Đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí

Lãng phí lớn từ những dự án nhà ở bỏ hoang (Kỳ 1)

Thứ Tư, 30/08/2017, 02:38:36
 Font Size:     |        Print
 

Hàng trăm căn biệt thự, nhà liền kề tại Khu đô thị Lideco, huyện Hoài Ðức (Hà Nội) bị bỏ hoang.

Hàng loạt dự án nhà ở, khu đô thị (KÐT) đang bị bỏ hoang ở Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và một số địa phương, khiến dư luận xã hội không khỏi bức xúc. Trong khi đó, không ít người dân lại thiếu chỗ ở, phải sống trong cảnh chật chội, thuê mượn. Ðây là một nghịch lý khó chấp nhận, gây lãng phí lớn về đất đai và tiền của, cản trở sự phát triển của đất nước, cần sớm được xử lý.

Bài 1: Ðầu tư sai lầm, nghìn tỷ đồng bỏ không

Các dự án KÐT, biệt thự, chung cư mọc lên nhưng thiếu vắng người ở hoặc bị bỏ hoang, trở nên rêu phong xuống cấp, đang là điển hình của việc sử dụng nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội kém hiệu quả. Hàng trăm nghìn tỷ đồng bị “đóng băng tại chỗ” hết tháng này qua năm khác, chưa biết đến khi nào. Ðó chính là hệ quả từ những bất cập trong công tác quản lý, quy hoạch và tư duy về bảo đảm cân bằng của thị trường bất động sản (BÐS)...

Những dự án “ngủ quên”

Chúng tôi đã thực hiện một cuộc khảo sát tại hàng loạt KÐT dở dang khu vực vùng ven Hà Nội và TP Hồ Chí Minh. Do bỏ lửng lâu ngày, nhiều nơi cỏ mọc lút tầm mắt, có nơi được người dân tận dụng làm bãi chăn thả gia súc, hoặc trồng rau cải thiện đời sống. Từng đàn trâu, bò thản nhiên gặm cỏ bên các tòa ngang dãy dọc trị giá tiền tỷ, khiến ai cũng cảm thấy xót ruột. Với quy mô lên tới hơn 68 ha, KÐT Vân Canh (huyện Hoài Ðức, TP Hà Nội), do Tổng công ty Ðầu tư phát triển nhà và đô thị (HUD) làm chủ đầu tư, một thời từng gây tiếng vang lớn trên thị trường BÐS Hà Nội, khi mức giá mỗi căn biệt thự đơn lập được mua, bán với giá từ 12 đến 15 tỷ đồng/căn.

Nhưng đến nay, hàng trăm căn biệt thự đã bị rêu phong bao phủ, tường nhà bong tróc, tờ rơi quảng cáo bán nhà dán chi chít. Anh Trần Tuấn Hùng, người dân ở KÐT cho biết, do cơ sở hạ tầng xuống cấp nghiêm trọng, thiếu đồng bộ và không được duy tu, bảo dưỡng, không ai đủ dũng cảm dọn về ở, tất cả đều rất mong chờ các cơ quan chức năng có giải pháp xử lý hiệu quả, tránh lãng phí như hiện nay.

Tại KÐT Lideco trên địa bàn huyện Hoài Ðức, do Công ty cổ phần Phát triển đô thị làm chủ đầu tư, hàng trăm căn biệt thự, nhà liền kề cửa đóng then cài im ắng không một bóng người. Ðược khởi công xây dựng vào năm 2007 và hoàn thiện từ năm 2012 với 600 ngôi biệt thự kiểu Pháp, nhưng do có nhiều vấn đề nảy sinh, đến nay, KÐT này vẫn vắng bóng người ở, hệ thống giao thông nội bộ ngày càng xuống cấp. Mặc dù được đánh giá là một trong những KÐT hiện đại của Hà Nội, nhưng do không đầu tư đồng bộ, cho nên mỗi lần mưa to, cả KÐT biến thành hồ nước. Các ô đất công cộng, khu dịch vụ thương mại, trường học, um tùm cỏ dại như những vườn hoang.

