Bão khủng hoảng

Thứ Tư, 13/03/2019, 02:12:48

Kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ chính thức bước vào đợt suy thoái đầu tiên trong mười năm qua. Trong bối cảnh quan hệ đồng minh giữa Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ không “xuôi chèo mát mái”, những khó khăn kinh tế cùng hàng loạt vấn đề đối nội, đối ngoại khác đặt Tổng thống T.Erdogan trước thách thức lớn, khi nước này chuẩn bị tổ chức bầu cử địa phương.

Viện Thống kê Thổ Nhĩ Kỳ (TUIK) vừa cho biết, GDP của nước này trong quý cuối cùng năm 2018 giảm 2,4% so quý trước đó. Tính chung cả năm 2018, GDP của Thổ Nhĩ Kỳ tăng 2,6%, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức tăng 7,4% của năm 2017. Với hai quý suy giảm kinh tế liên tiếp, Thổ Nhĩ Kỳ đã bước vào thời kỳ suy thoái kinh tế, sau một giai đoạn nhiều khó khăn. Tỷ lệ lạm phát vẫn ở mức cao, sau khi hồi tháng 10-2018 đã chạm mức kỷ lục trong 15 năm qua là 25,24%. Chính quyền Tổng thống Erdogan đã nỗ lực kìm hãm tăng giá tiêu dùng, nhất là đối với những sản phẩm người dân tiêu thụ hằng ngày. Tuy nhiên, theo giới phân tích, các số liệu kinh tế cho thấy lạm phát vẫn đè nặng lên tiêu dùng hộ gia đình, trong khi nhu cầu trong nước còn yếu.

Nền kinh tế đang trên đà suy yếu cùng với cuộc khủng hoảng tiền tệ hồi năm 2018 là những vấn đề nhạy cảm đối với Tổng thống Erdogan và đảng Công lý và Phát triển (AKP) cầm quyền của ông trước thềm các cuộc bầu cử địa phương, dự kiến sẽ diễn ra ngày 31-3 tới. Vấn đề tăng trưởng và lạm phát được xem là những mối quan tâm hàng đầu đối với cử tri. Lần gần đây nhất Thổ Nhĩ Kỳ rơi vào suy thoái là năm 2009, sau khi cuộc khủng hoảng kinh tế toàn cầu gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nhu cầu trong nước và ngoài nước.

Ðáng chú ý, những khó khăn kinh tế hiện nay phần nào xuất phát từ các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Tháng 8-2018, Mỹ đã áp đặt một số lệnh trừng phạt nhằm vào Thổ Nhĩ Kỳ liên quan vụ bắt giữ mục sư người Mỹ Brăn-xơn. Mặc dù hai nước sau đó đã có những động thái giảm căng thẳng và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt trả đũa lẫn nhau, song quan hệ giữa hai đồng minh vẫn không suôn sẻ. Mới đây, giới chức Mỹ cho biết, Mỹ có ý định chấm dứt ưu đãi thuế quan đối với Thổ Nhĩ Kỳ theo chỉ thị của Tổng thống D.Trump. Thổ Nhĩ Kỳ cho rằng, quyết định của Mỹ về việc chấm dứt cơ chế ưu đãi thương mại dành cho Ankara mâu thuẫn với mục tiêu nâng kim ngạch thương mại song phương hằng năm lên mức 75 tỷ USD. Không những thế, quyết định của Washington còn gây tổn hại cho các nỗ lực của các đồng minh NATO nhằm tăng cường trao đổi thương mại.

Trong khi đó, bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ áp đặt đối với Iran, Thổ Nhĩ Kỳ vẫn đang đàm phán với quốc gia Hồi giáo khả năng thành lập các khu công nghiệp chung. Ankara đang tìm kiếm nguồn năng lượng giá rẻ từ Iran cho dự án sản xuất công nghiệp. Là nhà nhập khẩu khí đốt tự nhiên quan trọng từ Iran, với 11 tỷ mét khối được vận chuyển qua đường ống dẫn Tabriz- Ankara hằng năm, Thổ Nhĩ Kỳ khẳng định, sẽ không cắt đứt quan hệ thương mại với Teheran, bất chấp việc Mỹ gây sức ép buộc các quốc gia khác ngừng mua dầu mỏ của Iran. Tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ T.Erdogan mới đây tuyên bố, Ankara đang tìm cách nâng kim ngạch thương mại hằng năm với Iran từ 10 tỷ USD lên 30 tỷ USD. Thu hẹp bất đồng và thúc đẩy hợp tác với Nga cũng là một con tính mà Thổ Nhĩ Kỳ đang theo đuổi. Quốc gia này tăng cường hợp tác chiến lược trong lĩnh vực năng lượng với Nga với việc xúc tiến kế hoạch hoàn thành đường ống dẫn khí "Dòng chảy Thổ Nhĩ Kỳ" (phần dưới Biển Ðen) và xây dựng tổ hợp số 1 của Nhà máy điện nguyên tử Akkuyu. Với những lợi ích kinh tế và địa - chính trị, Thổ Nhĩ Kỳ tiếp tục thúc đẩy mối quan hệ với các nước ngoài NATO, dù đồng minh Mỹ không hài lòng.

Bên cạnh vấn đề đối ngoại, như xử lý êm thấm mối quan hệ với các đồng minh trong NATO và cả các nước khác, thúc đẩy phát triển kinh tế là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Chính phủ Thổ Nhĩ Kỳ. Chèo lái "con thuyền đất nước" vượt "bão khủng hoảng" là thử thách không nhỏ đối với Tổng thống T.Erdogan trong bối cảnh đối mặt sức ép cả trong nước và ngoài nước.

Thu Anh