một mâm… Ít nhất là bàn thờ một mâm, trước bàn thờ một mâm và ngoài sân một mâm. Ít nhất là như thế, bởi có nhà trên mỗi bậc bàn thờ một mâm, mà bàn thờ thì ít nhất cũng hai bậc. Ngoài ra còn đặt dưới bếp, trong phòng khách, và đặc biệt là các am. Gia đình người Huế thường có nhiều am trong nhà, ngày rằm, mồng một đều đặt hoa thắp hương, huống gì Tết?

May nhà tôi là bác cả, con cháu đông. Mồng một là ngày các em, các cháu tập trung về thắp hương và chúc Tết. Và tôi ủng hộ phong tục cúng đủ ba ngày Tết dù có người cho là bày vẽ. Thôi thì cả năm đi xa, hoặc có ở nhà cũng lo làm ăn đầu tắt mặt tối, còn lại ba ngày Tết ấm cúng ông bà. Mà quả là, ngày Tết, bàn thờ luôn có mâm cỗ, khói hương thơm lừng, thấy khoảng cách người xưa với hiện tại nó gần lại, thấy con người xích lại gần nhau hơn, thấy tình cảm anh em bà con ấm cúng hơn… Tết quê tôi, mà chẳng cứ quê tôi, là một cách để con người gần gũi, để quan tâm, hướng về nhau, và là một cách để giữ mình tử tế hơn, hướng nội hơn sau một năm lăn lộn kiếm sống, ở xứ người hay ngay trên quê mình…

Văn Công Hùng