Gỡ nút thắt giải ngân vốn đầu tư công

Thứ Hai, 15/04/2019, 04:19:50

Theo quy luật chung, muốn tăng trưởng kinh tế, phải tăng đầu tư. Nhưng đầu tư công trong cả giai đoạn trước đã chậm, muốn tiếp tục giữ tốc độ tăng trưởng GDP buộc phải bơm vốn đầu tư. Nếu không, tốc độ tăng trưởng GDP có thể sẽ đi ngang, thậm chí là đi xuống. Vì vậy, năm 2019, muốn duy trì tốc độ tăng trưởng như đà tăng trưởng của hai năm 2017 và 2018 buộc phải đột phá trong giải ngân vốn đầu tư công.

Khắc phục tình trạng chậm giao vốn

Quý I - 2019, giải ngân vốn đầu tư từ nguồn ngân sách nhà nước tuy tăng nhẹ so cùng kỳ năm 2018 nhưng vẫn rất thấp so kế hoạch đề ra vì chỉ đạt 14,7% kế hoạch cả năm. Đây không chỉ là vấn đề của riêng năm 2019 mà đã diễn ra nhiều năm qua. Nguyên nhân trước hết là do vốn đầu tư phân bổ chậm thì chưa thể giải ngân ngay trong quý I. Theo quy định, trước ngày 15-1, các bộ, ngành, địa phương phải thực hiện giao vốn cho các dự án (DA) nhưng trong thực tế, nhiều nơi giao vốn không đúng hạn hoặc giao thành nhiều lần trong năm. Ngay cả khi có giao vốn đúng hạn, chủ đầu tư cũng chưa thể giải ngân ngay được tiền vốn mới giao. Thủ tục này thường kéo dài cho nên dù vốn có rồi nhưng cũng không thể giải ngân khi chưa xong thủ tục đấu thầu, dự toán chưa được phê duyệt chính thức. Hơn nữa, quý I lại trùng với kỳ nghỉ Tết Nguyên đán cũng là nguyên nhân ảnh hưởng tiến độ giải ngân vốn đầu tư.

Việc chậm giải ngân vốn đầu tư công sẽ tác động bất lợi đến tăng trưởng kinh tế, vì dòng vốn này cung ra chậm sẽ không có tác dụng kích cầu, kể cả cầu các yếu tố cho sản xuất và cầu tiêu dùng các sản phẩm được đưa vào tiêu dùng để giá trị cuối cùng tính vào tăng trưởng. Hơn nữa, vốn đầu tư công còn có tác dụng như nguồn vốn mồi đầu tư vào các khâu, lĩnh vực thiết yếu để thu hút các nguồn lực xã hội khác cùng tham gia, tạo sự lan tỏa đầu tư, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Thông thường, một đồng vốn đầu tư công có thể thu hút thêm từ 5 đến 7 đồng vốn trong xã hội cho nên vốn đầu tư công chậm sẽ đóng băng nguồn vốn khác, điều đó đương nhiên ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế. Đáng lưu ý, liên tục từ năm 2016 đến 2018, tốc độ giải ngân đầu tư công đều chậm, không có năm nào đạt kế hoạch khiến lượng vốn khá lớn dồn lại cho hai năm cuối của kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2016 - 2020. Trong đó, năm 2020 còn phải chuẩn bị cho kế hoạch 5 năm tiếp theo 2020 - 2025 và vốn phân bổ cho năm 2020 ở những DA mới sẽ chưa tạo ra sản phẩm trực tiếp đóng góp cho tăng trưởng của giai đoạn hiện nay. Vì vậy, áp lực giải ngân vốn đầu tư công năm 2019 rất lớn, không phải chỉ có ý nghĩa sử dụng hết nguồn vốn được phân bổ, mà quan trọng hơn việc giải ngân vốn năm nay mới tạo động lực duy trì và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cho hai năm cuối của kế hoạch. Do vậy nhiệm vụ cấp bách là phải gỡ nút thắt giải ngân vốn đầu tư công, tạo nguồn lực cho tăng trưởng.

Sửa luật để bứt phá

Để đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, trước hết cần kiểm soát việc phân bổ vốn, chấm dứt tình trạng giao vốn chậm. Thời điểm này đã hết quý I, cần phải kiểm tra để xử lý nghiêm các bộ, ngành, địa phương chưa phân bổ hoặc chưa phân bổ hết kế hoạch vốn năm 2019 cho các DA theo đúng quy định. Phải cương quyết xử lý các DA chưa đủ điều kiện giải ngân vốn, hoặc giải ngân chậm, cần thu hồi vốn không đủ điều kiện giải ngân để bổ sung sớm cho các DA khác có đủ khả năng triển khai.

