Sử dụng hiệu quả đất trồng lúa ở đồng bằng sông Hồng (Tiếp theo và hết) (*)

Thứ Sáu, 14/09/2018, 01:48:19
 Font Size:     |        Print
 

Khu chế biến gạo của Công ty TNHH Toản Xuân (huyện Ý Yên, Nam Ðịnh).

Bài 2: Hình thành vùng sản xuất lớn -

Không thể có lợi nhuận cao từ trồng lúa tại các tỉnh đồng bằng sông Hồng nếu như diện tích sản xuất cứ manh mún, nhỏ lẻ như hiện nay. Ðó là nhận định chung của tất cả các địa phương trong khu vực. Chính vì vậy, nỗ lực hình thành vùng sản xuất lớn, tập trung vào những loại giống lúa đặc sản vùng, miền là hướng đi cần hướng tới để nâng cao hiệu quả sử dụng đất lúa trên toàn vùng.

Xây dựng chuỗi liên kết

Trong bối cảnh chung là tích tụ ruộng đất còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở vùng có diện tích sản xuất nông nghiệp manh mún như đồng bằng sông Hồng, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Nam Ðịnh Ðỗ Hải Ðiền chia sẻ: Tỉnh sẽ vận động các hợp tác xã nông nghiệp sau chuyển đổi đứng ra thuê gom, tích tụ những diện tích bỏ hoang thành cánh đồng lớn để mời gọi và liên kết với các doanh nghiệp tổ chức sản xuất tập trung theo hướng nông nghiệp sạch, nông sản an toàn. Ðối với những vùng, những xứ đồng có điều kiện canh tác khó khăn sẽ đề nghị tỉnh giao các huyện, thành phố khảo sát, lập phương án chuyển đổi mục đích sử dụng...

Nằm trên địa phận xã Yên Lương, huyện Ý Yên (Nam Ðịnh), Công ty TNHH Toản Xuân nhiều năm qua đã được biết đến với sản phẩm “gạo sạch Toản Xuân Nam Ðịnh”. Ðây là một trong những đơn vị đầu tiên trên địa bàn tỉnh xây dựng chuỗi liên kết sản xuất giữa nông dân với doanh nghiệp. Hiện công ty có 1.000 ha lúa chất lượng cao, chủ yếu là giống lúa Bắc Thơm 7 - một trong những giống lúa đặc sản và có tiếng của tỉnh Nam Ðịnh. Trong quá trình liên kết, công ty sẽ đầu tư cho nông dân toàn bộ từ giống, vật tư nông nghiệp đến kỹ thuật, quy trình chăm sóc… Ðến thời điểm thu hoạch, công ty thu mua toàn bộ sản phẩm với giá cao hơn giá thị trường. Người nông dân chỉ chuyên tâm vào sản xuất theo hướng dẫn của doanh nghiệp.

Hiện nay, số hộ nông dân tham gia vào chuỗi liên kết đạt khoảng 35 đến 40 hộ. Dự kiến trong năm 2019, diện tích liên kết chuỗi của công ty đạt 2.000 ha sẽ kéo theo số hộ tham gia tăng lên. Công ty đã đầu tư lò sấy cùng dây chuyền xay xát gạo công nghệ hiện đại để bảo đảm khép kín từ sản xuất, thu hoạch đến chế biến, đóng gói và tiêu thụ. Công ty cũng là đơn vị sản xuất lúa gạo đầu tiên tại đồng bằng sông Hồng được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn công nhận có “Sản phẩm chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn”.

Giám đốc Công ty TNHH Toản Xuân Trần Quốc Toản cho biết: Bắt đầu từ suy nghĩ Nam Ðịnh là vùng đất lúa nổi tiếng với nhiều loại gạo đặc sản mà chưa phát huy được hết thế mạnh, trong khi đồng ruộng đang dần bị nông dân bỏ hoang nhiều hơn, tôi bắt tay vào xây dựng hệ thống nhà xưởng song song với việc xuống từng cơ sở để thuê lại đất của người dân, đồng thời động viên họ liên kết cùng làm chứ không phải chỉ giao đất cho doanh nghiệp thuê. Mong muốn của công ty là làm nông nghiệp nhưng không đẩy nông dân ra khỏi đồng đất của họ mà ngược lại, kéo họ trở lại gắn bó với ruộng đồng. Và khi sản phẩm họ làm ra, với quy trình khép kín đạt chất lượng cao, có giá bán tốt trên thị trường thì đã tác động trở lại thu nhập của người nông dân cho nên ai cũng phấn khởi và chuyên tâm với đồng ruộng.

Cũng trên địa bàn tỉnh Nam Ðịnh, Công ty TNHH Cường Tân (huyện Trực Ninh) đang liên kết với các hộ nông dân sản xuất 500 ha lúa chất lượng cao, trong đó có 100 ha trồng lúa Nhật Bản. Hiện công ty cũng tiến hành xây dựng thương hiệu cho các loại gạo Cường Tân 1, Cường Tân 2 và Cường Tân 3. Giám đốc Công ty Ðoàn Văn Sáu chia sẻ: Với diện tích đất sản xuất đậm tính manh mún của đồng bằng sông Hồng thì bắt buộc phải có sự khoanh vùng lớn rồi tập trung sản xuất cùng giống, cùng quy trình kỹ thuật, cùng thu hoạch. Nếu cứ để mỗi hộ một mảnh trồng lúa theo kinh nghiệm thì không bao giờ đem lại thu nhập như mong muốn, thậm chí thời gian qua, nhiều hộ đã thua lỗ khi giá cả vật tư nông nghiệp lên cao, đến khi sản xuất lại gặp dịch bệnh. Gặp phải tình trạng đó, nông dân bỏ ruộng là điều khó tránh khỏi. Chính vì thế, Công ty Cường Tân muốn tạo ra một vùng nguyên liệu trên cơ sở liên kết với các hộ dân, nhất là những hộ gắn bó với đồng ruộng để cùng sản xuất, tạo lợi nhuận cho cả đôi bên.

