Nâng tính pháp lý trong hương ước, quy ước

Thứ Sáu, 14/07/2017, 04:19:26
 Font Size:     |        Print

Thời gian qua, việc xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước đã được triển khai rộng khắp trên cả nước. Theo thống kê, tính đến tháng 5-2016, trong số hơn 125 nghìn thôn, làng được rà soát, có gần 110 nghìn bản hương ước, quy ước đã được phê duyệt (chiếm 87,7%), có 6.694 bản hương ước, quy ước đang trong quá trình phê duyệt và 3.260 bản hương ước, quy ước đang được xây dựng.

Có thể thấy, hương ước, quy ước ngày càng khẳng định được vị trí, vai trò trong xây dựng, thực hiện nếp sống văn minh, thực hiện dân chủ ở cơ sở, phát huy vai trò tự quản và phát huy truyền thống, tập quán tốt đẹp của cộng đồng dân cư. Qua đó, góp phần đưa pháp luật, chủ trương, chính sách của Nhà nước đi vào cuộc sống; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phát huy dân chủ ở cơ sở và tạo điều kiện để nhân dân thực hiện tốt các quyền và nghĩa vụ của mình.

Bên cạnh đó, vẫn tồn tại một số hương ước, quy ước có nội dung trái pháp luật, xâm phạm hoặc hạn chế quyền con người, quyền công dân. Nhiều hương ước, quy ước còn sơ sài về nội dung, sao chép, lặp lại pháp luật và chủ trương, chính sách của nhà nước, thiếu nét đặc trưng văn hóa, xã hội, phong tục tập quán; thuần phong mỹ tục của địa phương. Thậm chí, ở nhiều thôn, bản, vừa qua đã xảy ra việc nhiều bản hương ước quy định các hình thức xử phạt một cách tùy tiện.

Chẳng hạn, nêu quy định các chủ phương tiện có xe bò, xe công nông thuộc người trong thôn thì hằng năm phải nộp một khoản tiền cho thôn. Hay quy định chủ trâu, bò để vật nuôi của mình phá hoại khoai, lúa của người trong thôn, ngoài việc bồi thường phần diện tích rau màu bị mất cho chủ, còn phải nộp tiền phạt cho thôn. Rồi chuyện gái lấy chồng, trai lấy vợ ngoài xã phải nộp cho thôn một số tiền nhất định... Mặc dù được nhân dân bàn bạc và thống nhất xây dựng với sự đồng thuận cao, nhưng đó là những quy định không đúng pháp luật. Những hạn chế đó làm sai lệch bản chất, suy giảm vai trò, vị trí của hương ước, quy ước với tư cách là thiết chế tự quản của cộng đồng dân cư.

Từ thực tiễn các địa phương, công tác xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước trong những năm qua cũng bộc lộ nhiều hạn chế. Thực tế vẫn còn tình trạng hương ước, quy ước có nội dung vi phạm pháp luật, còn quy định việc xử phạt trái pháp luật, vi phạm hoặc hạn chế quyền con người, quyền công dân. Tại cuộc họp Ban soạn thảo, Tổ biên tập dự thảo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về xây dựng, thực hiện hương ước, quy ước gần đây, nhiều ý kiến của đại diện Bộ Tư pháp, cơ quan, bộ, ngành tiếp tục khẳng định, hương ước, quy ước đã, đang góp phần hỗ trợ tích cực cho việc quản lý nhà nước bằng pháp luật và tới đây cần tiếp tục phát huy vai trò tích cực của nó.

Hương ước, quy ước trong cuộc sống ở nhiều địa phương, nhất là những địa bàn đặc thù thể hiện những quy tắc, cam kết hết sức gần gũi với cuộc sống hằng ngày của người dân. Nhiều mô hình gắn hương ước, quy ước với phát triển kinh tế địa phương mang lại hiệu quả, được đông đảo người dân ủng hộ, tự giác chấp hành. Bên cạnh rà soát hệ thống văn bản quy phạm pháp luật hiện nay, cần xem xét kỹ lưỡng, thấu đáo việc ban hành văn bản pháp lý cao hơn, trong đó xem xét các quy định về hương ước, quy ước một cách linh hoạt, mềm dẻo.

Phải “nâng tầm” pháp lý của văn bản quy định về hương ước, quy ước để đưa công tác xây dựng thực hiện hương ước, quy ước phù hợp Hiến pháp, pháp luật, bảo đảm quyền con người, quyền công dân. Việc xây dựng hương ước, quy ước phải đi kèm với biện pháp bảo đảm thực hiện, mang tính khả thi. Một số ý kiến cho rằng nên xem xét đưa vào hương ước, quy ước các biện pháp xử lý, phạt tiền, phạt vật chất đối với hành vi vi phạm mà chưa có quy định pháp luật, nhưng không được vượt quá mức do HĐND cấp tỉnh quy định…

Thiết nghĩ, để phát huy vai trò và yêu cầu duy trì hương ước, quy ước trong quản lý xã hội tại cộng đồng dân cư, cần hoàn thiện thể chế về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước, tôn trọng và bảo đảm sự tự nguyện, thống nhất, xuất phát từ nhu cầu của cộng đồng dân cư. Cần xem xét quy định thẩm quyền công nhận hương ước, quy ước một cách thống nhất. Một số địa phương kiến nghị giao UBND cấp xã phê duyệt hương ước, quy ước vì cấp cơ sở nắm rõ điều kiện thực tế, đặc điểm văn hóa, phong tục, tập quán của thôn, tổ dân phố. Qua đó cũng góp phần duy trì thuần phong mỹ tục, quy định về nếp sống văn hóa, gắn với đặc thù phong tục tập quán của từng địa bàn, bảo đảm thiết chế dân chủ cơ sở.

THÁI TRUNG

Chia sẻ