DA đã được giao vốn muốn sớm giải ngân phải đốc thúc rút ngắn thời gian trong các khâu làm thủ tục hành chính phê duyệt, triển khai DA. Cần phải thay đổi phương thức đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước không phải chỉ đo lường bằng việc thực hiện đúng quy định của pháp luật, mà tiêu chí quan trọng hơn là mức độ đáp ứng kịp thời các yêu cầu của khách hàng, trong đó có yêu cầu của chủ đầu tư trong việc giải quyết các thủ tục triển khai dự án. Nếu những yêu cầu về thủ tục hành chính không được xử lý do những vướng mắc về quy định hành chính, thì trách nhiệm không hoàn thành nhiệm vụ sẽ thuộc về cơ quan nhà nước chịu trách nhiệm giải quyết thủ tục hành chính đó. Như vậy, động lực cải cách hành chính xuất phát từ chính mong muốn, đòi hỏi, là lợi ích trực tiếp của đội ngũ cán bộ thực thi trong cơ quan quản lý nhà nước chứ không phải vì yêu cầu, đòi hỏi của khách hàng. Đây là khâu cốt yếu làm thay đổi bản chất của cải cách hành chính nói chung, thúc đẩy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công hiện nay nói riêng.

Bên cạnh đó, những vướng mắc, bất cập trong Luật Đầu tư công cần kịp thời sửa đổi để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Một trong những yêu cầu căn bản có ý nghĩa quan trọng cần sửa đổi là thay đổi quy định phương thức lựa chọn DA đầu tư được đưa vào phân bổ vốn trong số các DA thuộc danh mục DA của kế hoạch đầu tư công trung hạn. Theo quy định của Luật Đầu tư công hiện hành, để được phân bổ vốn đầu tư hằng năm, DA phải được phê duyệt đưa vào danh mục kế hoạch đầu tư công trung hạn, có nghĩa là DA này phải được xây dựng và thẩm định sơ bộ từ 5 năm trước kỳ kế hoạch. Đến đầu năm kế hoạch, DA nào được lựa chọn đưa vào kế hoạch năm thì DA đó mới được phân bổ vốn đầu tư và khi đó mới bắt đầu chuẩn bị các thủ tục triển khai. Thông thường, sau thời gian 5 năm, các thông số ban đầu đã có nhiều thay đổi, nội dung tính toán, đề xuất DA trở nên lạc hậu, đến khi được phân bổ vốn mới biết chính thức DA được triển khai, mới bắt tay vào chuẩn bị lại DA. Vì vậy, vốn đầu tư đã được phân bổ nhưng không thể giải ngân ngay được vì còn mất thời gian chờ đợi để chuẩn bị lại DA. Để khắc phục tình trạng này, việc sửa đổi Luật Đầu tư công nên bổ sung thêm kế hoạch đầu tư công ba năm theo phương thức cuốn chiếu (năm kế hoạch cộng với hai năm dự kiến tiếp theo). Những DA được đưa vào kế hoạch đầu tư công ba năm thì có nghĩa là gần như chắc chắn sau hai năm nữa sẽ được phân bổ vốn. Như vậy, DA đó sẽ có hai năm để rà soát, hoàn thiện lại và chuẩn bị đầy đủ các thủ tục pháp lý. Đến năm kế hoạch được phân bổ vốn, DA đã có đầy đủ thủ tục và bắt tay vào giải ngân được ngay.

Để có được các DA tốt lựa chọn đưa vào danh mục đầu tư công ba năm, đòi hỏi các DA trong danh mục đầu tư công trung hạn 5 năm phải được xếp thứ tự theo các tiêu chí đánh giá phân loại. DA nào có điểm số đánh giá cao về các tiêu chí lựa chọn sẽ được xếp lên trên và sớm được lựa chọn đưa vào danh mục đầu tư ba năm, các DA không thỏa mãn các tiêu chí đánh giá cao sẽ tụt xuống phía dưới cho các DA tốt vượt lên trên. Theo đó, kế hoạch 5 năm là kế hoạch rất rộng và có tính chất mở, không bị giới hạn theo tổng nguồn ngân sách dự kiến và không bảo đảm rằng DA đã được đưa vào kế hoạch là được giao vốn trong nhiệm kỳ. Điều kiện tiên quyết là phải có các tiêu chí đánh giá để xếp thứ tự lựa chọn các DA theo các tiêu chí về tính cấp thiết của DA, tính hiệu quả, tác động lan tỏa của DA cũng như sự phù hợp đối với mục tiêu phát triển của từng thời kỳ, từng ngành, lĩnh vực và vùng, miền... Danh mục các DA trong kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm cũng cần được điều chỉnh hằng năm để bổ sung thêm các DA tốt, loại bỏ các DA không phù hợp và thay đổi thứ tự ưu tiên lựa chọn của các DA. Như vậy, muốn được xếp lên thứ tự ưu tiên cao, chủ đầu tư DA trong danh mục đầu tư công trung hạn cũng phải liên tục cập nhật, bổ sung hoàn thiện để DA đáp ứng tốt nhất các tiêu chí ưu tiên lựa chọn.

Sau ba năm có hiệu lực, vấn đề sửa đổi Luật Đầu tư công đã được đặt ra, trong kỳ họp tới, Quốc hội đã có kế hoạch xem xét, cho ý kiến để thông qua DA Luật Đầu tư công (sửa đổi) do Chính phủ đề xuất.

TS HOÀNG VĂN CƯỜNG

Đại biểu Quốc hội, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Kinh tế quốc dân