Quan hệ Nga - Mỹ: Khó “tan băng”

Thứ Hai, 07/08/2017, 11:56:28
 Font Size:     |        Print
 

Tòa nhà Đại sứ quán Mỹ tại Moscow, Nga. (Ảnh: Reuters)

NDĐT - Tháng 12-2016, với cáo buộc Moscow can thiệp vào cuộc bầu cử tổng thống 2016, cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama chỉ thị đóng cửa và tịch biên hai khu ngoại giao đoàn của Nga tại Mỹ, đồng thời trục xuất 35 quan chức ngoại giao của Nga. Sau động thái này, quan hệ ngoại giao giữa hai cường quốc bước vào “thời kỳ đóng băng mới”.

Khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền, nhiều người kỳ vọng quan hệ ngoại giao hai nước sẽ được “phá băng”, căn cứ từ những tuyên bố muốn cải thiện quan hệ ngoại giao với Nga của đương kim tổng thống Mỹ và thiện ý từ người đồng cấp Vladimir Putin. Tuy nhiên, khi những “bất đồng cũ” còn chưa được giải tỏa thì liên tiếp xảy ra một loạt những “va chạm” mới làm xấu thêm quan hệ ngoại giao song phương mà nguyên nhân sâu xa là xung đột về lợi ích cốt lõi trên toàn cầu giữa hai siêu cường quốc.

Trang bìa Tạp chí Time, số ngày 29-5-2017.

Những “va chạm” mới

Tháng 6-2017, Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố lực lượng phòng không nước này đã phát hiện một máy bay do thám RC-135 của Mỹ ở khu vực biển Baltic và điều một máy bay chiến đấu Su-27 ngăn chặn. Thông tin từ phía Nga cho rằng máy bay do thám của Mỹ đã vi phạm không phận trên vùng biển Baltic và có hành động “khiêu khích” buộc phi công Nga có phản ứng. Ngược lại với cáo buộc từ phía Nga, phía Mỹ cho rằng chính máy bay tiêm kích của Nga đã bay sát máy bay do thám Mỹ trên biển Baltic một cách thiếu an toàn.

Cần phải biết rằng, vùng biển Baltic có tầm quan trọng chiến lược đối với Nga, khi dự án đường ống dẫn dầu lớn nhất của nước này (Nord Stream 2) đang được ráo riết triển khai song song với đường ống dẫn dầu cũ (Nord Stream), nối liền từ Nga tới Đức nhằm cung cấp khí đốt cho các nước châu Âu. Việc tranh giành thị trường tiêu thụ khí đốt tại châu Âu cũng đã ngấm ngầm diễn ra giữa hai nước khi Mỹ đẩy mạnh việc sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng LNG và nhắm tới thị trường tiềm năng này.

Vụ việc trên còn chưa lắng dịu thì ngay sau đó, Bộ Tài chính Mỹ công bố danh sách 38 cá nhân và tổ chức của Nga có liên quan đến “cuộc xung đột ở Ukraine” bị áp đặt lệnh trừng phạt, đóng băng tài sản trong ngân hàng Mỹ đồng thời cấm các công ty Mỹ làm ăn với những tổ chức và cá nhân này.

Phía Mỹ cáo buộc Nga can thiệp vào cuộc bầu cử Tổng thống năm 2016 và cho tiến hành hàng loạt điều tra, đồng thời mở rộng trừng phạt ngoại giao đối với Nga.

Phản ứng lại lệnh trừng phạt của chính quyền tân Tổng thống Donald Trump, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov ngày 20-6-2017 cho biết, Nga lấy làm tiếc đồng thời cảnh báo Moscow đang chuẩn bị các biện pháp đáp trả đối với động thái trên của Mỹ.

Mặt khác, vào giữa tháng 7-2017, Nga và Mỹ có cơ hội để giải quyết những căng thẳng về tài sản ngoại giao của Nga bị Mỹ tịch biên từ cuối năm 2016 khi tái khởi động đàm phán cấp Thứ trưởng ngoại giao song phương. Sau cuộc họp diễn ra tại Washington, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết các bất đồng giữa Nga và Mỹ liên quan tới vấn đề tài sản ngoại giao (Washington tịch thu hai khu nhà ngoại giao của Nga tại Mỹ) đã "gần như được giải quyết" sau các cuộc đàm phán kéo dài nhiều giờ đồng hồ. Tuy nhiên, phía Mỹ không đưa ra bất kỳ tuyên bố nào về vấn đề này. Trước đó, người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov nhấn mạnh việc Mỹ đặt điều kiện để trao trả cho Nga những tài sản ngoại giao trên là việc không thể chấp nhận được. Nga hy vọng Mỹ sẽ có những hành động thiện chí và sáng suốt để tháo gỡ những bất đồng này.

