Bài toán nan giải

Thứ Năm, 03/01/2019, 03:45:39

Xung đột và bạo loạn xảy ra gần đây ở hàng loạt nước châu Phi như Libya, Mali, Sudan đang đặt lục địa đen trước bài toán an ninh hóc búa. Chủ nghĩa cực đoan và khủng bố có nguy cơ lan rộng trong khu vực khi vòng luẩn quẩn đói nghèo - xung đột vẫn bám lấy nhiều vùng đất châu Phi. Dù các cường quốc cam kết sẽ giúp châu Phi ngăn chặn nguy cơ khủng bố, song đây vẫn là bài toán nan giải đối với lục địa đen.

Vụ tiến công liều chết nhằm vào trụ sở Bộ Ngoại giao Libya khiến ba người chết, 21 người bị thương do tổ chức tự xưng Nhà nước Hồi giáo (IS) tiến hành gần đây đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về mối đe dọa IS có thể trỗi dậy ở quốc gia Bắc Phi này. Hay như vụ xung đột sắc tộc đẫm máu khiến 33 người Fulani sống bằng nghề chăn thả gia súc tại miền trung Mali chết cũng gây rúng động quốc gia Tây Phi vốn đang nỗ lực khôi phục ổn định sau nhiều năm xung đột. Trong khi đó, tại Sudan, hàng chục người chết, hàng trăm người bị thương trong các vụ biểu tình bạo loạn gần đây. Cảnh sát Sudan đã phải sử dụng hơi cay giải tán đám đông hàng trăm người quá khích sau khi các tín đồ Hồi giáo tại một số thành phố lớn, trong đó có thủ đô Khartoum, cùng các nhóm đối lập kêu gọi tiến hành thêm nhiều cuộc biểu tình chống Chính phủ. Quốc gia này đối mặt cuộc khủng hoảng ngoại hối trầm trọng và tỷ lệ lạm phát tăng vọt, lên tới 70%. Giá trị đồng nội tệ lao dốc mạnh, trong khi tình trạng khan hiếm lương thực, nhiên liệu kéo dài. Bức tranh u ám nêu trên phản ánh sự bất ổn trong lòng các quốc gia châu Phi vốn trải qua nhiều cuộc xung đột.

An ninh suy yếu ở Libya và sự xuất hiện trở lại của các phần tử khủng bố đặt ra thêm nhiều thách thức cho khu vực châu Phi. Chính phủ Libya do Liên hợp quốc hậu thuẫn cảnh báo, IS vẫn là mối đe dọa đối với an ninh quốc gia mặc dù tổ chức này đã bị đánh bại ở thành phố Sirte vào cuối năm 2016. Một số thành viên IS đã trốn thoát và đang cố gắng tập hợp lại ở nhiều nơi khác. Nhiều phần tử IS đang chờ cơ hội để thực hiện các hoạt động tội phạm. Khủng bố và cực đoan tiếp tục phủ bóng đen lên toàn khu vực.

Các quan chức Liên minh châu Phi (AU) cảnh báo về mối đe dọa khủng bố và mất an ninh ở khu vực Sahel - gồm Mali, Niger, Burkina Faso, Chad, Mauritania, khi các phần tử khủng bố xuất hiện trở lại bất chấp sự hiện diện của lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc. Trong bài phát biểu nhân dịp năm mới, Tổng thống Niger M.Issoufou đã kêu gọi các lực lượng an ninh nước này tăng cường hoạt động nhằm giành thắng lợi cuối cùng trong cuộc chiến chống khủng bố vào năm 2019. Hiện, Niger phải hứng chịu nhiều hoạt động khủng bố ở một số khu vực biên giới, trong đó bao gồm các nhóm vũ trang đang kiểm soát miền nam Libya, nhóm khủng bố thân al-Qaeda thuộc nhánh Hồi giáo Maghreb (AQIM); các phong trào khác có trụ sở ở phía bắc Mali và nhóm khủng bố Boko Haram có căn cứ ở Nigeria. Năm ngoái, các nhóm khủng bố đã tiến hành các hoạt động bạo lực cướp đi sinh mạng của hàng chục dân thường và binh sĩ quân đội Niger, khiến hàng nghìn người phải rời bỏ nhà cửa chạy nạn. Chính phủ Niger đã ban bố tình trạng khẩn cấp ở nhiều vùng mà lực lượng khủng bố hoạt động mạnh, đồng thời huy động tất cả mọi nguồn lực (khoảng từ 15% đến 17% ngân sách quốc gia) để chống khủng bố trên khắp quốc gia Tây Phi này.

Một trong những nguyên nhân dẫn tới các cuộc khủng hoảng, xung đột kéo dài và khiến vấn đề này trở thành "căn bệnh trầm kha" ở châu Phi là vòng luẩn quẩn đói nghèo - xung đột. Trong số 143 triệu người châu Phi thuộc 21 nước đang chịu sức ép bởi khủng hoảng hoặc mất an ninh lương thực khẩn cấp, có hơn 107 triệu người (khoảng 75%) đang sống ở các nước bị ảnh hưởng bởi xung đột. Ðây cũng là lý do khiến những con tàu chở người di cư bất hợp pháp từ châu Phi tiếp tục vượt Ðịa Trung Hải đến "miền đất hứa" ở châu Âu, bất chấp tính mạng của họ bị đe dọa.

Nhằm ngăn chặn xung đột lan rộng, Liên hiệp châu Âu (EU) và Pháp đã thông báo dành 1,3 tỷ euro viện trợ phát triển nhằm ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố tại các quốc gia vùng Sahel ở châu Phi, vốn đang phải đấu tranh với các phần tử cực đoan và tình trạng hỗn loạn dọc vành đai nam sa mạc Sahara. Pháp cam kết tích cực hỗ trợ lực lượng G5 Sahel nhằm ngăn chặn và trấn áp tình trạng bạo lực tại khu vực này. Tuy nhiên, số tiền viện trợ được cam kết cũng chỉ như "muối bỏ bể". Mặt khác, trong bối cảnh hiện nay, các nước châu Phi không thể chỉ trông chờ sự trợ giúp từ bên ngoài, mà trước hết cần giải "bài toán an ninh" bằng khả năng của chính mình trong việc hóa giải các mâu thuẫn nội bộ, khôi phục ổn định chính trị và phát triển kinh tế.

HÀ ANH