Bình luận quốc tế

“Sóng cả” thử thách tay chèo

Thứ Tư, 11/07/2018, 04:07:14
 Font Size:     |        Print

Tổng thống T.Éc-đô-gan vừa tuyên thệ nhậm chức và cho ra mắt Chính phủ mới, với kỳ vọng sẽ đưa đất nước Thổ Nhĩ Kỳ bước vào một trang mới. Tuy nhiên, những vấn đề hiện hữu như chia rẽ nội bộ sâu sắc, mối đe dọa khủng bố hay thế “tiến thoái lưỡng nan” trong quan hệ với các cường quốc, khiến nhiệm kỳ mới của ông Éc-đô-gan đứng trước không ít thách thức.

Với bản Hiến pháp mới trao quyền lực đáng kể cho tổng thống, ông Éc-đô-gan trở thành vị tổng thống thứ 12 của đất nước hơn 80 triệu dân, nắm trong tay vận hội mới. Hiến pháp sửa đổi sẽ tạo ra tầm ảnh hưởng lớn cho người đứng đầu đất nước trong nhiệm kỳ 5 năm. Theo đó, ngoài việc có thể bổ nhiệm Chính phủ, giải tán Quốc hội, tuyên bố tình trạng khẩn cấp, Tổng thống T.Éc-đô-gan còn có thể can thiệp vào chính sách của ngân hàng trung ương, lựa chọn các nghị sĩ trong đảng đảm nhận vị trí đứng đầu, một vai trò giúp ông có quyền lực không giới hạn trong việc điều hành Quốc hội. Việc áp dụng chế độ chính trị tổng thống điều hành thay vì chế độ nghị viện như trước đây được xem là sự chuyển đổi lớn nhất trong mô hình chính quyền, kể từ khi nước CH Thổ Nhĩ Kỳ được thành lập từ tro tàn của đế chế Ốt-tô-man gần một thế kỷ trước.

Tổng thống T.Éc-đô-gan cam kết điều hành Chính phủ hiệu quả hơn khi chế độ tổng thống điều hành của nước này chính thức có hiệu lực. Theo thay đổi thể chế, các cụm từ liên quan Thủ tướng và Chính phủ gồm các Bộ trưởng sẽ được thay thành tổng thống và Văn phòng Tổng thống. Văn phòng Thủ tướng sẽ bị bãi bỏ, và Tổng thống tái đắc cử sẽ không cần Quốc hội thông qua mà vẫn có thể thành lập Chính phủ, điều hành các bộ và sa thải công chức. Với sự tập trung quyền lực vào tay tổng thống, ông Éc-đô-gan có thể mạnh tay hơn trong việc đưa ra quyết sách đối phó các vấn đề đối nội và đối ngoại hiện đang là thách thức lớn đối với quốc gia thành viên NATO này. Thổ Nhĩ Kỳ đang bị cuốn vào cuộc đấu tranh mạnh mẽ giữa các phe phái kể từ sau cuộc đảo chính bất thành hồi tháng 7-2016. Việc ông Éc-đô-gan bổ nhiệm con rể của mình, ông B.An-bay-rắc giữ chức Bộ trưởng Tài chính, là quyết định gây nhiều bất ngờ đối với thị trường tài chính, khiến đồng nội tệ lira của nước này sụt giảm.

Trong khi đó, cuộc xung đột ở nước láng giềng Xy-ri và I-rắc đang tác động tiêu cực tới Thổ Nhĩ Kỳ, khiến quốc gia này khó có thể “ăn ngon, ngủ yên” bởi mối đe dọa khủng bố từ tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) và các phần tử thuộc đảng Công nhân người Cuốc (PKK).

Nằm ngay sát Xy-ri, Thổ Nhĩ Kỳ là một trong những điểm đến mà người Xy-ri “lựa chọn” tị nạn. An-ca-ra phải dành ngân sách cho các chiến dịch quân sự triển khai ở Xy-ri và I-rắc nhằm truy quét lực lượng người Cuốc, vốn bị liệt vào danh sách khủng bố, trong khi làn sóng tị nạn ít nhiều tác động tới đời sống kinh tế-xã hội và an ninh của Thổ Nhĩ Kỳ.

Một trong những thách thức lớn của Tổng thống Éc-đô-gan trong chính sách đối ngoại là cân bằng mối quan hệ giữa các cường quốc Nga và Mỹ. Thổ Nhĩ Kỳ đã “qua mặt” các đồng minh để bắt tay hợp tác với Nga và việc An-ca-ra mua hệ thống tên lửa phòng không S-400 của Nga đã “chọc giận” các đồng minh trong NATO.

Trong khi đó, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn phải duy trì quan hệ với Mỹ và các nước châu Âu nhằm bảo đảm các lợi ích an ninh cũng như kinh tế. Một sứ mệnh không dễ dàng của Tổng thống Éc-đô-gan là phải hóa giải mối quan hệ “cơm chẳng lành, canh chẳng ngọt” giữa Thổ Nhĩ Kỳ với Mỹ và Liên hiệp châu Âu (EU) vốn bị tổn hại do những chính sách trấn áp mạnh tay của chính quyền An-ca-ra đối với phe đối lập sau cuộc đảo chính bất thành năm 2016. Chuyến công du nước ngoài của Tổng thống Éc-đô-gan sắp tới để tham dự Hội nghị cấp cao NATO diễn ra ở Brúc-xen (Bỉ), là cơ hội để nhà lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ sẽ gặp cả Tổng thống Mỹ Đ.Trăm và các nhà lãnh đạo châu Âu, nhằm hàn gắn những rạn nứt trong quan hệ giữa hai bên.

Có thể nói, việc thúc đẩy và đưa vào thực thi Hiến pháp mới là một thành công lớn của Tổng thống Éc-đô-gan để có thể trao cho ông nhiều quyền lực hơn trong vai trò người cầm lái chèo chống con thuyền Thổ Nhĩ Kỳ vượt qua sóng gió. Tuy nhiên, “sóng cả” đến từ các mối đe dọa an ninh, mối lo vực dậy nền kinh tế bị tác động bởi các cuộc khủng hoảng trong khu vực và sứ mệnh hài hòa các mối quan hệ quốc tế là những thách thức không nhỏ đối với Tổng thống T.Éc-đô-gan cũng như liên minh cầm quyền của ông trên chặng đường 5 năm phía trước.

THÁI THANH