Anh Nguyễn Trọng An, chủ một căn hộ trong KÐT cho biết, gia đình anh đã bỏ ra khoản tiền gần bốn tỷ đồng (tiền đất, xây thô và hoàn thiện mặt ngoài) để được sở hữu một căn hộ liền kề, nhưng đến nay vẫn chưa thể dọn về ở. Không chỉ vậy, dù KÐT đã có trạm xử lý nước, nhưng nước bị nhiễm chất béo khiến người dân không dám sử dụng. Chủ đầu tư đã thu tiền hết một lần, nhưng các dịch vụ kèm theo lại không được đầu tư, thiếu đồng bộ, khiến người dân đi cũng dở, ở không xong.

Tương tự, TP Hồ Chí Minh cũng tồn tại những dự án BÐS “ngủ quên” chưa hẹn ngày “tỉnh giấc”. Ðiển hình là, dự án Khu dân cư Khang An (phường Phú Hữu, quận 9), do Công ty cổ phần Ðịa ốc Khang An làm chủ đầu tư, có quy mô hơn 11 nghìn m2 đất, trong đó có 193 nhà liền kề vườn, 119 biệt thự song lập và 38 biệt thư đơn lập. Dự án triển khai từ trước “cơn sốt” đất năm 2007, giá bán trung bình khoảng ba tỷ đồng/căn, đã được bán hết trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, sau 10 năm xây dựng, đến nay, dự án đang rơi vào tình cảnh hoang hóa, vắng bóng người ở.

Hay dự án 112 căn biệt thự thuộc Khu dân cư Thạnh Mỹ Lợi, với tổng diện tích 174 ha của Công ty cổ phần Tập đoàn Hà Ðô đầu tư được xây dựng vào năm 2005, hiện đã hoàn thành, nhưng số người đến ở chỉ đếm trên đầu ngón tay, còn lại hầu hết là xây thô rồi bỏ hoang.

Chạy theo “sốt nóng”

Không chỉ các khu nhà liền kề, biệt thự, nhiều dự án chung cư có mức giá trung bình cũng không thoát khỏi cảnh hoang hóa. Tại cửa ngõ Thủ đô, hàng loạt khối nhà của KÐT Pháp Vân được khởi công từ năm 2009, với tổng mức đầu tư khoảng 1.900 tỷ đồng, dự kiến sẽ hút công chức tỉnh lẻ và sinh viên học tập, công tác tại Hà Nội, nhưng đến giờ, dự án mới chỉ có ba khối nhà đạt 40% công suất khai thác, ba khối còn lại vẫn ở giai đoạn xây thô. Hiện, TP Hà Nội đã phải xin chủ trương chuyển một số khối nhà sang nhà ở xã hội, nhưng vẫn còn rất nhiều trở ngại.

Tại TP Hồ Chí Minh, chung cư 481 Bến Ba Ðình (quận 8), khi xây dựng được kỳ vọng sẽ giải quyết nhà ở cho các hộ dân phải di dời trong dự án chỉnh trang đô thị. Tuy nhiên, hơn bốn năm qua, khu chung cư khá khang trang gồm hai khối nhà 15 tầng, tổng số 350 căn hộ đến nay vẫn vắng vẻ. Dự án tái định cư Vĩnh Lộc B (huyện Bình Chánh) quy mô 2.000 căn hộ và 529 nền đất, sau nhiều năm, hiện mới chỉ có khoảng 700 căn hộ và 374 nền đất được sử dụng, còn lại vẫn bỏ hoang.

Nguyên nhân của tình trạng này là do một số người dân đầu tư kiểu phong trào, chạy theo cơn “sốt nóng” về BÐS. Khi thị trường lao dốc, họ đành phải bỏ không vì không sinh lời, thậm chí lỗ nặng cũng không bán được. Chủ tịch Hiệp hội BÐS TP Hồ Chí Minh Lê Hoàng Châu nhận định, lỗi một phần vì chính sách thời điểm bấy giờ còn nhiều lỗ hổng. Hệ thống quy định của pháp luật liên quan đầu tư xây dựng nhà ở, KÐT chưa được kịp thời bổ sung, hoàn thiện, nhất là các quy định cụ thể về trách nhiệm của chính quyền địa phương, cơ quan chức năng, chủ đầu tư trong thực hiện dự án, hình thức xử lý vi phạm, quy định về điều kiện bàn giao nhà ở,... cho nên thiếu cơ sở pháp lý để kiểm soát, giám sát việc thực hiện dự án.

