Bình luận quốc tế

Láng giềng gần

Thứ Ba, 12/03/2019, 02:34:35

Chuyến thăm chính thức của Tổng thống Iran H.Rouhani tới Iraq, bắt đầu từ ngày 11-3, thu hút sự quan tâm đặc biệt của dư luận. Iran nỗ lực mở rộng các mối quan hệ kinh tế, nhằm ứng phó các lệnh trừng phạt của Mỹ. Iraq cũng tìm kiếm các nguồn lực phục vụ tái thiết đất nước. Những mục tiêu cấp bách thúc đẩy hai quốc gia láng giềng đến gần nhau hơn, bất chấp sức ép từ bên ngoài.

Chuyến công du kéo dài ba ngày của Tổng thống Rouhani theo lời mời của người đồng cấp B.Salih là chuyến thăm lần đầu của một tổng thống Iran tới Iraq, kể từ năm 2013. Diễn ra trong bối cảnh Iraq đang nỗ lực tái thiết đất nước sau cuộc chiến chống tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS), Iran vật lộn chống chọi các biện pháp trừng phạt toàn diện của Mỹ, chuyến thăm cho thấy rõ mong muốn của cả hai nước láng giềng tăng cường hợp tác, phục vụ các mục tiêu phát triển kinh tế và bảo đảm an ninh chung ở khu vực.

Sau khi chính thức rút khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran hồi tháng 5-2018, Mỹ đã áp đặt trở lại, thậm chí còn tăng cường các biện pháp trừng phạt Tehran, nhằm các lĩnh vực trọng yếu của kinh tế Iran là dầu mỏ, ngân hàng và vận tải biển. Trong bối cảnh ấy, Tehran tìm mọi cách mở rộng hợp tác kinh tế và tìm kiếm các mối quan hệ đối tác mới, nhưng không lơ là mục tiêu thúc đẩy hợp tác với nước láng giềng Iraq. Nỗ lực chống chọi áp lực từ chính sách trừng phạt của Mỹ càng khiến Tehran không ngừng gia tăng ảnh hưởng cả về chính trị lẫn kinh tế dọc "hành lang kiểm soát" từ Iran qua Iraq, Syria và Lebanon tới Ðịa Trung Hải.

Với Iraq, khi cuộc chiến chống khủng bố tạm lắng dịu, lực lượng IS bị đẩy lui khỏi lãnh thổ, nhiệm vụ tái thiết đất nước sau xung đột cũng không kém phần gian nan. Trong nỗ lực tìm kiếm các nguồn hỗ trợ, nước láng giềng Iran là một địa chỉ mà Iraq không thể bỏ qua. Bởi thế, chủ đề chính của các cuộc gặp trong chuyến thăm lần này, giữa Tổng thống H.Rouhani với người đồng cấp Iraq B.Salih cùng Thủ tướng A.Mahdi là tăng cường quan hệ kinh tế giữa hai nước, vừa phục vụ công cuộc tái thiết ở Iraq, vừa thúc đẩy trao đổi thương mại song phương nhằm giúp Iran chống chọi các lệnh trừng phạt.

Cơ sở vững chắc cho triển vọng hợp tác giữa hai nước đó là sự hỗ trợ của Iran đối với các nỗ lực chống khủng bố, nhất là cuộc chiến loại bỏ IS tại Iraq vừa qua. Iran không có sự hiện diện quân sự chính thức ở Iraq, song các nhóm dân quân Hồi giáo dòng Shiite ở Iraq vẫn được cho là nhận sự hỗ trợ của Tehran. Trước thềm chuyến thăm, Tổng thống Rouhani không giấu sự ủng hộ này khi nêu rõ, các lực lượng Iran cùng các nhóm dân quân được Tehran hỗ trợ đã đóng vai trò quan trọng trong việc đánh bại IS ở cả Iraq và Syria. Nếu không có sự hỗ trợ của Iran, chính quyền Baghdad và khu vực người Kurd ở Iraq không thể hoàn thành sứ mệnh đánh đuổi quân khủng bố; và "Nhà nước Hồi giáo" sẽ thống trị toàn khu vực.

Cùng "sự đóng góp" cho cuộc chiến chống IS, Tehran cũng được cho là có sự ủng hộ từ một số lực lượng hùng mạnh trong Quốc hội Iraq, những người vẫn nỗ lực để thông qua một dự luật buộc nước ngoài rút toàn bộ quân đội khỏi Iraq. Họ cũng từng chỉ trích gay gắt quyết định của Mỹ khi để lại lực lượng ở Iraq nhằm mục đích "canh chừng Iran". Có thể thấy, thông qua các chính trị gia đồng minh và các nhóm bán quân sự, Iran vẫn nổi lên là một trong những lực lượng có ảnh hưởng đáng kể ở Iraq.

Iraq hiện vẫn phụ thuộc nguồn cung năng lượng của Iran. Nhằm phục vụ mạng lưới điện quốc gia, Iraq tiếp tục mua điện và khí đốt tự nhiên từ Iran, dù Baghdad không được hưởng "quyền miễn trừ" liên quan các lệnh trừng phạt Iran. Iraq và Iran cũng đặt mục tiêu nâng giá trị trao đổi thương mại song phương từ mức 12 tỷ USD hiện nay sớm tăng lên 20 tỷ USD. Những mục tiêu ưu tiên này đang làm lu mờ mục tiêu của các lệnh trừng phạt, nhằm thu hẹp "bản đồ lợi ích" của Iran, trong đó có việc loại bỏ Baghdad khỏi mạng lưới khách hàng mua khí đốt của Tehran.

Với đường biên giới chung dài gần 1.500 km, cùng nhiều ràng buộc lợi ích cả về chính trị lẫn kinh tế, Iran và Iraq đều phải ưu tiên mối quan hệ láng giềng gần gũi. Trong chuyến công du Baghdad trước thềm chuyến thăm của Tổng thống H.Rouhani, Bộ trưởng Ngoại giao Iran một lần nữa khẳng định: Iran và Iraq là láng giềng, không thể chia cắt.

NINH SƠN