Nâng cao năng lực chế biến, sản xuất gỗ xuất khẩu

Thứ Hai, 15/04/2019, 03:40:34

Đạt giá trị xuất khẩu 2,3 tỷ USD, gỗ và các sản phẩm gỗ trở thành mặt hàng tăng cao nhất trong các nhóm hàng có giá trị xuất khẩu hơn một tỷ USD của quý I năm nay. Đây là bước khởi đầu thuận lợi, tuy nhiên, ngành gỗ vẫn đang đối diện nhiều khó khăn, thách thức, nhằm hoàn thành mục tiêu xuất khẩu đã đề ra trong năm 2019.

Nâng cao năng lực chế biến, sản xuất gỗ xuất khẩu

Sản xuất đồ gỗ xuất khẩu tại Công ty cổ phần chế biến gỗ Đức Thành (TP Hồ Chí Minh).

Tận dụng cơ hội, chủ động đổi mới

Kim ngạch xuất khẩu gỗ và lâm sản Việt Nam đạt hơn 9,3 tỷ USD trong năm 2018, chiếm hơn 23% giá trị xuất khẩu của toàn ngành nông nghiệp. Các doanh nghiệp Việt Nam đã xuất khẩu đồ gỗ trực tiếp đến hơn 120 quốc gia và vùng lãnh thổ, đứng đầu Đông - Nam Á, thứ hai châu Á và thứ năm trên thị trường đồ gỗ thế giới. Có thể khẳng định, ngành gỗ Việt Nam, sau một thời gian phát triển và tích lũy đã xây dựng được nền tảng vững mạnh về năng lực sản xuất, đổi mới công nghệ, từng bước hoàn thiện cơ chế quản trị doanh nghiệp, nâng cao vị thế và uy tín trên thị trường quốc tế.

Tính đến nay, cả nước đã có khoảng 4.500 doanh nghiệp chế biến gỗ, trong đó chiếm 95% là các doanh nghiệp tư nhân. Khoa học, công nghệ được ứng dụng mạnh mẽ đã trở thành nguồn lực quan trọng trong ngành công nghiệp chế biến gỗ, từ đó tạo ra nhiều sản phẩm kết cấu, mẫu mã mới, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi ngày càng khó tính của thị trường, nhất là đối với mặt hàng cao cấp về chất lượng và mỹ thuật. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp đã quan tâm đầu tư, nghiên cứu, đưa vào ứng dụng sản xuất và cung ứng thiết bị máy móc, sản phẩm phụ trợ thay thế hàng nhập khẩu, giảm phụ thuộc vào nước ngoài; tiết kiệm chi phí, nâng cao giá trị, chất lượng sản phẩm. Lao động của ngành chế biến, xuất khẩu gỗ cũng đang tăng lên cả về số lượng và chất lượng. Hiện, cả nước có khoảng 500 nghìn lao động nghề gỗ, trong đó lao động được đào tạo, có việc làm ổn định chiếm 50 đến 60%. Thị trường xuất khẩu ổn định đang trở thành một trong những cơ hội được ngành gỗ phát huy, tận dụng hiệu quả.

Chủ tịch Hội Mỹ nghệ và Chế biến gỗ TP Hồ Chí Minh (Hawa) Nguyễn Quốc Khanh đánh giá, hiện các doanh nghiệp gỗ Việt Nam có nhiều cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh. Trong đó, nội lực của doanh nghiệp chế biến gỗ đã và đang được cải thiện rất lớn. Các doanh nghiệp đang thay đổi tư duy quản lý theo mô hình chuyên nghiệp, đầu tư công nghệ để nâng cao năng suất lao động. Mặt khác, nguồn nhân lực dồi dào từ cơ cấu dân số trẻ và sự khéo léo, tỉ mỉ, sáng tạo của người Việt Nam đang tạo đà cho ngành sản xuất, chế biến gỗ phát triển bền vững. Theo đánh giá của Tổng cục Lâm nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN và PTNT), để tích cực đưa sản phẩm gỗ vươn xa ra thị trường thế giới, các doanh nghiệp Việt Nam từ chỗ còn bị động, đến nay đã chủ động xúc tiến thương mại, tìm kiếm cơ hội mở rộng thị trường. Bên cạnh đó, những tác động tích cực của các hiệp định thương mại tự do song phương và đa phương, chính sách thuế được cắt giảm với nhiều mặt hàng xuất, nhập khẩu cũng đã, đang và hứa hẹn tạo ra nhiều lợi thế cạnh tranh cho sản phẩm đồ gỗ xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam. Về nguyên liệu sản xuất, từ hiệu quả của chương trình cơ cấu lại ngành lâm nghiệp, đến nay rừng trồng trong nước cũng đã đáp ứng phần lớn nguyên liệu chế biến gỗ, giảm tỷ trọng gỗ nhập khẩu, góp phần giúp các doanh nghiệp ổn định sản xuất, tạo chiến lược kinh doanh bền vững, lâu dài.

