Lựa chọn bị thu hẹp

Thứ Năm, 14/03/2019, 05:42:57

Tiến trình rời Liên hiệp châu Âu (EU) của London rối bời sau khi Hạ viện Anh tiếp tục bác bỏ dự luật Brexit dù có một số điều chỉnh. Hạn chót Brexit đang đến rất gần, Thủ tướng T.May đứng trước sự lựa chọn ngày càng bị thu hẹp, khi các nghị sĩ Anh nhất quyết không tán thành “điều khoản chốt chặn”, còn giới chức EU kiên định từ chối đàm phán lại.

Thất bại lần thứ hai của Thủ tướng T.May, khi thỏa thuận Brexit mà London đã nhất trí với EU một lần nữa bị Quốc hội Anh bác bỏ, tiếp tục đưa Hạ viện nước này tới một cuộc bỏ phiếu khác, không kém phần gay cấn, trong tối 13-3 (giờ Luân Ðôn). Ðiều mà các nghị sĩ Anh phải quyết định lần này là có chấp nhận hay không kịch bản "Brexit cứng", tức là nước Anh rời EU mà không có thỏa thuận nào.

Bị các nghị sĩ bác bỏ với tỷ lệ 391 phiếu chống so 242 phiếu thuận trong cuộc bỏ phiếu lần thứ hai (tối 12-3), bản thỏa thuận Brexit, mà chính phủ Thủ tướng T.May chật vật mới có được sau hai năm đàm phán cam go với giới chức EU, đã tạm thời bị gạt sang một bên. Cho dù, trước thềm cuộc bỏ phiếu của Hạ viện Anh, phía EU đã trấn an rằng, quy định về "lưới an toàn" liên quan đường biên giới mở giữa Vương quốc Anh và CH Ireland sau Brexit sẽ không khiến London vĩnh viễn "mắc kẹt" trong liên minh hải quan của EU.

Nhiều ý kiến cho rằng, lý do chính khiến thỏa thuận Brexit bị bác bỏ lần thứ hai là chưa có sự điều chỉnh nào đủ lớn để có thể xoa dịu lo ngại của các nghị sĩ liên quan "điều khoản chốt chặn" kể trên. Ðiều khác biệt duy nhất so văn bản ban đầu đó là một cam kết rõ ràng hơn từ phía EU. Theo đó, giới chức ở Brussels đồng ý đưa ra một bản phụ lục diễn giải rõ ràng hơn về "lưới an toàn", kèm theo bảo đảm điều khoản này không có hiệu lực thực thi vĩnh viễn, mà sẽ được thay thế bằng một giải pháp khác được cả hai bên nhất trí trong giai đoạn quá độ của Brexit (dự kiến từ ngày 29-3-2019 đến 31-12-2020). Nhưng, EU cũng khẳng định đây chỉ là phụ lục, chứ không thay thế "điều khoản chốt chặn" trong bản thỏa thuận gốc; và rằng London không được phép rời liên minh hải quan châu Âu, trước khi có giải pháp thay thế quy định này.

Với ràng buộc như vậy, sự nhượng bộ vào phút chót của EU vẫn không thể thuyết phục Hạ viện Anh ủng hộ Thủ tướng T.May. Bởi, bảo đảm pháp lý nêu trên của EU chỉ có thể giảm, chứ không loại bỏ những rủi ro từ "lưới an toàn". Các cuộc đàm phán thời "hậu Brexit" nếu kéo dài hoặc thất bại, sẽ chẳng có gì bảo đảm nước Anh được quyền ra khỏi liên minh ràng buộc thuế quan của EU một cách an toàn. Với những nghị sĩ phản đối Brexit, bản thỏa thuận lần hai vẫn tạo cho EU có quá nhiều cơ hội can thiệp các điều luật của London, điều từng khiến phần đông cử tri Anh bỏ phiếu ủng hộ trong cuộc trưng cầu ý dân về Brexit năm 2016. Với phe ủng hộ Brexit, phiên bản thỏa thuận mới nhất vẫn phản ánh sự thỏa hiệp về chủ quyền quốc gia, bởi việc tiếp tục ở lại liên minh hải quan EU đồng nghĩa nước Anh bị tước bỏ quyền ký các thỏa thuận thương mại toàn diện với các đối tác khác. Ý kiến chung lập luận rằng, việc thông qua bản thỏa thuận Brexit như vậy, kể cả kèm theo cam kết mới của EU, vẫn đồng nghĩa chấp thuận rủi ro khôn lường về mặt đối nội, lẫn đối ngoại.

Khi bản thỏa thuận đã được London và EU nhất trí bị gác lại, các lựa chọn cho tiến trình Brexit an toàn ngày càng bị thu hẹp. Trước một loạt cảnh báo về "hậu quả thảm khốc" với nước Anh nếu rời "mái nhà chung EU" mà không đạt thỏa thuận, khả năng cao là các hạ nghị sĩ tiếp tục bác bỏ kịch bản "Brexit cứng". Trong cuộc bỏ phiếu hồi cuối tháng 1, chính Hạ viện cũng đã phản đối phương án "không thỏa thuận". Lựa chọn "Brexit mềm", Hạ viện Anh tiếp tục phải bỏ phiếu về việc lùi thời điểm Brexit; và nếu thông qua, sẽ giao chính phủ Thủ tướng T.May đàm phán với EU về kích hoạt điều 50 Hiệp ước Lisbon, một nhiệm vụ không hề dễ dàng. Trái lại, nếu Hạ viện không nhất trí phương án trì hoãn Brexit, không còn cách nào khác, nước Anh phải chấp thuận "cuộc ly hôn" không thỏa thuận với EU.

Vòng luẩn quẩn kể trên cho thấy nước Anh đang rơi vào "ma trận Brexit". Bản thỏa thuận đạt được sau hai năm chật vật đàm phán bị bác bỏ tới hai lần đã khiến nỗ lực của chính quyền London trở lại vạch xuất phát. Bế tắc trong tiến trình Brexit càng lộ rõ, khi EU tìm cách giữ "quả bóng quyết định" ở lại phía sân nước Anh, khi tuyên bố "đã làm tất cả để thỏa thuận được thông qua".

Sơn Ninh