Ðơn cử, thời điểm dự án Khang An xây dựng và chào bán, Nhà nước cho phép bán nền, mà không khống chế thời gian xây dựng công trình và không có chế tài cụ thể về việc này, cho nên chủ đầu tư vẫn cho rằng mình vô can khi dự án bị bỏ hoang. Ngoài ra, hầu hết khách hàng, người mua nhà là nhà đầu tư thứ cấp, mua dạng “lướt sóng”, không để ở, nhằm để bán lại kiếm lời nên khi thị trường đi xuống, khó thanh khoản đành bỏ hoang, không chăm chút đầu tư, hoàn thành căn nhà.

Theo Chủ tịch Tổng hội Xây dựng Việt Nam Trần Ngọc Hùng, nguyên nhân quan trọng khiến nhiều KÐT bị bỏ hoang còn là do công tác tổ chức thực hiện và triển khai quy hoạch bị buông lỏng. Một thời, các chủ đầu tư chỉ dựa vào quy hoạch chung mang tính định hướng để hình thành các dự án, dẫn đến phong trào đầu tư BÐS nở rộ. Quy hoạch bị “bẻ ghi” theo ý muốn của nhà đầu tư, đi sau dự án để hợp thức hóa.

Chủ đầu tư nào cũng chỉ chú tâm vào mục tiêu thu lợi nhuận cao nhất, trong khi việc kết nối dự án với tổng thể khu vực đô thị gần như phó mặc cho chính quyền địa phương. Các dự án quá tập trung vào nhu cầu ở, mà bỏ qua những tiện ích thiết yếu, như nơi làm việc, sinh hoạt công cộng, trường học,... khiến nhiều KÐT vệ tinh, xa trung tâm không thu hút được người dân đến ở. Hiện tượng “tổ chim giữa đồng” là một minh chứng tại nhiều KÐT đã được phê duyệt.

Lãnh đạo Cục Nhà và thị trường BÐS (Bộ Xây dựng) nhận định, trong thời gian dài, các địa phương chưa quan tâm xây dựng và phê duyệt các chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở, đồng thời cũng không có hệ thống thông tin về thị trường để đánh giá, xác định nhu cầu thật sự về nhà ở của người dân, dẫn đến nhiều trường hợp đầu tư lệch pha cung - cầu, nơi thừa, chỗ thiếu. Nhiều dự án xác định cơ cấu nhà ở còn chưa hợp lý, tỷ lệ nhà ở thấp tầng, biệt thự, căn hộ diện tích lớn (giá trị cao) không phù hợp khả năng thanh toán và nhu cầu ở thật sự của số đông dân cư.

Bên cạnh đó, năng lực của một số chủ đầu tư rất yếu kém, dù được giao dự án, nhưng không có khả năng hoàn thành theo đúng tiến độ để bàn giao cho người mua. Cơ quan chức năng tại một số địa phương chưa thực hiện tốt việc thanh tra, kiểm soát nhằm phát hiện các sai phạm của chủ đầu tư để kịp thời chấn chỉnh; nhiều vi phạm tuy được phát hiện nhưng xử lý theo kiểu “phạt cho tồn tại”,...

Trong khi quỹ đất dành cho phát triển nhà ở, phục vụ phần lớn nhu cầu của người dân còn thiếu, việc tồn tại các dự án BÐS quy mô hàng trăm héc-ta, trị giá hàng nghìn tỷ đồng bị “đóng băng”, bỏ hoang triền miên hết năm này qua năm khác là việc khó có thể chấp nhận. Tình trạng KÐT, chung cư đang bị bỏ hoang không chỉ ảnh hưởng xấu đến bộ mặt đô thị mà còn gây lãng phí rất lớn nguồn lực xã hội. Ðiều đáng lo ngại là hiện tượng này đã “lây lan” đến nhiều nơi, gây cản trở quá trình phát triển của địa phương.

(Còn nữa)

Bài và ảnh: HOÀNG XUÂN TÙNG