Nâng cao năng lực để phát triển bền vững

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tốt trong những năm gần đây, nhưng các nhà quản lý đánh giá, sự phát triển của ngành chế biến gỗ xuất khẩu hiện vẫn chưa tương xứng tiềm năng, còn nhiều hạn chế, bất cập cần khắc phục để nâng cao năng lực, phát triển bền vững. Năng lực sản xuất của toàn ngành gỗ tuy có gia tăng liên tục nhưng sự đóng góp còn khiêm tốn so với nhu cầu tiêu dùng đồ gỗ toàn cầu, cho thấy khả năng sản xuất đồ gỗ của các doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn ở mức thấp, trong khi thị trường tiêu thụ còn rất rộng lớn. Một trong những nguyên nhân được các doanh nghiệp chỉ ra đó là chất lượng gỗ sản xuất chưa cao. Mặc dù, gỗ khai thác từ rừng trồng trong nước đã thay thế được hơn 70% lượng gỗ nhập khẩu, song chủ yếu là các loại gỗ có đường kính không lớn, năng suất, chất lượng thấp. Bên cạnh đó, công nghệ cũ, lạc hậu, trình độ lao động tại nhiều cơ sở sản xuất còn yếu cũng đang gây ra những trở ngại lớn, hạn chế năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp gỗ trong nước. Thực tế hiện nay, phần lớn các doanh nghiệp gỗ Việt Nam mới dừng lại ở việc sản xuất gia công chi tiết cho các doanh nghiệp nước ngoài hoặc sản xuất các sản phẩm đồ gỗ theo mẫu của khách hàng. Chưa có nhiều doanh nghiệp tự thiết kế mẫu mã để bán trực tiếp cho khách hàng, do đó giá bán sản phẩm thấp, kém sức cạnh tranh trên thị trường. Theo Tổng giám đốc Công ty Koda Sài Gòn Lê Văn Nga, sở dĩ có sự hạn chế này là do các doanh nghiệp trong nước chưa nhận biết được tầm quan trọng của việc thiết kế mẫu mã sản phẩm sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh cao trên thị trường, chưa đủ năng lực sản xuất hoặc chưa dám làm vì sợ rủi ro cao. Do đó, muốn vươn xa hơn ra thị trường thế giới, các doanh nghiệp phải đẩy nhanh việc thiết kế các mẫu mã sản phẩm trong chuỗi giá trị, thu hẹp dần khoảng cách với các doanh nghiệp gỗ trên thế giới.

Về quản lý nhà nước, để nâng cao năng lực của các doanh nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu, cần tiếp tục nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo hành lang pháp lý thuận lợi, hỗ trợ ngành công nghiệp sản xuất, chế biến gỗ, nhất là trong việc thực hiện các cam kết quốc tế mới như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTTP), Hiệp định Đối tác tự nguyện về thực thi luật lâm nghiệp, quản trị rừng và thương mại lâm sản (VPA/FLEGT). Nhà nước cần tiếp tục tháo gỡ khó khăn, tạo môi trường thúc đẩy doanh nghiệp khởi nghiệp, mở rộng đầu tư. Hạn chế xuất khẩu gỗ nguyên liệu thô, phát triển các vùng nguyên liệu gỗ lớn, có chứng chỉ quản lý bền vững theo thông lệ, tiêu chí quốc tế. Các cơ quan bảo vệ pháp luật cần kiểm soát chặt chẽ nguồn gỗ nhập khẩu và gian lận xuất xứ hàng hóa nhằm tránh bị đánh thuế để bảo vệ các doanh nghiệp chân chính. Cùng với đó, cần sớm ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia về lĩnh vực chế biến lâm sản để từng bước tiêu chuẩn hóa các sản phẩm gỗ của Việt Nam theo quy chuẩn quốc tế và đáp ứng các biện pháp phòng vệ thương mại và xây dựng hàng rào kỹ thuật bảo vệ ngành công nghiệp chế biến gỗ xuất khẩu cho các doanh nghiệp trong nước.

Hiện có quá nhiều tổ chức và cá nhân nhập khẩu gỗ thông qua đường biển, đường bộ, cửa khẩu dưới các hình thức chính ngạch và tiểu ngạch, gây khó khăn cho việc kiểm soát nguồn cung. Do tình trạng nhập khẩu gỗ như vậy đã dẫn đến việc tranh mua, tranh bán, ép giá nguyên liệu gỗ… Để lựa chọn được “gỗ sạch” có nguồn gốc, xuất xứ đang là một thách thức đối với các doanh nghiệp sản xuất gỗ trong nước.

NGUYỄN TÔN QUYỀN

Phó Chủ tịch Hiệp hội gỗ và lâm sản Việt Nam

Năm 2019, cả nước đặt mục tiêu xuất khẩu gỗ và lâm sản đạt 10,8 đến 11 tỷ USD. Trong đó, chú trọng duy trì và tăng trưởng tại năm thị trường có giá trị xuất khẩu cao trong những năm qua, gồm: Mỹ, Nhật Bản, Trung Quốc, EU, Hàn Quốc. Đồng thời, mở rộng thị phần tại một số thị trường tiềm năng tại các khu vực Nam Mỹ, Nga, Ca-na-đa, Ấn Độ…

Nguồn: Báo cáo của Bộ NN và PTNT

Bài, ảnh: VŨ THÀNH và QUỲNH HƯƠNG