Những tưởng, quan hệ ngoại giao Nga - Mỹ sẽ được cải thiện sau khi tổng thống hai nước đạt được thỏa thuận ngừng bắn và kiềm chế xung đột tại khu vực Tây Nam Syria trong thời gian cùng tham dự Hội nghị thượng đỉnh G20 tại Đức. Tuy nhiên, hàng loạt những động thái mới từ hai phía khiến việc giải tỏa căng thẳng ngoại giao song phương càng trở nên khó khăn hơn.

Căng thẳng gia tăng

Ngày 27-7-2017, Thượng viện Mỹ chính thức thông qua luật trừng phạt đối với Nga, Iran và Bắc Triều Tiên với 98 phiếu ủng hộ và 02 phiếu chống bất chấp sự phản đối từ Nhà Trắng. Trước đó, dự luật này cũng đã được Hạ viện Mỹ thông qua với 419 phiếu ủng hộ và 03 phiếu chống vào ngày 25-7-2017. Mặc dù không muốn làm xấu hơn tình trạng quan hệ ngoại giao với Nga, Tổng thống Mỹ Donald Trump buộc phải ký ban hành luật áp dụng các biện pháp trừng phạt bổ sung đối với Nga, Iran và Bắc Triều Tiên.

Tổng thống Donald Trump tuyên bố ông ký ban hành luật vì “sự đoàn kết quốc gia” mặc dù đạo luật vẫn còn “những thiếu sót”. “Luật này đại diện cho mong muốn của người Mỹ, rằng chúng tôi muốn được thấy Nga có những động thái nhằm cải thiện quan hệ Nga - Mỹ. Chúng tôi hy vọng hai nước sẽ hợp tác chặt chẽ về những vấn đề vĩ mô toàn cầu, để các luật trừng phạt sẽ không còn cần thiết nữa”, ông Donald Trump nhấn mạnh.

Ngay sau khi Tổng thống Mỹ ký ban hành luật trừng phạt, Thủ tướng Nga Dmitry Medvedev đăng tải một dòng trạng thái trên Facebook cá nhân đánh giá hành động của Chính phủ Mỹ thể hiện sự “yếu thế” trước Quốc hội và triệt tiêu hy vọng cải thiện quan hệ giữa Chính phủ hai nước. Ông cho rằng lệnh trừng phạt chính là lời “tuyên chiến” với Nga về mặt kinh tế.

Theo Reuters và CNN, luật mới buộc Tổng thống Donald Trump phải thông qua lưỡng viện Quốc hội trước khi dỡ bỏ bất cứ lệnh cấm vận nào đối với Nga, chủ yếu về lĩnh vực quốc phòng và năng lượng.

Đáp lại lệnh trừng phạt từ Washington, Tổng thống Nga Vladimir Putin đã yêu cầu Mỹ cắt giảm 755 nhân viên ngoại giao ở nước này trước ngày 1-9, thậm chí trước khi Tổng thống Donald Trump đặt bút ký ban hành luật ngày 2-8-2017. Nếu Mỹ thực hiện yêu cầu này, số nhân sự hoạt động ngoại giao của Mỹ ở Nga sẽ chỉ còn 455 người, gần bằng số nhân viên ngoại giao Nga làm việc tại Mỹ. Với số nhân viên ít ỏi còn lại, hoạt động của Đại sứ quán và các lãnh sự quán của Mỹ ở Nga sẽ trở nên khó khăn hơn trước rất nhiều. Đồng thời, Nga cũng tuyên bố tịch biên hai khu phức hợp ngoại giao của Mỹ tại Nga (một nhà kho và một khu nhà ở ngoại ô) để đáp trả lại việc Mỹ tịch biên hai cơ sở ngoại giao của Nga tại Mỹ năm 2016.

Trả lời phỏng vấn trên kênh truyền hình nhà nước Rossiya 1 bằng tiếng Nga, Tổng thống Nga Vladimir Putin chia sẻ: “Chúng tôi đã đợi một thời gian dài và hy vọng tình hình sẽ cải thiện, mọi việc sẽ trở nên tốt đẹp hơn. Tuy nhiên, đánh giá tình hình hiện tại, sẽ không có sự thay đổi nào sớm xảy ra”.

Những động thái trên Washington và Moscow, mặc dù không phải là các sự cố ngoại giao quá nghiêm trọng, nhưng vẫn bị các nhà phân tích đánh giá là những bước đi làm gia tăng căng thẳng và có thể làm trầm trọng thêm mối quan hệ đang suy giảm giữa hai nước.

TRỊNH DŨNG

Chia sẻ