Tuy nhiên, không phải lúc nào liên kết này cũng “thuận buồm xuôi gió” vì có nhiều hộ còn e ngại chưa muốn tham gia. Trao đổi với chúng tôi, cả lãnh đạo hai Công ty TNHH Toản Xuân và Cường Tân đều đồng quan điểm muốn mở rộng vùng nguyên liệu, thuê thêm ruộng đất hoặc liên kết với các hộ để tăng diện tích sản xuất. Tuy nhiên, bên cạnh sự đồng lòng của chính những người dân, rất cần các chính sách phù hợp hơn trong lĩnh vực sử dụng đất nông nghiệp.

Ðổi mới cơ chế chính sách

Theo dự báo, ở các tỉnh đồng bằng sông Hồng, tình trạng nông dân bỏ ruộng sẽ còn tiếp tục diễn ra, nhất là đến năm 2020 khi nước ta chuyển dịch lao động để cơ bản trở thành nước công nghiệp. Khi đó, lực lượng lao động trẻ chuyển sang làm công nghiệp và dịch vụ ngày càng nhiều thì tình trạng bỏ ruộng sẽ diễn ra ở quy mô rộng hơn.

Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Hải Dương Nguyễn Văn Phú cho rằng: Ðể giải quyết tình trạng nông dân bỏ ruộng, đồng thời với việc có thể đưa diện tích bỏ hoang này vào tích tụ để sử dụng sản xuất quy mô lớn, cần sớm sửa đổi Luật Ðất đai để tập trung tích tụ ruộng đất cho những người có năng lực và kinh nghiệm tổ chức sản xuất quy mô lớn, gắn với tiêu thụ sản phẩm. Có định hướng, chính sách cụ thể, quyết liệt hỗ trợ các doanh nghiệp phát triển hoạt động sản xuất, kinh doanh nông sản; có cơ chế gắn sản xuất với tiêu thụ để các doanh nghiệp có trách nhiệm chia sẻ với nông dân. Từ phía cơ sở, ngành nông nghiệp cũng đang đề nghị tỉnh Hải Dương tăng kinh phí hỗ trợ sản xuất hằng năm theo đề án phát triển sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững giai đoạn 2016-2020; tăng nguồn kinh phí hỗ trợ theo Nghị định 57/2018/NÐ-CP để khuyến khích và thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp. Những việc này sẽ cần thời gian và sự linh hoạt trong các chính sách liên quan đến đất nông nghiệp và sản xuất nông nghiệp nhưng không thể chần chừ bởi nếu không, nhiều năm sau, tình trạng sản xuất lúa vẫn kém hiệu quả và tồn tại những hạn chế như hiện nay.

Như tại tỉnh Thái Bình, tính đến hết năm 2017 đã có gần 15 nghìn ha đất nông nghiệp được tích tụ, tập trung để sản xuất hàng hóa quy mô lớn gắn với tiêu thụ nông sản nhưng hiện vẫn còn khá nhiều diện tích đất lúa bị bỏ hoang chưa thể khắc phục. Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Bình Nguyễn Thị Nga, việc thay đổi các chính sách liên quan đến đất nông nghiệp đang rất cần có sự điều chỉnh hợp lý hơn để khuyến khích, thu hút các doanh nghiệp đầu tư tích tụ ruộng đất; đồng thời cũng là điều kiện để nông dân yên tâm hoặc bám ruộng hoặc cho thuê lại ruộng, thay vì hiện nay, họ chủ yếu bỏ tạm thời để đợi chờ một sự thay đổi nào đó.

Ở một góc nhìn khác, Viện trưởng Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn Nguyễn Ðỗ Anh Tuấn nhận định: Ðối với đất trồng cây hằng năm, hiện quy định hạn mức giao đất áp dụng ở khu vực đồng bằng sông Hồng là không quá 2 ha cho mỗi loại đất đối với các hộ gia đình, cá nhân chưa khuyến khích tích tụ, tập trung đất đai để phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Trong khi đó, chính sách hỗ trợ và chế tài xử lý đối với các hộ không còn tha thiết sản xuất nông nghiệp chưa đủ mạnh cho nên họ vẫn có xu hướng giữ đất ruộng làm vật “bảo hiểm” mặc dù đã ngừng canh tác hoặc bỏ hoang, hoặc cho thuê trong ngắn hạn một cách phi chính thức. Tất cả những điều này cần được tính đến trong quá trình làm chính sách để khi triển khai có thể đạt được hiệu quả thực tế.

Xu hướng chung trong phát triển kinh tế nông nghiệp hiện nay là sản xuất hàng hóa quy mô lớn. Chính vì vậy, muốn sử dụng hiệu quả đất lúa ở đồng bằng sông Hồng thì cũng không có cách nào khác là các tỉnh phải nỗ lực hình thành vùng sản xuất tập trung trên cơ sở tận dụng lợi thế về chất đất, khí hậu và khai thác giá trị của các loại giống lúa đặc sản. Ðiều này đòi hỏi sự nỗ lực của từng địa phương và nhất là những điều chỉnh về chính sách liên quan đến nông nghiệp trong thời gian tới.

* Bài 1: Những cánh đồng hoang

---------------------------

(★) Xem Báo Nhân Dân từ số ra ngày 13-9-2018.

Bài, ảnh: TUYẾT HÙNG NGỌC VÀ KHÁNH VINH

Chia sẻ