Ứng phó biến đổi khí hậu

Thứ Ba, 12/02/2019, 02:52:19

Tác động của biến đổi khí hậu (BÐKH), của nước biển dâng đối với sản xuất nông nghiệp tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long (ÐBSCL) đã hiển hiện nhanh hơn dự đoán. Nếu không kịp thời có được giải pháp thích ứng, hoạt động sản xuất nông nghiệp tại đây sẽ gặp những thách thức lớn.

Những con số biết nói

BÐKH và những đợt hạn mặn trong ba năm qua, trong đó có những đợt hạn mặn bất thường đã gây ra hàng loạt hậu quả nặng nề với ÐBSCL. Kết quả phân tích mô hình cây trồng của Viện Môi trường Nông nghiệp cho thấy, hậu quả của quá trình xâm nhập mặn sâu tại vùng châu thổ sông Cửu Long đã gây hạn trên phạm vi ngày càng rộng, nhất là trong vụ lúa đông xuân. Nước mặn tràn lên sẽ làm chết hàng loạt cây cối trên những cánh đồng rộng lớn.Ngay cả khi độ mặn thấp cũng làm giảm năng suất cây trồng và thủy sản nước ngọt. Ngoài ra, sự xâm nhập mặn còn gây ra vấn nạn thiếu nước sạch sinh hoạt ở các vùng dân cư.

Ngay từ năm 2005, trên sông Tiền, sông Hàm Luông, sông Cổ Chiên mức độ xâm nhập mặn đã tiến sâu vào tới 60 - 80 km; tuyến sông Hậu 60 - 70 km. Ở các sông Vàm Cỏ Tây, Vàm Cỏ Ðông xâm nhập sâu tới 120 - 140 km, gây thiệt hại rất lớn. Trong đợt khô hạn, xâm nhập mặn này, tỉnh Long An đã bị thiệt hại 16 tỷ đồng, hơn 14 nghìn ha mía giảm năng suất 5 - 10%; hơn 1.000 ha lúa ở huyện Ðức Hòa đã chết trắng, do bị nhiễm mặn. Tỉnh Sóc Trăng cũng thiệt hại 46 tỷ đồng. Tỉnh Hậu Giang 9.000 ha bị xâm nhập mặn, thiệt hại 11,4 tỷ đồng...

Thời gian trôi đi tác động của biến đổi khí hậu đối với khu vực đồng bằng sông Cửu Long ngày càng rõ nét. Nếu như năm 2016, mức thiệt hại vào khoảng 17 nghìn tỷ đồng, thì năm tháng đầu năm 2017, hạn mặn đã gây thiệt hại gần 8.000 tỷ đồng. Ðã có 11 trên 13 tỉnh, thành phố buộc phải công bố tình trạng thiên tai. Năm 2018 ước tính, các loại hình thiên tai đã làm thiệt hại về kinh tế ước tính khoảng 15 nghìn tỷ đồng.

Ðằng sau những con số thống kê này là nguy cơ người nông dân mất diện tích đất canh tác, rơi trở lại vào vòng xoáy đói nghèo, là nguy cơ nền nông nghiệp khó lòng phát triển bền vững. Do đó, xây dựng kịch bản thích ứng và đối phó chi tiết với vấn đề BÐKH và nước biển dâng trở nên vô cùng cấp bách.

Giải pháp ứng phó

Nhận thức rõ những thách thức của biến đổi khí hậu, cũng như vai trò quan trọng của vùng đồng bằng sông Cửu Long trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, ngày 17-11-2017, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 120/NQ-CP về phát triển bền vững đồng bằng sông Cửu Long thích ứng với biến đổi khí hậu. Theo đó, đề ra mục tiêu phấn đấu đến năm 2050, đồng bằng sông Cửu Long trở thành vùng có trình độ phát triển khá so cả nước, có trình độ tổ chức xã hội tiên tiến, GDP bình quân đầu người đạt gần 10 nghìn USD/năm; tỷ trọng nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao chiếm hơn 80%; độ che phủ rừng đạt trên 5% (so 4,3% hiện nay), các hệ sinh thái tự nhiên quan trọng được bảo tồn.

Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu đó, các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long cần thay đổi tư duy phát triển, chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp thuần túy sang tư duy kinh tế nông nghiệp; từ số lượng sang chất lượng gắn với chuỗi giá trị; từ sản xuất nông nghiệp hóa học sang nông nghiệp hữu cơ và công nghệ cao. Chú trọng công nghiệp chế biến và công nghiệp hỗ trợ gắn với phát triển kinh tế nông nghiệp. Thêm vào đó, cần tôn trọng quy luật tự nhiên, chọn mô hình thích ứng theo tự nhiên, tránh can thiệp thô bạo vào tự nhiên, phát triển bền vững theo phương châm chủ động sống chung với lũ, sống chung với mặn, khô cạn, thiếu nước, phù hợp với điều kiện thực tế. Ðặc biệt, cần nhận thức đúng về thực trạng sạt lở bờ sông, biển, nhằm có các giải pháp ứng phó cũng như cách tiếp cận chuyển đổi có tính đến rủi ro khí hậu để thực hiện mục tiêu phát triển bền vững tại đồng bằng sông Cửu Long.

Theo Phó Chủ tịch UBND thành phố Cần Thơ Ðào Anh Dũng, để chủ động thích ứng với BÐKH, cần rà soát lại các quy hoạch của T.Ư và địa phương để tránh triển khai trùng lặp, chồng chéo. Ðồng thời phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực nông nghiệp, BÐKH, tài nguyên nước và được thông qua đào tạo tại các trường đại học trong khu vực.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lâm Quang Thi nhấn mạnh sự cần thiết việc nhân rộng những mô hình thực hiện tốt trong sản xuất nông nghiệp thích ứng với BÐKH như sản xuất tôm ở Cà Mau, Bạc Liêu; sản xuất cá tra ở Ðồng Tháp... để các địa phương có thể nghiên cứu và áp dụng.

Mặt khác, cần huy động các nhà tài trợ, các tổ chức quốc tế, các đối tác phát triển tiếp tục quan tâm và hỗ trợ thích đáng cả về kỹ thuật và tài chính cho vùng đồng bằng sông Cửu Long. Phát huy hơn nữa vai trò của Ủy hội sông Mê Công quốc tế, tăng cường chia sẻ thông tin, quản lý, sử dụng bền vững nguồn nước giữa các nước trong lưu vực vì sự thịnh vượng chung của toàn vùng.

Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, Việt Nam nằm trong tốp năm nước dễ bị tổn thương nhất trước BÐKH. Riêng các tỉnh ÐBSCL sẽ có khoảng 35% dân số bị ảnh hưởng và nguy cơ mất đi 40,5% tổng sản lượng lúa của cả vùng.

Tuấn Ngọc